Các hình thức cấp tín dụng ngân hàng: Phân loại và so sánh chi tiết

Tổng quan về cấp tín dụng ngân hàng

Cấp tín dụng là hoạt động cốt lõi của ngân hàng thương mại, trong đó ngân hàng sử dụng nguồn vốn huy động để cung ứng vốn cho khách hàng dưới nhiều hình thức khác nhau. Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, cấp tín dụng bao gồm: cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác.

Việc hiểu rõ đặc điểm từng hình thức giúp cán bộ ngân hàng tư vấn đúng sản phẩm cho khách hàng, đồng thời là kiến thức trọng tâm trong đề thi tuyển dụng.

7 Hình thức cấp tín dụng chính

1. Cho vay từng lần

Đây là hình thức cơ bản nhất. Mỗi lần vay, khách hàng làm hồ sơ riêng, ngân hàng thẩm định và giải ngân một lần. Khoản vay có thời hạn xác định, trả gốc + lãi theo lịch trả nợ.

Đặc điểm:

• Phù hợp với nhu cầu vốn không thường xuyên
• Mỗi khoản vay độc lập, có hợp đồng tín dụng riêng
• Lãi suất cố định hoặc thả nổi theo kỳ hạn

Ứng dụng: Vay mua nhà, vay mua ô tô, vay đầu tư dự án.

2. Cho vay theo hạn mức tín dụng

Ngân hàng cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng trong một khoảng thời gian nhất định (thường 12 tháng). Trong phạm vi hạn mức, khách hàng có thể rút vốn nhiều lần mà không cần thẩm định lại.

Đặc điểm:

• Dư nợ tại mọi thời điểm không vượt hạn mức được cấp
• Tiện lợi, giảm thủ tục hành chính
• Phù hợp doanh nghiệp có nhu cầu vốn luân chuyển thường xuyên

3. Cho vay theo hạn mức tín dụng tuần hoàn (Revolving)

Tương tự hạn mức tín dụng, nhưng khi khách hàng trả nợ thì hạn mức tự động được khôi phục. Khách hàng có thể vay — trả — vay lại liên tục trong kỳ hạn.

Đặc điểm:

• Hạn mức tự phục hồi khi trả nợ
• Linh hoạt tối đa cho doanh nghiệp
• Lãi suất thường cao hơn hạn mức thông thường do rủi ro lớn hơn

4. Cho vay thấu chi (Overdraft)

Thấu chi là hình thức ngân hàng cho phép khách hàng chi vượt số dư tài khoản thanh toán trong một hạn mức và thời hạn nhất định.

Đặc điểm:

• Gắn liền với tài khoản thanh toán
• Số tiền vay = số tiền chi vượt số dư
• Tự động trả nợ khi có tiền vào tài khoản
• Thường áp dụng cho khách hàng cá nhân có thu nhập ổn định

5. Chiết khấu giấy tờ có giá

Ngân hàng mua lại giấy tờ có giá (hối phiếu, kỳ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi...) chưa đến hạn thanh toán với giá thấp hơn mệnh giá. Phần chênh lệch chính là lãi chiết khấu.

Đặc điểm:

• Khách hàng nhận tiền ngay, không cần đợi đáo hạn
• Rủi ro thấp vì có giấy tờ có giá làm đảm bảo
• Thời hạn chiết khấu = thời gian còn lại đến ngày đáo hạn

6. Bao thanh toán (Factoring)

Bao thanh toán là hình thức ngân hàng mua lại các khoản phải thu từ hợp đồng mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ chưa đến hạn thanh toán.

Đặc điểm:

• Giúp doanh nghiệp bán hàng nhận tiền sớm
• Có hai loại: bao thanh toán có truy đòi và không truy đòi
• Loại không truy đòi: ngân hàng chịu rủi ro nếu bên mua không trả
• Loại có truy đòi: ngân hàng đòi lại bên bán nếu bên mua không trả

7. Cho thuê tài chính (Financial Leasing)

Cho thuê tài chính là hình thức ngân hàng (hoặc công ty cho thuê tài chính) mua tài sản theo yêu cầu của bên thuê, sau đó cho thuê lại. Bên thuê sử dụng tài sản và trả tiền thuê theo kỳ hạn. Kết thúc hợp đồng, bên thuê thường có quyền mua lại tài sản.

Đặc điểm:

• Thời hạn thuê tối thiểu bằng 60% thời gian khấu hao tài sản
• Bên thuê chịu mọi rủi ro về tài sản
• Quyền sở hữu thuộc bên cho thuê trong suốt thời hạn thuê
• Phù hợp doanh nghiệp cần máy móc, thiết bị nhưng thiếu vốn mua

Bảng so sánh 7 hình thức cấp tín dụng

Câu hỏi thường gặp

Hình thức nào phổ biến nhất tại Việt Nam?

Cho vay từng lần và cho vay theo hạn mức tín dụng là hai hình thức chiếm tỷ trọng lớn nhất trong hoạt động tín dụng của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Riêng cho thuê tài chính thường do công ty con chuyên biệt thực hiện.

Thấu chi khác gì cho vay theo hạn mức?

Thấu chi gắn liền với tài khoản thanh toán — khi chi vượt số dư thì tự động thành khoản vay, khi có tiền vào thì tự động trả nợ. Hạn mức tín dụng là khoản vay riêng biệt, khách hàng chủ động rút và trả theo kế hoạch.

Bao thanh toán có truy đòi và không truy đòi khác gì nhau?

Bao thanh toán có truy đòi (recourse factoring): nếu bên mua không thanh toán, ngân hàng có quyền yêu cầu bên bán hoàn trả. Không truy đòi (non-recourse): ngân hàng chịu toàn bộ rủi ro — phí cao hơn nhưng bên bán được bảo vệ hoàn toàn.

Luyện tập kiến thức

Kiến thức về các hình thức cấp tín dụng thường xuất hiện trong đề thi tuyển dụng ngân hàng với 1-2 câu hỏi trực tiếp. Luyện tập ngay với đề thi thử Vietcombank để kiểm tra mức độ hiểu bài và làm quen với cách ra đề thực tế.