VAMC (Công ty Quản lý tài sản của các Tổ chức tín dụng Việt Nam)
VAMC là viết tắt của Công ty Quản lý tài sản của các Tổ chức tín dụng Việt Nam (Vietnam Asset Management Company). Đây là công ty trực thuộc Chính phủ, do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 26/07/2013. VAMC được mô hình hóa theo các công ty quản lý tài sản (Asset Management Company - AMC) trên thế giới, điển hình như Cục Giải quyết Tài sản Trung ương Trung Quốc (CIRC), Công ty Quản lý Tài sản Hàn Quốc (KAMCO) hay Công ty Tái cơ cấu Tài sản Malaysia (Danaharta). Chức năng cốt lõi của VAMC là mua lại nợ xấu (nợ nhóm 3, 4, 5 theo chuẩn mực phân loại nợ của NHNN) từ các tổ chức tín dụng (TCTD) Việt Nam với mức giá thấp hơn giá trị ghi sổ, sau đó tổ chức xử lý, thu hồi nợ nhằm giúp các ngân hàng làm sạch lại bảng cân đối kế toán, cải thiện chỉ tiêu an toàn vốn và phân loại nợ.
Mô hình hoạt động của VAMC
VAMC mua nợ xấu bằng hai hình thức chính: mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt (special bonds - loại trái phiếu do VAMC phát hành có kỳ hạn tối đa 10 năm, lãi suất 0%, không được giao dịch trên thị trường) và mua nợ bằng tiền (từ nguồn vốn tự có của VAMC hoặc vốn vay NHNN theo cơ chế riêng). Với hình thức phổ biến nhất - mua nợ bằng trái phiếu đặc biệt - TCTD bán nợ được nhận tiền mặt hoặc ghi giảm dự phòng rủi ro, đồng thời có nghĩa vụ mua lại khoản nợ đã bán cho VAMC trong một khoảng thời gian nhất định khi khoản vay có khả năng thu hồi hoặc sau khi VAMC xử lý xong. Đây chính là điểm khác biệt lớn so với mô hình AMC ở một số quốc gia khác: tại Việt Nam, TCTD vẫn phải chịu trách nhiệm cuối cùng về khoản nợ xấu đã chuyển giao, do đó VAMC được xếp vào mô hình "AMC tạm thời" chứ không phải "AMC vĩnh viễn".
Quy trình xử lý nợ xấu qua VAMC
Quy trình cơ bản gồm 6 bước: (1) TCTD phát hiện, phân loại và lập hồ sơ nợ xấu đủ điều kiện bán; (2) định giá khoản nợ (giá bán tối đa bằng giá trị ghi sổ trừ dự phòng đã trích); (3) TCTD và VAMC thỏa thuận giá mua bán nợ; (4) VAMC phát hành trái phiếu đặc biệt hoặc thanh toán bằng tiền để hoàn tất giao dịch; (5) VAMC thực hiện các biện pháp xử lý tài sản đảm bảo (bán đấu giá, chuyển nhượng, khởi kiện pháp lý...); (6) thu hồi tiền và phân chia kết quả xử lý giữa VAMC và TCTD bán nợ theo thỏa thuận. Theo công bố của VAMC, tính đến cuối năm 2022, tổng giá trị nợ xấu mà VAMC đã mua vào và đang quản lý xử lý đã lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, trong đó các ngân hàng lớn như Agribank, Vietcombank, BIDV, VietinBank là những đơn vị chuyển giao nhiều nhất.
Vai trò của VAMC đối với hệ thống ngân hàng
VAMC đóng vai trò là "phao cứu sinh" cho hệ thống ngân hàng trong các giai đoạn căng thẳng về nợ xấu, đặc biệt sau giai đoạn 2011-2013 khi nợ xấu toàn hệ thống từng vượt trên 17% tổng dư nợ. Khi VAMC mua nợ, TCTD có thể giải phóng vốn, giảm áp lực trích lập dự phòng, cải thiện tỷ lệ nợ xấu nội bảng và nâng cao năng lực cho vay mới phục vụ doanh nghiệp và nền kinh tế. Bên cạnh đó, VAMC còn góp phần tăng tính minh bạch trong xử lý nợ xấu, thay vì để các TCTD tự "xào xáo" hoặc kéo dài thời gian xử lý như trước đây. Tuy nhiên, một số chuyên gia cũng chỉ ra hạn chế: do TCTD vẫn phải mua lại nợ sau xử lý nên rủi ro vẫn hiện hữu; thị trường mua bán nợ xấu phát triển chưa thực sự sôi động; giá bán nợ thường ở mức rất thấp so với giá trị khoản vay, gây ra gánh nặng chi phí cho các ngân hàng tham gia.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành có được tính vào vốn cấp 2 của ngân hàng không? Trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành (special bonds) không được giao dịch trên thị trường, không có đảm bảo bằng tài sản và có rủi ro cao, do đó thường không được NHNN chấp nhận tính vào vốn tự có (vốn cấp 2) của các TCTD. Đây là lý do khiến nhiều ngân hàng e ngại bán nợ qua VAMC dù mức giá có hấp dẫn, vì họ muốn ưu tiên các kênh xử lý nợ khác (trích lập dự phòng 100% hoặc bán cho Công ty Quản lý nợ tự có).
Hỏi: Ngân hàng có bắt buộc phải bán nợ xấu cho VAMC không? Không. Việc bán nợ xấu cho VAMC là quyền, không phải nghĩa vụ bắt buộc của TCTD. Mỗi ngân hàng sẽ tự cân nhắc giữa các lựa chọn: tự trích lập dự phòng đầy đủ theo quy định của NHNN, bán nợ cho VAMC, hoặc bán nợ cho các công ty mua bán nợ tư nhân, tổ chức nước ngoài. Lựa chọn nào phụ thuộc vào chiến lược tài chính, năng lực xử lý nội bộ và chi phí cơ hội của từng nhà băng.
Hỏi: VAMC có phải là ngân hàng không và có chức năng nhận tiền gửi từ dân không? Không. VAMC không phải là ngân hàng và không được phép huy động vốn từ dân cư, không có chức năng nhận tiền gửi, cho vay hay cung ứng dịch vụ thanh toán. VAMC hoạt động theo mô hình công ty quản lý tài sản, chuyên xử lý nợ xấu và tài sản từ các TCTD. Nếu cá nhân hoặc tổ chức nào mạo danh VAMC để huy động tiền, đó là dấu hiệu lừa đảo.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn của các cơ quan quản lý nhà nước hoặc chuyên gia pháp lý, tài chính - ngân hàng.