Quyền rút vốn đặc biệt (SDR)
Quyền rút vốn đặc biệt (tiếng Anh: Special Drawing Rights, viết tắt là SDR) là tài sản dự trữ quốc tế do Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tạo ra từ năm 1969 nhằm bổ sung cho dự trữ ngoại hối chính thức của các quốc gia thành viên. Khác với các loại ngoại tệ thông thường, SDR không phải là đồng tiền vật chất mà mang tính chất "quyền được rút" – tức là quyền đòi hỏi các nước thành viên khác cung ứng ngoại tệ có thể sử dụng được (trước đây là đô la Mỹ, vàng; hiện nay là năm đồng tiền mạnh gồm USD, EUR, CNY, JPY, GBP). Giá trị của SDR được tính theo rổ tiền tệ này và được IMF định giá lại hằng ngày.
Vai trò và cơ chế hoạt động
SDR được IMF phân bổ (allocate) cho các quốc gia thành viên theo tỷ lệ hạn ngạch (quota) của từng nước – quốc gia có hạn ngạch càng lớn thì lượng SDR được phân bổ càng nhiều. Khi một nước thành viên rơi vào tình trạng mất cân bằng cán cân thanh toán, nước đó có thể sử dụng SDR để đổi lấy ngoại tệ từ các nước thành viên khác có vị thế dự trữ mạnh (theo cơ chế mua – bán tự nguyện hoặc chỉ định). Nhờ đó, SDR giúp giảm sự phụ thuộc vào việc tích lũy dự trữ bằng USD vàng hay đô la Mỹ, đồng thời tăng tính thanh khoản toàn cầu.
SDR và Việt Nam
Việt Nam chính thức trở thành thành viên của IMF từ năm 1956, được tái gia nhập năm 1993, và từ đó được phân bổ SDR theo hạn ngạch. Trên Bảng cân đối tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước, SDR được hạch toán là một thành phần của dự trữ ngoại hối quốc gia, cùng với vàng, ngoại tệ và vị thế dự trữ tại IMF (Reserve Position in the Fund). Năm 2021, IMF đã thực hiện phân bổ SDR tổng cộng khoảng 650 tỷ SDR cho toàn bộ thành viên nhằm ứng phó tác động kinh tế của đại dịch Covid-19; Việt Nam cũng là một trong những quốc gia nhận được phân bổ này và dùng một phần để bổ sung dự trữ ngoại hối.
Ứng dụng của SDR trong nghiệp vụ ngân hàng
- Xác định tỷ giá tham khảo: Nhiều ngân hàng thương mại tại Việt Nam niêm yết tỷ giá chéo giữa VND và các đồng tiền mạnh dựa trên tỷ giá SDR/USD do IMF công bố hằng ngày, từ đó tính ngược ra tỷ giá VND/EUR, VND/JPY, VND/GBP, VND/CNY.
- Đo lường nghĩa vụ tài chính quốc tế: Một số khoản vay, viện trợ hoặc cam kết đóng góp cho các tổ chức quốc tế (như Ngân hàng Thế giới – WB, Quỹ Tiền tệ Quốc tế – IMF) được quy đổi theo đơn vị SDR.
- Hỗ trợ cán cân thanh toán: Khi Việt Nam cần bổ sung ngoại tệ, Ngân hàng Nhà nước có thể sử dụng SDR trong dự trữ để đổi lấy USD hoặc EUR thông qua cơ chế của IMF.
- Câu hỏi thi tuyển dụng: Trong các bài thi vào vị trí quan hệ khách hàng doanh nghiệp, giao dịch ngoại tệ, kế toán ngân hàng, ứng viên thường được hỏi về việc nhận biết SDR trên bảng cân đối tiền tệ, cách quy đổi tỷ giá chéo hoặc ý nghĩa của việc phân bổ SDR đối với dự trữ ngoại hối quốc gia.
So sánh SDR với các tài sản dự trữ khác
| Tiêu chí | SDR | Ngoại tệ mạnh (USD, EUR…) | Vàng |
|---|---|---|---|
| Hình thức | Quyền rút vốn trên IMF | Tiền pháp định của quốc gia | Hàng hóa |
| Cơ quan phát hành | IMF | Chính phủ các nước | Không có |
| Cách sử dụng | Đổi lấy ngoại tệ khác | Thanh toán quốc tế trực tiếp | Bán ra để lấy ngoại tệ |
| Phân bổ | Theo hạn ngạch IMF | Mua bán trên thị trường | Khai thác, mua bán |
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: SDR có phải là đồng tiền không? Có thể dùng SDR để mua hàng hóa trực tiếp không? SDR không phải là đồng tiền pháp định và không được lưu hành trên thị trường. Nó chỉ là tài sản kế toán – "quyền được rút" – giữa các quốc gia thành viên IMF với nhau. Để sử dụng SDR, quốc gia phải đổi sang một ngoại tệ có thể chuyển đổi (thường là USD) thông qua cơ chế mua bán tự nguyện hoặc theo chỉ định của IMF, sau đó mới dùng ngoại tệ đó để thanh toán quốc tế.
Hỏi: Tỷ giá SDR/USD được xác định như thế nào và tại sao ngân hàng thương mại Việt Nam lại quan tâm? Tỷ giá SDR/USD được IMF tính dựa trên tỷ giá giao ngay của bốn đồng tiền chính (USD, EUR, CNY, JPY, GBP) theo trọng số cố định, công bố vào cuối mỗi ngày làm việc. Ngân hàng thương mại Việt Nam dùng tỷ giá này làm cơ sở để tính tỷ giá chéo giữa VND và các đồng tiền mạnh không giao dịch trực tiếp với VND, phục vụ nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ, cho vay và bảo lãnh ngoại thương.
Hỏi: Nếu Việt Nam được IMF phân bổ thêm SDR, khoản này có được tính vào dự trữ ngoại hối quốc gia không? Có. Theo chuẩn mực thống kê của IMF (Bảng cân đối tiền tệ – Balance of Payments Manual), SDR thuộc phân nhóm "quyền rút vốn đặc biệt" trong tài sản dự trữ chính thức của quốc gia. Vì vậy, mỗi lần IMF phân bổ SDR, dự trữ ngoại hối quốc gia của Việt Nam sẽ tăng tương ứng phần được nhận, ghi nhận trên Bảng cân đối tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo cho mục đích học tập và luyện thi tuyển dụng ngân hàng, không thay thế tư vấn pháp lý hay tư vấn tài chính chuyên nghiệp.