Phiên giao dịch chứng khoán
Phiên giao dịch chứng khoán là khoảng thời gian trong một ngày làm việc mà Sở Giao dịch Chứng khoán tổ chức hoạt động khớp lệnh, chuyển nhượng chứng khoán niêm yết/đăng ký giao dịch giữa các nhà đầu tư thông qua hệ thống giao dịch tập trung. Tại Việt Nam, khái niệm này được quy định trong các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính và Sở Giao dịch Chứng khoán, trong đó quy định rõ khung giờ giao dịch, phương thức khớp lệnh, ngày nghỉ và các nguyên tắc vận hành thị trường. Phiên giao dịch là đơn vị thời gian cơ bản để hệ thống xử lý lệnh mua, lệnh bán, tính giá tham chiếu, giá trần, giá sàn, đồng thời là căn cứ để công bố chỉ số, thanh toán bù trừ và giải quyết tranh chấp giao dịch.
Cấu trúc phiên giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE)
HOSE hiện tổ chức một ngày giao dịch theo sáu phân đoạn chính:
Phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa (ATO) từ 9h00 đến 9h15: hệ thống thu thập lệnh mua, lệnh bán trong 15 phút, sau đó xác định một mức giá duy nhất sao cho khối lượng giao dịch đạt tối đa. Các lệnh nhập trong phiên này chưa được khớp ngay mà chỉ thực hiện tại thời điểm xác định giá mở cửa. Đây là cơ sở để công bố giá mở cửa và xác định biến động đầu ngày của từng mã chứng khoán.
Phiên khớp lệnh liên tục buổi sáng từ 9h15 đến 11h30: lệnh mua, lệnh bán được khớp ngay khi đối ứng về giá và khối lượng. Trong phiên này, nhà đầu tư có thể đặt lệnh giới hạn (LO), lệnh thị trường (MP) tuỳ theo quy chế từng thời kỳ.
Nghỉ trưa từ 11h30 đến 13h00: hệ thống ngừng khớp lệnh, nhưng nhà đầu tư vẫn có thể đặt lệnh vào hàng đợi trên một số hệ thống giao dịch trực tuyến của công ty chứng khoán.
Phiên khớp lệnh liên tục buổi chiều từ 13h00 đến 14h30: tiếp tục khớp lệnh theo cơ chế liên tục, tương tự phiên sáng.
Phiên khớp lệnh định kỳ đóng cửa (ATC) từ 14h30 đến 14h45: hệ thống thu thập lệnh và xác định một mức giá đóng cửa duy nhất theo nguyên tắc tối đa hoá khối lượng khớp. Lệnh trong phiên ATC có thể được sửa, hủy trước khi kết thúc thời gian nhập lệnh.
Phiên giao dịch thoả thuận từ 14h45 đến 15h00: cho phép các giao dịch khối lớn, giao dịch giữa các nhà đầu tư tổ chức được thực hiện theo thỏa thuận song không vi phạm biên độ giá trong ngày.
Cấu trúc phiên giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX)
HNX áp dụng khung thời gian tương tự HOSE nhưng có một số điểm khác biệt đáng lưu ý:
- Phiên ATO mở cửa từ 9h00 đến 9h15, áp dụng cho các cổ phiếu niêm yết trên HNX.
- Phiên khớp lệnh liên tục buổi sáng từ 9h15 đến 11h30 và buổi chiều từ 13h00 đến 14h30.
- Phiên ATC đóng cửa từ 14h30 đến 14h45, xác định giá đóng cửa theo cơ chế khớp định kỳ.
- Phiên thoả thuận sau giờ kéo dài đến 15h00.
Điểm khác biệt nổi bật so với HOSE là HNX duy trì biên độ giá hẹp hơn (thường ±10% đối với cổ phiếu thông thường, so với ±7% của HOSE trong giai đoạn trước khi áp dụng cơ chế mới), đồng thời quy định riêng về đơn vị giao dịch và bước giá cho từng loại chứng khoán. Ngoài ra, HNX còn vận hành thị trường giao dịch chứng khoán của các công ty đại chúng chưa niêm yết (UPCoM) với cơ chế khớp lệnh khác.
Ngày giao dịch, ngày nghỉ và quy tắc vận hành
Thị trường chứng khoán Việt Nam hoạt động từ thứ Hai đến thứ Sáu hằng tuần, nghỉ thứ Bảy, Chủ Nhật và các ngày lễ theo quy định của pháp luật về lao động, ví dụ: Tết Dương lịch (1/1), Tết Nguyên đán, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 tháng Giêng Âm lịch), ngày Chiến thắng 30/4, Quốc tế Lao động 1/5, Quốc khánh 2/9. Khi có sự kiện bất thường, Sở Giao dịch Chứng khoán có thể tạm ngừng giao dịch một hoặc nhiều mã chứng khoán theo quyết định của cơ quan quản lý.
Các quy tắc vận hành quan trọng trong phiên gồm: lệnh phải tuân thủ giá trần, giá sàn; khối lượng giao dịch tối thiểu là 10 cổ phiếu/lô đối với cổ phiếu (một lô = 100 cổ phiếu theo quy chế hiện hành); việc thanh toán được thực hiện theo cơ chế T+2 (tiền về tài khoản sau 2 ngày làm việc, chứng khoán chuyển nhận cùng ngày T+2 theo quy định hiện hành về thanh toán giao dịch chứng khoán).
Vai trò của phiên giao dịch đối với thị trường và nhà đầu tư
Phiên giao dịch là khung thời gian chuẩn để nhà đầu tư ra quyết định mua, bán; để công ty chứng khoán quản lý lệnh; để Sở Giao dịch Chứng khoán công bố chỉ số (VN-Index, VN30, HNX-Index, HNX30-Index, UPCoM-Index), xác định giá tham chiếu, giá trần, giá sàn cho ngày tiếp theo. Đối với người luyện thi tuyển dụng ngân hàng, việc nắm rõ cấu trúc phiên, phương thức khớp lệnh (ATO, ATC, khớp liên tục, thoả thuận) và chu kỳ thanh toán là nền tảng cho các nghiệp vụ liên quan như ủy thác đầu tư, lưu ký, cho vay margin, tư vấn phái sinh và quản trị tài sản khách hàng.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn hoặc quy chế giao dịch chính thức do cơ quan quản lý ban hành từng thời kỳ.