NHNN
NHNN là viết tắt thông dụng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (tên tiếng Anh: State Bank of Vietnam, viết tắt SBV). Đây là cơ quan thuộc Chính phủ, đồng thời là ngân hàng trung ương (Ngân hàng đầu não) của Việt Nam, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối; đồng thời là ngân hàng của các ngân hàng (bankers' bank), thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia nhằm ổn định giá trị đồng tiền, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
NHNN có tư cách pháp nhân, có con dấu và biểu tượng riêng, trụ sở chính đặt tại Hà Nội. Cơ quan này hoạt động dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Chính phủ và sự giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội. Theo cơ cấu hiện hành, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước là thành viên Chính phủ, chịu trách nhiệm quản lý toàn diện các hoạt động của cơ quan này.
Vị trí pháp lý và chức năng chính
Vị trí pháp lý của NHNN được quy định trong Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và hệ thống văn bản pháp luật liên quan. Theo đó, NHNN có bốn chức năng cốt lõi:
- Quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối: bao gồm ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cấp/sửa đổi/giấy phép, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực ngân hàng trên toàn quốc.
- Phát hành tiền (độc quyền phát hành tiền): in ấn, đúc, phát hành, thu hồi và tiêu hủy tiền Việt Nam.
- Điều hành chính sách tiền tệ quốc gia nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định giá trị đồng Việt Nam thông qua các công cụ: lãi suất, tỷ giá, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở, hạn mức tín dụng...
- Quản lý dự trữ ngoại hối quốc gia: quản lý, bảo toàn và phát triển dự trữ ngoại hối nhằm đảm bảo khả năng thanh toán quốc tế và ổn định tỷ giá.
Ngoài ra, NHNN còn đại diện cho Chính phủ Việt Nam tham gia các tổ chức quốc tế về tiền tệ và ngân hàng, thực hiện các giao dịch quốc tế theo phân cấp.
Nhiệm vụ và quyền hạn nổi bật
Để triển khai các chức năng trên, NHNN được giao hệ thống nhiệm vụ và quyền hạn rất rộng, có thể khái quát thành các nhóm chính:
- Về chính sách tiền tệ: xác định và công bố mục tiêu điều hành chính sách tiền tệ hằng năm; sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ để điều tiết cung tiền, lãi suất thị trường liên ngân hàng.
- Về quản lý hoạt động ngân hàng: cấp, thu hồi Giấy phép thành lập và hoạt động đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài; phê duyệt chủ trương về vốn điều lệ, mạng lưới, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, giải thể; quản lý hoạt động của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo quy định.
- Về quản lý ngoại hối: quản lý hoạt động ngoại hối, cấp giấy phép cho các đối tượng được thực hiện hoạt động ngoại hối; quyết định tỷ giá giao ngay giữa đồng Việt Nam với các ngoại tệ; ban hành chế độ quản lý ngoại hối áp dụng thống nhất trên cả nước.
- Về thanh tra, giám sát: thành lập hệ thống thanh tra, giám sát ngân hàng; thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và các đối tượng thuộc phạm vi quản lý.
- Về ngân hàng trung ương: cho vay, cho vay đặc biệt, làm phương tiện thanh toán giữa các ngân hàng, cung ứng dịch vụ tài khoản cho Chính phủ, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
Vai trò đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam
NHNN là đầu não của toàn bộ hệ thống ngân hàng Việt Nam (gồm hai cấp: ngân hàng nhà nước và các tổ chức tín dụng). Vai trò của NHNN thể hiện rõ ở các khía cạnh:
- Ngân hàng của các ngân hàng: NHNN cung cấp tài khoản thanh toán cho các tổ chức tín dụng, là nơi duy nhất thực hiện nghiệp vụ thị trường mở, cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng, và là bên cho vay cuối cùng (lender of last resort) trong trường hợp hệ thống rơi vào khủng hoảng thanh khoản.
- Cơ quan điều phối chính sách vĩ mô: lãi suất điều hành do NHNN công bố (ví dụ: lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu) là cơ sở để hình thành lãi suất trên thị trường liên ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến lãi suất huy động và cho vay của toàn hệ thống.
- Cơ quan bảo vệ quyền lợi người gửi tiền: thông qua hệ thống giám sát an toàn hoạt động ngân hàng (CAR, tỷ lệ dự trữ, phân loại nợ, trích lập dự phòng) và chính sách bảo hiểm tiền gửi, NHNN góp phần bảo vệ người gửi tiền hợp pháp.
- Cơ quan phát hành và bảo vệ đồng tiền: NHNN độc quyền phát hành tiền, đồng thời tổ chức công tác phòng, chống tiền giả, bảo đảm chất lượng tiền tệ trong lưu thông.
Lưu ý tham khảo
Nội dung trên mang tính tham khảo, tổng hợp từ các văn bản pháp luật hiện hành về tổ chức và hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; không thay thế văn bản pháp luật chính thức hoặc tư vấn pháp lý chuyên nghiệp. Khi cần tra cứu điều khoản cụ thể (chức năng, nhiệm vụ, công cụ chính sách tiền tệ), người đọc nên đối chiếu trực tiếp với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các văn bản hướng dẫn hiện hành được công bố trên Cổng thông tin điện tử của NHNN và các nguồn pháp luật chính thống.