Ngân hàng Phát triển Châu Á
Ngân hàng Phát triển Châu Á (Asian Development Bank – ADB) là một tổ chức tài chính đa phương được thành lập ngày 19 tháng 12 năm 1966, có trụ sở chính đặt tại Manila, Philippines. ADB ra đời nhằm mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm nghèo và hợp tác kinh tế khu vực tại châu Á – Thái Bình Dương. Tính đến giai đoạn hiện nay, ADB có 68 thành viên, trong đó có 49 thành viên khu vực (trong nước khu vực châu Á – Thái Bình Dương) và 19 thành viên ngoài khu vực. Việt Nam gia nhập ADB năm 1966 với tư cách thành viên sáng lập và là một trong những nước nhận được nguồn vốn ODA lớn từ ngân hàng này cho nhiều dự án hạ tầng, nông nghiệp, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực.
Cơ cấu tổ chức và hoạt động
ADB hoạt động theo mô hình tương tự Ngân hàng Thế giới (World Bank), với cơ cấu gồm Hội đồng Thống đốc (Board of Governors) là cơ quan quyền lực cao nhất, trong đó mỗi quốc gia thành viên cử một Thống đốc và một Thống đốc thay thế. Hội đồng Quản trị (Board of Directors) gồm 12 thành viên do Hội đồng Thống đốc bầu ra, chịu trách nhiệm về các quyết định chính sách lớn, phê duyệt các khoản vay, viện trợ và ngân sách hoạt động hằng năm. Chủ tịch (President) là người đứng đầu điều hành, do Hội đồng Thống đốc bầu với nhiệm kỳ 5 năm, đồng thời là Chủ tịch Hội đồng Quản trị. Theo truyền thống, Chủ tịch ADB là người đến từ Nhật Bản – quốc gia thành viên lớn nhất. Nguồn vốn hoạt động của ADB đến từ vốn góp của các thành viên, phát hành trái phiếu trên thị trường vốn quốc tế, lãi cho vay và các khoản đóng góp tự nguyện vào Quỹ Phát triển châu Á (ADF).
Các lĩnh vực cho vay và hỗ trợ chính
ADB cung cấp nhiều hình thức hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các nước thành viên, tập trung vào năm trụ cột chiến lược (Strategy 2030) gồm: giải nghèo và tăng trưởng toàn diện; tăng tốc phát triển kinh tế – xã hội ở các nước kém phát triển; giải quyết biến đổi khí hậu, xây dựng nền kinh tế carbon thấp; thúc đẩy hợp tác khu vực và hội nhập; phát triển năng lực thể chế và quản trị. Các công cụ tài chính chính bao gồm: cho vay ưu đãi (concessional loans) dành cho các nước nghèo thông qua ADF, cho vay thông thường (ordinary loans) với lãi suất thị trường, bảo lãnh, đầu tư vốn cổ phần, viện trợ không hoàn lại (grants) và hỗ trợ kỹ thuật (technical assistance) cho công tác chuẩn bị và thực thi dự án. Tính đến giai đoạn 2023 – 2024, tổng cam kết tài trợ hằng năm của ADB đạt khoảng 23 – 24 tỷ USD, trong đó khoảng 7 – 8 tỷ USD đến từ nguồn vốn ưu đãi ADF.
ADB và Việt Nam
Việt Nam là một trong những đối tác nhận tài trợ quan trọng nhất của ADB. Tính đến cuối năm 2023, tổng giá trị cam kết tài trợ của ADB dành cho Việt Nam đạt khoảng hơn 18 tỷ USD cho hơn 200 dự án và chương trình. Các lĩnh vực tài trợ nổi bật gồm: phát triển hạ tầng giao thông (đường bộ, đường sắt, cảng biển), năng lượng sạch và năng lượng tái tạo, cấp thoát nước và vệ sinh môi trường, nông nghiệp và phát triển nông thôn, giáo dục và đào tạo nghề, y tế, tài chính vi mô và phát triển thị trường vốn. Bên cạnh đó, ADB còn hỗ trợ Việt Nam thông qua các chương trình tư vấn chính sách, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về quản trị kinh tế vĩ mô, phát triển bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu và chuyển đổi số. Năm 2023, ADB đã hỗ trợ Việt Nam khoảng 1,8 tỷ USD, tập trung vào hạ tầng giao thông, năng lượng sạch, tài chính bao trùm và phát triển đô thị.
Một số thuật ngữ liên quan thường gặp trong đề thi
Trong các bài thi tuyển dụng ngân hàng, khi đề cập đến ADB, ứng viên thường gặp các thuật ngữ đi kèm cần nắm vững: ODA (Official Development Assistance) – viện trợ phát triển chính thức, là nguồn vốn ưu đãi do chính phủ hoặc tổ chức đa phương cung cấp; Concessional Loan – khoản vay ưu đãi với lãi suất thấp hơn thị trường và thời hạn ân hạn dài; Technical Assistance (TA) – hỗ trợ kỹ thuật dưới dạng tư vấn, đào tạo, nghiên cứu; ADF (Asian Development Fund) – Quỹ Phát triển châu Á cung cấp vốn ưu đãi cho các nước nghèo; Strategic 2030 – Chiến lược dài hạn của ADB giai đoạn 2018 – 2030; Sovereign Loan – khoản vay có bảo lãnh của chính phủ; Non-Sovereign Loan – khoản vay cho khu vực tư nhân không có bảo lãnh chính phủ.
Lưu ý: Số liệu về giá trị cam kết và tài trợ mang tính tham khảo theo công bố công khai của ADB, có thể thay đổi theo từng năm tài chính. Nội dung trên phục vụ mục đích ôn tập thuật ngữ, không thay thế tài liệu chính thức từ ADB hay các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.