Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Châu Á
Ngân hàng Đầu tư Hạ tầng Châu Á (tiếng Anh: Asian Infrastructure Investment Bank, viết tắt: AIIB) là một tổ chức tài chính đa phương quốc tế, được thành lập với mục tiêu huy động vốn cho các dự án đầu tư hạ tầng và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. AIIB chính thức đi vào hoạt động từ tháng 1/2016, trụ sở chính đặt tại Bắc Kinh, Trung Quốc. Đây là ngân hàng đa phương lớn thứ hai thế giới về quy mô thành viên, chỉ sau Ngân hàng Thế giới (World Bank), và là minh chứng cho xu hướng đa dạng hóa các thể chế tài chính quốc tế trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng tại châu Á ngày càng tăng cao. Việt Nam là một trong những thành viên sáng lập và đã tham gia đóng góp vốn vào hoạt động của AIIB ngay từ giai đoạn đầu.
Bối cảnh hình thành và mục tiêu hoạt động
AIIB được Trung Quốc khởi xướng vào tháng 10/2013 thông qua sáng kiến "Một vành đai, Một con đường" (Belt and Road Initiative), nhằm đáp ứng khoảng cách thiếu hụt đầu tư hạ tầng rất lớn của khu vực châu Á – ước tính lên tới hàng nghìn tỷ USD mỗi năm. Các thể chế tài chính quốc tế truyền thống như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) được cho là chưa đáp ứng đủ nhu cầu này, tạo "khoảng trống" để AIIB ra đời. Mục tiêu cốt lõi của AIIB bao gồm: (1) tài trợ các dự án cơ sở hạ tầng thiết yếu như giao thông, năng lượng, viễn thông, cấp thoát nước; (2) thúc đẩy kết nối kinh tế khu vực và phát triển bền vững; (3) hỗ trợ các nền kinh tế đang phát triển tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý; (4) bổ sung chứ không thay thế hoàn toàn các tổ chức tài chính đa phương hiện hữu.
Cơ cấu tổ chức và thành viên
Tính đến giai đoạn gần nhất, AIIB có hơn 100 thành viên đến từ khắp các châu lục, trong đó phần lớn là các quốc gia châu Á. Trung Quốc là cổ đông lớn nhất với tỷ lệ biểu quyết khoảng 26,6%, tiếp theo là Ấn Độ, Nga, Đức và Hàn Quốc. Cơ cấu quản trị của AIIB gồm Hội đồng Thống đốc (Board of Governors), Hội đồng Quản trị (Board of Directors) và Ban Giám đốc điều hành (Management), hoạt động theo nguyên tắc đồng thuận và biểu quyết theo tỷ lệ vốn góp. Điều này tạo nên sự khác biệt so với các tổ chức như World Bank hay IMF – nơi quyền lực tập trung ở một số quốc gia thành viên nhất định. AIIB cũng cho phép các nền kinh tế phi khu vực gia nhập, mở rộng tính đa phương và phạm vi hoạt động toàn cầu.
Hoạt động tài trợ và danh mục đầu tư
AIIB cung cấp nhiều hình thức tài trợ đa dạng, bao gồm: cho vay ưu đãi (concessional loans), cho vay thương mại, bảo lãnh, đầu tư vốn cổ phần (equity investment) và hỗ trợ kỹ thuật. Các dự án do AIIB tài trợ tập trung vào bốn trụ cột chính: (1) Năng lượng bền vững và khí hậu; (2) Kết nối hạ tầng giao thông và số; (3) Phát triển đô thị và nông thôn; (4) Hợp tác khu vực tư nhân và thương mại xuyên biên giới. Tính đến nay, AIIB đã phê duyệt tài trợ cho hàng trăm dự án với tổng giá trị cam kết lên tới hàng chục tỷ USD, phân bổ trên nhiều quốc gia thành viên. Một số dự án tiêu biểu có sự tham gia đồng tài trợ với ADB, World Bank hoặc EBRD, thể hiện xu hướng hợp tác liên thể chế ngày càng chặt chẽ.
Ý nghĩa đối với Việt Nam và lưu ý cho ứng viên ngân hàng
Đối với Việt Nam, AIIB đóng vai trò là nguồn vốn quan trọng bổ sung cho ngân sách nhà nước trong phát triển hạ tầng. Một số dự án đáng chú ý mà AIIB đã và đang đồng tài trợ tại Việt Nam bao gồm: Dự án phát triển đường cao tốc Bắc – Nam, các dự án năng lượng tái tạo, dự án cấp thoát nước đô thị và dự án phát triển hạ tầng y tế. Khi tham gia làm việc tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hoặc các tổ chức tín dụng, ứng viên tuyển dụng ngân hàng cần nắm rõ: (1) AIIB là tổ chức tài chính quốc tế, không phải ngân hàng thương mại, nên không nhận tiền gửi cá nhân/doanh nghiệp; (2) Các khoản vay từ AIIB thường được Chính phủ bảo lãnh và phân bổ thông qua kế hoạch đầu tư công trung hạn; (3) Doanh nghiệp và ngân hàng thương mại có thể tham gia gián tiếp thông qua đấu thầu, làm nhà thầu phụ hoặc tổ chức tài chính trung gian.
So sánh với các định chế tài chính đa phương khác
Để phân biệt trong các bài thi nghiệp vụ, ứng viên cần nắm rõ sự khác biệt giữa AIIB và các tổ chức tài chính quốc tế khác: Ngân hàng Thế giới (World Bank) tập trung vào giảm nghèo và phát triển với hai nhánh IBRD và IDA; Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) hoạt động chủ yếu tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, do Nhật Bản và Mỹ dẫn dắt; Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tập trung vào ổn định tỷ giá, cân bằng thanh toán; Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Châu Âu (EBRD) hoạt động chủ yếu tại Đông Âu và Trung Á. AIIB nổi bật ở chỗ được Trung Quốc thành lập, có quy trình phê duyệt dự án được cho là nhanh gọn hơn, đồng thời ưu tiên hạ tầng vật chất nhiều hơn so với các tổ chức truyền thống.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính – ngân hàng và các quy định pháp luật hiện hành.