Bỏ qua điều hướng

Định giá rủi ro thị trường tài sản tài chính là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

Định giá rủi ro thị trường tài sản tài chính

Định giá rủi ro thị trường tài sản tài chính là quy trình ước tính mức tổn thất tiềm tàng có thể phát sinh đối với một tài sản tài chính do biến động của các yếu tố thị trường như giá cả, lãi suất, tỷ giá, biến động và thanh khoản. Trong nghiệp vụ ngân hàng, đây là nền tảng để xác định giá trị hợp lý, tính tài sản thuần trên báo cáo tài chính và đánh giá tác động của thị trường đối với danh mục đầu tư hay khoản vay. Các mô hình phổ biến gồm mô hình lịch sử, mô hình tham số và mô hình mô phỏng; mỗi cách tiếp cận dùng các giả định khác nhau về dữ liệu quá khứ, hành vi thị trường và mức độ thanh khoản.

Mục tiêu của hoạt động định giá rủi ro thị trường

Mục tiêu cốt lõi là ước tính khả năng tài sản tài chính bị tổn thất trong một khoảng thời gian xác định khi điều kiện thị trường biến động bất lợi. Kết quả định giá được sử dụng cho nhiều mục đích:

  • Xác định giá trị hợp lý của tài sản tài chính tại thời điểm báo cáo theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước và các chuẩn kế toán, tài chính áp dụng tại Việt Nam.
  • Tính tài sản thuần trong báo cáo tình hình tài chính của tổ chức tín dụng.
  • Đánh giá tác động của biến động lãi suất đối với giá trị trái phiếu, cho vay và chứng kiến khoản thu.
  • Kiểm soát rủi ro danh mục, xây dựng giới hạn đầu tư và phương án phòng hờ.
  • Hỗ trợ quyết định đầu tư, quản trị tài sản và phân tích rủi ro thị trường của khối kinh doanh.

Ví dụ, khi lãi suất thị trường tăng 100 điểm cơ bản, giá trị của một trái phiếu có kỳ hạn dài thường giảm do chi phí cơ hội tăng. Mức giảm cụ thể phụ thuộc vào thời hạn, coupon và lợi suất đầu vào của đường cong lãi suất.

Các yếu tố rủi ro thị trường thường được phân tích

Đối với tài sản tài chính, ba nhóm rủi ro thị trường được quan tâm nhiều nhất:

  • Rủi ro lãi suất: phát sinh từ biến động của các mức lãi suất thị trường, ảnh hưởng đến giá trị khoản thu, chi phí vốn và giá trị tài sản có dòng tiền cố định.
  • Rủi ro giá: liên quan đến biến động giá cổ phiếu, giá hàng hóa, tỷ giá ngoại tệ và giá các chỉ số tham chiếu.
  • Rủi ro thanh khoản: phản ánh khó khăn khi mua hoặc bán tài sản nhanh chóng mà không tác động đáng kể đến giá.

Ngoài ra còn có rủi ro từ chênh lệch lãi suất, rủi ro ngoại tại và rủi ro tùy chọn. Mỗi loại rủi ro đòi hỏi bộ kỹ thuật phân tích khác nhau. Đối với ngân hàng, rủi ro lãi suất thường có quy mô lớn hơn vì nguồn vốn và tài sản đều nhạy cảm với đường cong lãi suất.

Các phương pháp định giá phổ biến

Mô hình lịch sử

Mô hình lịch sử dựa trên dữ liệu biến động giá trong quá khứ để ước tính phân phối tổn thất, ví dụ phân phối VaR theo phương pháp lịch sử với mức tin cậy 99% trong thời hạn một ngày. Ưu điểm là trực quan, dễ giải thích; hạn chế là phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu quá khứ và giả định rằng các mối quan hệ thị trường không thay đổi đáng kể.

Mô hình tham số

Mô hình tham số giả định phân phối lợi suất hoặc tổn thất theo một dạng thống kê xác định, thường là phân phối chuẩn, và sử dụng giá trị trung bình cùng độ lệch chuẩn làm tham số ước tính. Ví dụ với chuẩn bản, nếu độ lệch chuẩn ngày của lợi suất là 1%, tổn thất tại mức tin cậy 99% trong một ngày xấp xỉ 2,33%. Cách tiếp cận này dễ tính toán nhưng có thể chưa phản ánh đủ hiện tượng đuôi dày của phân phối tổn thất.

Mô hình mô phỏng

Mô hình mô phỏng sử dụng quy trình tạo số lượng lớn các kịch bản thị trường, ví dụ mô phỏng Monte Carlo, để tính phân phối tổn thất và các chỉ số như Expected Shortfall. Mô hình phù hợp với danh mục phức tạp, có nhiều yếu tố rủi ro và tài sản có tùy chọn, nhưng đòi hỏi nhiều nguồn lực tính toán và chất lượng mô hình.

VaR, Expected Shortfall và cách lựa chọn chỉ số

Value at Risk, hay VaR, cho biết mức tổn thất tối đa dự kiến không bị vượt quá ở một mức tin cậy xác định trong tầm thời gian đưa ra. Ví dụ, VaR 99% một ngày là 10 triệu đồng nghĩa rằng trong 100 ngày có xác suất khoảng 99 ngày, tổn thất không vượt quá 10 triệu đồng. VaR không cho biết mức tổn thất thực tế khi vượt ngưỡng có thể lớn đến đâu.

Expected Shortfall, hay CVaR, bổ sung thông tin về phần đuôi của phân phối tổn thất bằng cách tính mức tổn thất trung bình có điều kiện trong các trường hợp tổn thất vượt VaR. Vì vậy, nhiều quy trình quản trị rủi ro hiện đại sử dụng đồng thời cả hai chỉ số: VaR để giao dịch và báo cáo về ngưỡng, Expected Shortfall để kiểm soát rủi ro đuôi.

Trong thực tế, lựa chọn chỉ số còn phụ thuộc tính chất lưu ký của tài sản. Tài sản giao dịch thường tập trung bằng phương pháp lịch sử, trong khi tài sản không giao dịch thường dựa trên mô hình tham số với tham số thị trường quan sát được.

Quy trình thực hiện định giá tại tổ chức tín dụng

Quy trình định giá thường được kiểm soát qua các bước:

  • Xác định phạm vi: tài sản, danh mục, kỳ hạn giữ và mức độ tin cậy cần đánh giá.
  • Thu thập và kiểm tra dữ liệu: giá, khối lượng, đường cong lãi suất, tỷ giá và dữ liệu thị trường liên quan.
  • Lựa chọn mô hình và giả định: phương pháp ước tính, kịch bản thị trường, mức tin cậy, thời hạn.
  • Tính toán và kiểm soát chênh lệch: so sánh với hệ thống định giá khác, đối chiếu với mô hình định giá giao dịch và giao dịch trên thị trường.
  • Báo cáo và theo dõi: trình bày kết quả cho ủy ban quản trị, kiểm soát giới hạn, phân tích nguyên nhân biến động.

Đối với tài sản có giao dịch thường xuyên trên thị trường, giá trị hợp lý thường dựa trên giá thị trường hoặc mức giá có thể quan sát được tại ngày báo cáo. Khi không có giá thị trường phù hợp, tổ chức tín dụng sử dụng kỹ thuật định giá phù hợp với đặc điểm tài sản, chẳng hạn dòng tiền chiết khấu cho khoản vay hoặc công cụ nợ, mô hình so sánh thị trường và mô hình quyền chọn cho công cụ có điều khoản nhúng.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Khi nào nên dùng VaR và khi nào nên dùng Expected Shortfall? VaR phù hợp khi cần theo dõi ngưỡng tổn thất hằng ngày và kiểm soát giới hạn giao dịch, vì dễ trao đổi với cấp quản lý. Expected Shortfall thích hợp hơn khi đánh giá rủi ro đuôi, tức thiệt hại khi thị trường biến động mạnh, vì cung cấp thông tin về mức tổn thất thực tế trong các kịch bản xấu nhất.

Hỏi: Tại sao cùng một danh mục có thể ra kết quả định giá khác nhau giữa hai bên? Sự khác biệt thường đến từ nguồn dữ liệu giá, thời điểm chốt dữ liệu, mô hình ước tính, cửa sổ thời gian quan sát và giả định về thanh khoản. Khi đối chiếu kết quả, cần trước tiên kiểm tra tính đồng nhất của dữ liệu đầu vào trước khi kết luận về sai khác mô hình.

Hỏi: Làm thế nào để kiểm soát rủi ro mô hình trong hoạt động định giá? Tổ chức tín dụng nên thực hiện kiểm định ngược (backtesting), so sánh VaR dự báo với tổn thất thực tế và phân tích các trường hợp vượt ngưỡng. Bên cạnh đó cần thiết lập chính sách dữ liệu, kiểm soát chấp nhận mô hình, dùng nhiều mô hình đối chiếu và tổ chức đào tạo lại nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ.

Kết luận

Định giá rủi ro thị trường tài sản tài chính là hoạt động trọng tâm trong quản trị rủi ro và kế toán của ngân hàng, yêu cầu sự kết hợp giữa dữ liệu thị trường, mô hình thống kê và hiểu biết nghiệp vụ. Chất lượng của hoạt động này phụ thuộc vào việc lựa chọn mô hình phù hợp đặc điểm tài sản, kiểm soát chất lượng dữ liệu và duy trì quy trình kiểm định độc lập. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn hoặc ý kiến pháp lý chính thức.

Kiến thức này có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng

Luyện thi với đề mô phỏng thực tế, chấm điểm tức thì

Thuật ngữ liên quan

A

AI trong ngân hàng (Artificial Intelligence in Banking)

Nghiệp vụ ngân hàng

AI trong ngân hàng (Artificial Intelligence in Banking) là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo — bao gồm

A

AML — Phòng chống rửa tiền (Anti-Money Laundering)

Nghiệp vụ ngân hàng

AML (Anti-Money Laundering — Phòng chống rửa tiền) là tổng hợp các biện pháp pháp lý, quy trình và h

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Anh là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Anh là AUM — Assets Under Management. Thuật ngữ ngân hàng song ngữ

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Hàn là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Hàn là AUM — 운용자산규모(운용자산규모). Thuật ngữ ngân hàng song ngữ Việt-Hàn.

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Nhật là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Nhật là AUM — 運用資産残高(うんようしさんざんだか). Thuật ngữ ngân hàng song ngữ Việ

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Trung là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Trung là AUM — 资产管理规模(zīchǎn guǎnlǐ guīmó). Thuật ngữ ngân hàng son

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Tây Ban Nha là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Tây Ban Nha là AUM — Activos Bajo Gestión. Thuật ngữ ngân hàng song

A

Acq

Nghiệp vụ ngân hàng

Acq là thuật ngữ phổ biến trong lĩnh vực ngân hàng tài chính.

A
Agribank

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung câu hỏi trên thithu.com chỉ mang tính chất luyện tập và tham khảo, không đại diện cho đề thi chính thức của bất kỳ tổ chức nào. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về kết quả thi thực tế của người dùng.