Phương pháp định giá phái sinh có vai trò gì trong Thuật ngữ chung?

Phương pháp định giá phái sinh là khái niệm quan trọng trong lĩnh vực Thuật ngữ chung.

Những thuật ngữ nào liên quan đến Phương pháp định giá phái sinh?

Các thuật ngữ liên quan đến Phương pháp định giá phái sinh bao gồm: Hợp đồng tín dụng bảo lãnh, ABIC — Bảo hiểm Agribank, Agribank — Hồ sơ ngân hàng nông nghiệp, An toàn hệ thống tài chính. Tìm hiểu thêm tại Thư viện thuật ngữ ngân hàng trên thithu.com.

Phương pháp định giá phái sinh có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng không?

Kiến thức về Phương pháp định giá phái sinh thường xuất hiện trong đề thi tuyển dụng ngân hàng, đặc biệt ở mảng Thuật ngữ chung. Bạn có thể luyện tập với đề thi mô phỏng tại thithu.com.

Phương pháp định giá phái sinh

Phương pháp định giá phái sinh là cách tiếp cận xác định giá trị của một công cụ phái sinh dựa trên cơ sở định giá tài sản hoặc giá trị cơ sở có liên quan, kết hợp với các yếu tố phản ánh đặc điểm rủi ro, thời hạn, thanh toán và cấu trúc dòng tiền của công cụ. Các phương pháp phổ biến gồm chiết khấu dòng tiền, mô hình định giá phù hợp, phương pháp đồng thời và phương pháp dựa trên giá thị trường. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào loại phái sinh, mức độ sẵn có của dữ liệu thị trường, khả năng quan sát hoặc mô phỏng yếu tố rủi ro và mục đích sử dụng kết quả định giá.

Trong thực tế ngân hàng, phương pháp định giá phái sinh thường được áp dụng để tính giá trị hợp lý của hợp đồng phái sinh, kiểm tra giá trị danh mục phái sinh, đánh giá rủi ro thị trường hoặc phục vụ kế toán và báo cáo quản trị rủi ro. Kết quả định giá là cơ sở tham khảo để so sánh với giá thị trường, phân tích chênh lệch và hỗ trợ quyết định giao dịch, không phải yếu tố duy nhất quyết định giá mua hoặc bán.

Nguyên tắc định giá phái sinh

Phương pháp định giá phái sinh dựa trên nguyên tắc giá trị hiện tại của các dòng tiền hoặc lợi ích kinh tế mà công cụ tạo ra. Đối với công cụ có dòng tiền xác định, giá trị được tính bằng cách chiết khấu các khoản thu chiếu lau từ thời điểm hiện tại về thời điểm đánh giá với tỷ lệ chiết khấu phù hợp. Đối với công cụ không có dòng tiền quan sát được, mô hình phù hợp hoặc mô hình phái sinh được sử dụng để mô phỏng dòng tiền dựa trên các yếu tố thị trường.

Các thành phần cần xem xét gồm:

Giá trị cơ sở, chẳng hạn giá cổ phiếu, tỷ giá hoặc chỉ số;
Giá trị hợp đồng phái sinh;
Ngày đáo hạn và thời gian còn lại của hợp đồng;
Lãi suất, tỷ suất lợi nhuận và dòng tiền kỳ vọng;
Volatility, tức độ biến động của yếu tố rủi ro cơ sở;
Quan hệ tương phản giữa giá trị cơ sở và giá trị hợp đồng;
Các yếu tố phi tuyến tính, đặc biệt với lựa chọn;
Chi phí giao dịch, thanh toán và điều chỉnh hiệu lực theo thời gian.

Giá trị lý thuyết của công cụ phái sinh thường được so sánh với giá thị trường để xác định chênh lệch. Chênh lệch này có thể do khác biệt về giả định mô hình, điểm đánh giá, thanh khoản, rủi ro đối tác, chi phí giao dịch hoặc điều kiện thị trường. Vì vậy, kết quả định giá không nhất thiết phản ánh ngay cơ hội giao dịch chắc chắn.

Chiết khấu dòng tiền trong định giá phái sinh

Phương pháp chiết khấu dòng tiền ước tính giá trị hiện tại của các dòng tiền mà công cụ phái sinh tạo ra. Công thức tổng quát có thể được trình bày như sau:

[ V_0=\sum_{t=1}^{n}\frac{CF_t}{(1+r_t)^t} ]

Trong đó:

(V_0) là giá trị hiện tại của công cụ phái sinh;
(CF_t) là dòng tiền kỳ vọng tại thời điểm (t);
(r_t) là tỷ lệ chiết khấu áp dụng cho dòng tiền kỳ (t);
(n) là số kỳ dòng tiền.

Ví dụ, giả sử một hợp đồng phái sinh tạo ra dòng tiền 110 triệu đồng sau một năm. Nếu tỷ lệ chiết khấu là 10%, giá trị hiện tại ước tính là 100 triệu đồng:

[ \frac{110}{1,10}=100\text{ triệu đồng} ]

Khi dòng tiền thay đổi theo các kịch bản thị trường, có thể sử dụng kỳ vọng có trọng số. Chẳng hạn, nếu chu kỳ thanh toán là 100 triệu đồng và xác suất xảy ra hai kịch bản là 60% và 40%, dòng tiền kỳ vọng sẽ được tính bằng tổng của xác suất nhân với dòng tiền tương ứng, sau đó chiết khấu về hiện tại. Phương pháp này đặc biệt phù hợp với hợp đồng có cấu trúc dòng tiền tương đối rõ ràng.

Mô hình định giá phù hợp

Mô hình định giá phù hợp ước tính giá trị phái sinh dựa trên mối quan hệ giữa giá trị công cụ phái sinh và giá trị cơ sở. Ví dụ đối với hợp đồng hoán đổi, giá trị được đánh giá thông qua chênh lệch giữa giá trị danh mục cơ sở và giá trị được chỉ định trong hợp đồng. Mô hình phù hợp có thể áp dụng khi không thể trực tiếp quan sát giá của công cụ phái sinh nhưng có dữ liệu đủ tin cậy về công cụ cơ sở.

Với một sản phẩm có cấu trúc đơn giản, công cụ có thể được định giá theo nguyên tắc:

[ V_{\text{phái sinh}}

V_{\text{cơ sở}}

V_{\text{hợp đồng chuyển đổi}} + V_{\text{tiền lãi hoặc chi phí liên quan}} ]

Trong thực tế, bước quan trọng là xác định đúng cơ sở định giá. Với cổ phiếu, giá thị trường thường được ưu tiên vì phản ánh thông tin giao dịch thực tế. Với tỷ giá hoặc lãi suất, cần xác định loại đường cong và ngày định giá phù hợp. Nếu chọn sai cơ sở, kết quả tính toán có thể lệch đáng kể so với giá thị trường.

Mô hình Black–Scholes

Mô hình Black–Scholes là mô hình định giá quyền chọn phổ biến, được sử dụng rộng rãi để ước tính giá trị lý thuyết của quyền mua và quyền bán. Mô hình giả định các yếu tố cơ bản về thị trường tài chính, trong đó có phân phối lợi nhuận log chuẩn, biến động không đổi, chi phí giao dịch và khả năng giao dịch liên tục.

Các đầu vào thường gặp gồm:

Giá hiện tại của tài sản cơ sở;
Giá thực hiện của quyền chọn;
Thời gian còn lại đến ngày đáo hạn;
Lãi suất phi rủi ro theo cùng kỳ hạn;
Độ biến động của tài sản cơ sở;
Cổ tức hoặc dòng tiền tài sản cơ sở.

Mô hình Black–Scholes giúp so sánh giá lý thuyết với giá thị trường và hỗ trợ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị quyền chọn. Tuy nhiên, kết quả mô hình nhạy cảm với giả định và dữ liệu đầu vào. Trong thực tế, ngân hàng thường điều chỉnh tham số, sử dụng dữ liệu thị trường phù hợp hoặc bổ sung mô hình cho các điểm bất thường như thanh khoản thấp, giá cơ sở biên độ lớn hoặc thị trường căng thẳng.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Vì sao giá trị lý thuyết của phái sinh thường khác với giá thị trường?
Giá thị trường phản ánh cả thông tin cơ bản và các yếu tố thực tế như thanh khoản, rủi ro đối tác, chi phí giao dịch cùng trạng thái cung cầu. Giá lý thuyết dựa trên giả định của mô hình nên có thể không phản ánh đầy đủ các yếu tố này. Chênh lệch cần được phân tích theo từng thành phần thay vì mặc định là sai số của mô hình.

Hỏi: Khi nào nên dùng chiết khấu dòng tiền thay vì Black–Scholes?
Chiết khấu dòng tiền phù hợp hơn khi dòng tiền của công cụ có thể dự báo hoặc mô phỏng rõ ràng, chẳng hạn một số hợp đồng phái sinh lãi suất hoặc sản phẩm có cấu trúc tiền mặt xác định. Black–Scholes thường được dùng cho quyền chọn có dòng tiền phụ thuộc vào giá tài sản cơ sở theo các giả định thị trường tiêu chuẩn.

Hỏi: Độ biến động thay đổi ảnh hưởng thế nào đến giá trị quyền chọn?
Với quyền mua, độ biến động tăng thường làm giá trị tăng vì nhà đầu tư có thêm cơ hội hưởng lợi khi giá tài sản cơ sở tăng mạnh, trong khi mức thiệt hại tối đa vẫn được giới hạn. Với quyền bán, độ biến động tăng thường làm giá trị tăng do khả năng giá tài sản cơ sở giảm mạnh trở nên đáng kể hơn. Mức độ tác động còn phụ thuộc thời gian còn lại và mức giá thực hiện.

Nội dung mang tính tham khảo và phục vụ ôn tập; các kết luận định giá, kế toán hoặc quản trị rủi ro cần được kiểm tra theo phương pháp, thông tin đầu vào và quy định hiện hành của từng tổ chức.

Phương pháp định giá phái sinh là gì?