Chiến tranh thương mại
Chiến tranh thương mại (Trade War) là tình trạng căng thẳng kinh tế giữa hai hoặc nhiều quốc gia, trong đó một bên áp dụng các biện pháp bảo hộ thương mại như tăng thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu, cấm vận kinh tế hoặc rào cản kỹ thuật đối với hàng hóa của bên kia, và bên bị ảnh hưởng đáp trả bằng các biện pháp tương tự hoặc tương đương. Mục tiêu thường được các bên tuyên bố là bảo vệ ngành sản xuất trong nước, cân bằng cán cân thương mại hoặc gây sức ép trong các vấn đề địa chính trị. Chiến tranh thương mại không phải là xung đột vũ trang mà là cuộc cạnh tranh được thực hiện thông qua chính sách thương mại và công cụ pháp lý của Nhà nước.
Đặc điểm và công cụ chính
Các công cụ phổ biến được sử dụng trong một cuộc chiến tranh thương mại gồm: thuế quan trả đũa (retaliatory tariffs), tăng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa chiến lược, hạn ngạch nhập khẩu, kiểm tra chất lượng và an toàn kéo dài, hạn chế đầu tư xuyên biên giới, cấm xuất khẩu nguyên vật liệu hoặc công nghệ nhạy cảm, phong tỏa tài sản và đưa doanh nghiệp vào danh sách hạn chế. Trong nhiều trường hợp, các biện pháp này được đóng gói dưới danh nghĩa bảo vệ an ninh quốc gia hoặc chống bán phá giá.
Tác động kinh tế
Chiến tranh thương mại tác động đến nhiều chủ thể trong nền kinh tế. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, việc bị tăng thuế nhập khẩu ở thị trường đối phương làm giảm sức cạnh tranh về giá, buộc doanh nghiệp phải tìm kiếm thị trường thay thế hoặc chịu lỗ. Đối với doanh nghiệp nhập khẩu, chi phí nguyên vật liệu và hàng hóa trung gian tăng, đẩy giá thành sản xuất lên cao và ảnh hưởng đến biên lợi nhuận. Người tiêu dùng cuối cùng thường phải gánh chịu giá bán cao hơn do thuế được tính vào giá sản phẩm. Ở tầm vĩ mô, chiến tranh thương mại kéo dài có thể làm giảm tăng trưởng GDP, phá vỡ chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến các dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) dịch chuyển và làm tăng biến động trên thị trường tài chính.
Ví dụ điển hình
Cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung giai đoạn 2018-2020 là ví dụ được nhắc đến nhiều nhất. Hai bên đã áp thuế quan đối ứng lên hàng trăm tỷ USD giá trị hàng hóa, bao gồm các mặt hàng nông sản, thép, nhôm, linh kiện điện tử và thiết bị viễn thông. Tác động lan rộng đến các đối tác thương mại trung gian và làm thay đổi đáng kể dòng chảy thương mại toàn cầu. Trước đó, các cuộc xung đột thương mại Mỹ - Nhật Bản trong những năm 1980-1990 về xe hơi và điện tử cũng là minh chứng cho thấy các biện pháp bảo hộ kéo dài có thể buộc đối tác phải đàm phán lại cơ cấu ngành hoặc chuyển dịch cơ sở sản xuất.
Ý nghĩa đối với thị trường tài chính và ngân hàng
Chiến tranh thương mại tạo ra biến động giá trên các thị trường tài chính, đặc biệt là thị trường ngoại hối, chứng khoán và hàng hóa. Đồng tiền của quốc gia chịu áp lực thường có xu hướng mất giá so với các đồng tiền trú ẩn an toàn. Lãi suất có thể bị tác động thông qua phản ứng chính sách tiền tệ của ngân hàng trung ương nhằm bù đắp tác động tiêu cực lên tăng trưởng. Trong mảng ngân hàng thương mại, chiến tranh thương mại ảnh hưởng đến hoạt động cho vay doanh nghiệp xuất nhập khẩu, hoạt động bảo lãnh và tín dụng thư, dịch vụ tài trợ thương mại và quản trị rủi ro tỷ giá. Các tổ chức tín dụng có danh mục khách hàng đa dạng theo ngành và thị trường thường ít bị tổn thương hơn so với các ngân hàng tập trung vào một vài ngành xuất khẩu chủ lực.
Lưu ý tham khảo
Nội dung tổng hợp mang tính tham khảo về khái niệm kinh tế, không thay thế phân tích chuyên môn của chuyên gia tài chính, luật thương mại quốc tế hay cố vấn pháp lý trong từng tình huống cụ thể.