Bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt là gì?

Bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt

Bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt (tiếng Anh: Erection All Risks Insurance – EAR) là loại hình bảo hiểm tài sản thuộc nhóm bảo hiểm kỹ thuật, dùng để bồi thường cho chủ đầu tư, nhà thầu hoặc các bên có quyền lợi liên quan khi công trình xây dựng hoặc quá trình lắp đặt máy móc, thiết bị công nghiệp bị thiệt hại vật chất do các rủi ro bất ngờ, không lường trước được. Đây là sản phẩm bảo hiểm thường được áp dụng cho các dự án xây dựng dân dụng, công nghiệp, giao thông, thủy điện, nhiệt điện, nhà máy lọc hóa dầu, các công trình lắp đặt dây chuyền sản xuất, hệ thống thiết bị công nghệ cao và các công trình đòi hỏi kỹ thuật thi công phức tạp.

Khác với bảo hiểm xây dựng thông thường, loại hình "mọi rủi ro" mang tính chất bao quát rộng hơn: mọi tổn thất vật chất xảy ra trong quá trình thi công, lắp đặt, chạy thử, vận hành thử nghiệm mà không thuộc các trường hợp loại trừ đều có thể được bồi thường, trừ khi bên mua bảo hiểm có thể chứng minh tổn thất đó rơi vào điều khoản miễn trừ trách nhiệm. Một số doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam hiện triển khai sản phẩm này với phạm vi bảo hiểm kết hợp giữa bảo hiểm xây dựng (CAR) và bảo hiểm lắp đặt (EAR) thành một hợp đồng duy nhất gọi là "Bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng và lắp đặt" (CAR/EAR) nhằm đơn giản hóa thủ tục cho chủ đầu tư.

Đối tượng bảo hiểm

Đối tượng được bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt bao gồm:

• Công trình xây dựng dở dang, các hạng mục thi công theo thiết kế được duyệt, bao gồm phần móng, kết cấu, kiến trúc, hệ thống kỹ thuật đi kèm.
• Máy móc, thiết bị lắp đặt: tuabin, máy phát, lò hơi, bồn chứa áp lực, hệ thống đường ống, thiết bị công nghệ trong nhà máy công nghiệp.
• Vật tư, nguyên vật liệu tại công trường hoặc kho tạm thuộc phạm vi dự án.
• Thiết bị xây dựng, cần cẩu, xe máy thi công, giàn giáo, cốp pha và các tài sản phục vụ thi công lắp đặt.
• Chi phí dọn dẹp hiện trường, phá dỡ phần công trình bị hư hỏng sau tai nạn, chi phí vận chuyển phế liệu.

Phạm vi bảo hiểm

Phạm vi bảo hiểm được xác định theo nguyên tắc "mọi rủi ro" (All Risks), nghĩa là mọi tổn thất vật chất bất ngờ xảy ra trong thời hạn bảo hiểm đều thuộc trách nhiệm bảo hiểm, trừ các trường hợp loại trừ. Cụ thể, phạm vi bảo hiểm bao gồm:

• Thiệt hại vật chất do thiên tai: bão, lũ, sét đánh, động đất, sụt lún, sạt lở đất.
• Thiệt hại do tai nạn trong quá trình thi công: sập giàn giáo, đổ cần cẩu, va chạm thiết bị, cháy nổ trong quá trình hàn cắt, sai sót kỹ thuật lắp đặt.
• Thiệt hại do trộm cắp, phá hoại, đập phá có chủ đích hoặc bất ngờ.
• Thiệt hại trong giai đoạn chạy thử (testing/commissioning): hỏng hóc do áp suất, nhiệt độ, sai sót vận hành thử nghiệm, lỗi lắp ráp.
• Trách nhiệm đối với bên thứ ba: thương vong, thiệt hại tài sản của người không phải bên mua bảo hiểm do hoạt động thi công, lắp đặt gây ra (thường được bổ sung theo điều khoản riêng).
• Chi phí dọn dẹp, phá dỡ, xử lý hiện trường sau tổn thất.

Các trường hợp loại trừ phổ biến bao gồm: hành vi cố ý gây thiệt hại của chủ đầu tư hoặc nhà thầu, chiến tranh, khủng bố, nổi loạn, bắt giữ, trưng thu tài sản, hạt nhân, bức xạ ion hóa, lão hóa tự nhiên, ăn mòn, oxy hóa, hư hỏng do thiếu sử dụng trong thời gian dài, sai sót thiết kế (thường được bảo hiểm riêng qua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp).

Người tham gia bảo hiểm

Hợp đồng bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt thường được ký kết với nhiều bên có quyền lợi liên quan cùng tham gia:

• Chủ đầu tư (Employer/Owner): bên chịu trách nhiệm cuối cùng về tiến độ và chất lượng dự án.
• Nhà thầu chính, nhà thầu phụ, nhà thầu cung cấp thiết bị (Main Contractor, Sub-contractor, Supplier): những người trực tiếp thực hiện hoặc cung ứng cho dự án.
• Đơn vị tư vấn thiết kế, tư vấn giám sát: tham gia với vai trò quản lý kỹ thuật, có thể được bảo hiểm kèm trách nhiệm nghề nghiệp.
• Ngân hàng cho vay, tổ chức tín dụng tài trợ dự án: bảo vệ khoản vốn đầu tư và tài sản thế chấp hình thành từ dự án.

Trên hợp đồng bảo hiểm sẽ ghi rõ danh sách các bên được bảo hiểm (Insured Parties) theo tỷ lệ quyền lợi tương ứng, đảm bảo mỗi bên đều được bồi thường trực tiếp khi tổn thất xảy ra mà không cần chứng minh trách nhiệm qua lại.

Quy tắc bảo hiểm và mức bồi thường

Hợp đồng bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt tại Việt Nam thường được xây dựng trên cơ sở các quy tắc bảo hiểm do doanh nghiệp bảo hiểm ban hành, có tham chiếu đến thông lệ quốc tế. Nguyên tắc bồi thường chủ yếu:

• Bồi thường theo giá trị thay thế mới (Reinstatement Value) hoặc giá trị tại thời điểm tổn thất, tùy theo thỏa thuận.
• Áp dụng mức khấu trừ (Deductible/Excess) cho mỗi vụ tổn thất, có thể từ 0,1% đến 2% giá trị bảo hiểm hoặc một số tiền cố định tùy quy mô công trình.
• Số tiền bảo hiểm tối đa bằng tổng giá trị ước tính hoàn thành công trình, bao gồm vật tư, thiết bị, chi phí thi công, lắp đặt, vận chuyển, thuế, lợi nhuận hợp lý của nhà thầu.
• Thời hạn bảo hiểm: được tính từ ngày khởi công đến khi công trình được nghiệm thu bàn giao đưa vào sử dụng, hoặc đến khi kết thúc giai đoạn chạy thử bảo hành (Maintenance Period).

Quy trình mua bảo hiểm và giải quyết bồi thường

Quy trình mua bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặp thường diễn ra theo các bước:

1. Bên mua bảo hiểm gửi hồ sơ thông báo dự án cho doanh nghiệp bảo hiểm: bao gồm thiết kế kỹ thuật, tổng mức đầu tư, tiến độ thi công, hợp đồng EPC, danh sách nhà thầu, điều kiện địa chất, địa điểm xây dựng.
2. Doanh nghiệp bảo hiểm đánh giá rủi ro, có thể yêu cầu khảo sát hiện trường, đề xuất điều kiện bảo hiểm, mức phí và các điều khoản đặc biệt.
3. Hai bên thỏa thuận ký hợp đồng, đóng phí bảo hiểm theo định kỳ hoặc một lần tùy quy mô dự án.
4. Khi xảy ra tổn thất, bên mua bảo hiểm thông báo ngay cho doanh nghiệp bảo hiểm, bảo vệ hiện trường, phối hợp giám định tổn thất, lập hồ sơ yêu cầu bồi thường.
5. Doanh nghiệp bảo hiểm giám định, xác định nguyên nhân và mức độ thiệt hại, thương lượng phương án bồi thường, chi trả trong thời hạn thỏa thuận (thường từ 15 đến 30 ngày làm việc kể từ khi hồ sơ đầy đủ).

Phí bảo hiểm và yếu tố ảnh hưởng

Phí bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt không áp dụng biểu phí cố định mà được tính toán dựa trên nhiều yếu tố. Tỷ lệ phí bảo hiểm phổ biến dao động trong khoảng 0,15% đến 0,6% giá trị bảo hiểm đối với công trình xây dựng thông thường và có thể cao hơn đối với công trình lắp đặt có yếu tố rủi ro đặc biệt. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến phí bảo hiểm bao gồm:

• Quy mô và giá trị bảo hiểm của công trình.
• Loại hình công trình: công nghiệp nặng, dân dụng, hạ tầng giao thông, năng lượng tái tạo.
• Điều kiện địa hình, khí hậu, khu vực thi công: các vùng thường xuyên chịu bão lũ, động đất sẽ có phí cao hơn.
• Kinh nghiệm và năng lực của nhà thầu, lịch sử tổn thất của dự án.
• Thời hạn bảo hiểm, mức khấu trừ, phạm vi bảo hiểm bổ sung.
• Biện pháp an toàn lao động, phòng cháy chữa cháy áp dụng tại công trường.

Ý nghĩa và vai trò đối với dự án đầu tư

Bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lợi ích kinh tế của tất cả các bên tham gia dự án. Đối với chủ đầu tư, loại bảo hiểm này giúp đảm bảo tiến độ dự án không bị gián đoạn do tổn thất bất ngờ, giảm thiểu rủi ro tài chính khi phải bỏ ra chi phí sửa chữa, thay thế hoặc xây dựng lại. Đối với nhà thầu, bảo hiểm giúp chuyển giao rủi ro cho doanh nghiệp bảo hiểm, ổn định dòng tiền và bảo vệ uy tín thi công. Đối với ngân hàng cho vay dự án, việc yêu cầu mua bảo hiểm mọi rủi ro là điều kiện bắt buộc nhằm bảo vệ khoản vốn tín dụng đầu tư vào dự án, đặc biệt trong các dự án PPP, BOT hoặc dự án đầu tư quy mô lớn có sử dụng vốn vay quốc tế.

Tại nhiều gói thầu EPC quy mô lớn ở Việt Nam như dự án nhiệt điện, xi măng, hóa chất, lọc dầu, bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt là yêu cầu bắt buộc trong hồ sơ mời thầu và điều kiện cho vay của các tổ chức tài chính quốc tế.

Lưu ý khi tham gia bảo hiểm

Khi tham gia bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt, các bên cần lưu ý:

• Đọc kỹ hợp đồng, đặc biệt phần điều khoản loại trừ, mức khấu trừ và điều kiện bảo hiểm đặc biệt.
• Khai báo trung thực, đầy đủ thông tin về quy mô, giá trị, đặc điểm kỹ thuật và điều kiện thi công của công trình.
• Lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm có uy tín, năng lực tài chính, kinh nghiệm giải quyết bồi thường và mạng lưới giám định viên chuyên ngành.
• Phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp bảo hiểm trong quá trình giám sát rủi ro tại công trường để giảm thiểu khả năng tổn thất.
• Lưu giữ đầy đủ hồ sơ, biên bản, hình ảnh hiện trường khi xảy ra tổn thất để phục vụ công tác giải quyết bồi thường.

Nội dung mang tính tham khảo tổng quát, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tài chính chuyên nghiệp cho từng dự án cụ thể. Người đọc nên tham khảo ý kiến chuyên gia bảo hiểm, luật sư hoặc công ty tư vấn tài chính khi xây dựng hợp đồng bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng lắp đặt cho dự án thực tế.