Phân loại nợ 5 nhóm ngân hàng: Tiêu chí và tỷ lệ trích lập DPRR

Tại sao phải phân loại nợ?

Phân loại nợ là quá trình ngân hàng đánh giá và xếp hạng các khoản cho vay theo mức độ rủi ro. Đây là yêu cầu bắt buộc của Ngân hàng Nhà nước (NHNN), nhằm:

1. Phản ánh đúng chất lượng tài sản có (asset quality) của ngân hàng
2. Xác định mức trích lập dự phòng rủi ro (DPRR) phù hợp
3. Đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng
4. Cung cấp thông tin cho công tác giám sát

Căn cứ pháp lý chính: Thông tư 11/2021/TT-NHNN (sửa đổi bổ sung Thông tư 02/2013/TT-NHNN) về phân loại nợ và trích lập dự phòng.

5 Nhóm phân loại nợ

Nhóm 1: Nợ đủ tiêu chuẩn (Pass)

Tiêu chí:

• Khoản nợ trong hạn, chưa quá hạn ngày nào
• Khoản nợ quá hạn dưới 10 ngày và được đánh giá có khả năng thu hồi đầy đủ
• Khoản nợ đã được cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu (trong thời gian cơ cấu)

Tỷ lệ DPRR cụ thể: 0%

Ý nghĩa: Khoản vay bình thường, khách hàng trả nợ đúng hạn, không có dấu hiệu rủi ro.

Nhóm 2: Nợ cần chú ý (Special Mention)

Tiêu chí:

• Khoản nợ quá hạn từ 10 ngày đến dưới 90 ngày
• Khoản nợ đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu (ngoài thời gian cơ cấu mà vẫn trong hạn)
• Khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng khó khăn tài chính

Tỷ lệ DPRR cụ thể: 5%

Ý nghĩa: Khoản vay bắt đầu có dấu hiệu suy giảm, cần theo dõi chặt.

Nhóm 3: Nợ dưới tiêu chuẩn (Substandard) — NỢ XẤU

Tiêu chí:

• Khoản nợ quá hạn từ 90 ngày đến dưới 180 ngày
• Khoản nợ đã cơ cấu lại thời hạn trả nợ lần đầu nhưng tiếp tục quá hạn dưới 90 ngày
• Khoản nợ được miễn hoặc giảm lãi do khách hàng khó khăn tài chính lần thứ hai

Tỷ lệ DPRR cụ thể: 20%

Ý nghĩa: Bắt đầu tính là nợ xấu (NPL). Ngân hàng phải trích lập 20% giá trị khoản nợ.

Nhóm 4: Nợ nghi ngờ (Doubtful) — NỢ XẤU

Tiêu chí:

• Khoản nợ quá hạn từ 180 ngày đến dưới 360 ngày
• Khoản nợ đã cơ cấu lại lần đầu quá hạn từ 90 ngày đến dưới 180 ngày
• Khoản nợ đã cơ cấu lại lần thứ hai

Tỷ lệ DPRR cụ thể: 50%

Ý nghĩa: Khả năng thu hồi rất thấp. Ngân hàng phải trích lập 50% — ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận.

Nhóm 5: Nợ có khả năng mất vốn (Loss) — NỢ XẤU

Tiêu chí:

• Khoản nợ quá hạn từ 360 ngày trở lên
• Khoản nợ đã cơ cấu lại lần đầu quá hạn từ 180 ngày trở lên
• Khoản nợ đã cơ cấu lại lần thứ hai quá hạn

Tỷ lệ DPRR cụ thể: 100%

Ý nghĩa: Gần như mất trắng. Ngân hàng phải trích lập 100% — xoá sổ lợi nhuận. Xem xét xử lý TSBĐ hoặc bán nợ cho VAMC.

Bảng tổng hợp

Nợ xấu (NPL) = Nhóm 3 + Nhóm 4 + Nhóm 5

Phương pháp phân loại nợ

NHNN cho phép hai phương pháp:

Phương pháp định lượng

Dựa trên số ngày quá hạn (như bảng trên). Đơn giản, dễ áp dụng, phù hợp với ngân hàng chưa có hệ thống xếp hạng nội bộ.

Phương pháp định tính (kết hợp)

Kết hợp số ngày quá hạn với kết quả xếp hạng tín dụng nội bộ. Ngân hàng có thể chuyển khoản nợ sang nhóm cao hơn (rủi ro hơn) nếu đánh giá định tính cho thấy khách hàng suy giảm khả năng trả nợ, dù chưa quá hạn.

Lưu ý: Ngân hàng chỉ được phân loại xuống nhóm thấp hơn (ít rủi ro hơn) khi có đủ căn cứ và được NHNN chấp thuận.

Câu hỏi thường gặp

NPL ratio là gì và ngưỡng an toàn bao nhiêu?

NPL ratio (tỷ lệ nợ xấu) = Tổng nợ xấu (Nhóm 3+4+5) / Tổng dư nợ cho vay. NHNN yêu cầu các ngân hàng kiểm soát NPL ratio dưới 3%. Trung bình hệ thống ngân hàng Việt Nam thường ở mức 1,5-2,5%.

Khoản nợ có thể chuyển từ nhóm cao về nhóm thấp không?

Có, khi khách hàng trả hết nợ quá hạn và thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ trong thời gian quy định. Ví dụ: nợ nhóm 3 trả đúng hạn liên tục 6 tháng có thể được xem xét chuyển về nhóm 2 hoặc nhóm 1.

Phân loại nợ ảnh hưởng thế nào đến lợi nhuận ngân hàng?

Khi khoản nợ bị chuyển sang nhóm cao hơn, ngân hàng phải trích lập thêm DPRR. Chi phí DPRR được hạch toán vào chi phí hoạt động, làm giảm trực tiếp lợi nhuận. Đây là lý do ngân hàng nỗ lực kiểm soát chất lượng tín dụng.

Luyện tập kiến thức

Phân loại nợ và DPRR chiếm 2 câu trong mỗi đề thi VCB — thuộc chủ đề trọng tâm. Luyện tập ngay với đề thi thử Vietcombank để nắm chắc tiêu chí và tỷ lệ.