Tỷ lệ khoản vay trên tiền gửi của khách hàng
Tỷ lệ khoản vay trên tiền gửi của khách hàng là chỉ tiêu được tính bằng cách chia dư nợ cho vay còn tồn đọng của một khách hàng tại ngân hàng cho tổng số dư tiền gửi của khách hàng đó tại cùng ngân hàng. Chỉ tiêu này thể hiện mức độ sử dụng tiền gửi của khách hàng để tài trợ cho các khoản vay, qua đó hỗ trợ ngân hàng đánh giá mối quan hệ tài chính, mức độ phụ thuộc và khả năng tự cân bằng tài sản của khách hàng.
Công thức tính toán:
Tỷ lệ khoản vay trên tiền gửi của khách hàng = Dư nợ cho vay của khách hàng ÷ Tổng số dư tiền gửi của khách hàng × 100%
Khi tỷ lệ bằng 0%, khách hàng không có khoản vay tại ngân hàng. Khi tỷ lệ bằng 100%, dư nợ cho vay bằng đúng tổng số dư tiền gửi. Nếu tỷ lệ vượt 100%, khách hàng đang sử dụng nguồn tiền gửi cho vay nhiều hơn so với số dư đang duy trì tại ngân hàng.
Cách xác định dư nợ cho vay và tiền gửi
Dư nợ cho vay của khách hàng là số dư nợ gốc còn tồn đọng theo sổ sách sau khi khách hàng đã nhận tiền vay, tính tại thời điểm đánh giá. Chỉ tiêu này thường bao gồm khoản vay tiêu dùng, khoản vay tín dụng và các khoản cho vay có liên quan đến khách hàng đang được quản lý trong cùng hệ thống dữ liệu. Trường hợp có nợ quá hạn hoặc nợ xấu, cần thống nhất rõ cách thể hiện khi lập báo cáo nội bộ.
Tổng số dư tiền gửi của khách hàng là tổng số dư tại các tài khoản tiền gửi, tài khoản thanh toán và các sản phẩm tiền gửi khác do khách hàng duy trì tại ngân hàng, tùy theo phạm vi áp dụng của từng báo cáo. Số dư tiền gửi có thể bao gồm hoặc không bao gồm các khoản như tiền gửi của khách hàng do ngân hàng giữ trữ, tiền đặt bảo lưu, tiền gửi định kỳ hoặc tài khoản đầu tư tự động, do đó cần được quy định thống nhất trước khi tính toán.
Nếu khách hàng có nhiều tài khoản tại cùng một ngân hàng, các khoản vay và tiền gửi thường được tổng hợp theo mã khách hàng hoặc mã hồ sơ khách hàng. Đối với khách hàng là doanh nghiệp, cần chú ý đến việc phân biệt tiền gửi của chính doanh nghiệp với tiền gửi của các công ty con, chi nhánh hoặc bên liên quan nếu dữ liệu được quản lý tách biệt.
Ý nghĩa trong quản trị quan hệ khách hàng
Chỉ tiêu giúp ngân hàng đánh giá tỷ lệ tài trợ nội bộ của khách hàng đối với hoạt động cho vay. Một tỷ lệ cao có thể cho thấy khách hàng có quy mô tín dụng lớn so với nguồn tiền gửi tại ngân hàng; doanh nghiệp đó có thể là khách hàng có giá trị cao nhưng cũng có mức độ phụ thuộc vào nguồn vốn tín dụng của ngân hàng đáng kể.
Tỷ lệ thấp thường cho thấy phần lớn nhu cầu vốn của khách hàng được tài trợ bằng tiền gửi hoặc bằng nguồn tài trợ khác. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào một chỉ tiêu để kết luận về sức khỏe tài chính của khách hàng. Chuyên viên quan hệ khách hàng cần kết hợp với tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản, mức độ tập trung nguồn tiền gửi, doanh thu, dòng tiền hoạt động, lịch sử trả nợ và khả năng vay bằng tài sản thế chấp.
Ví dụ minh họa
Ví dụ, khách hàng doanh nghiệp có số dư tiền gửi tại ngân hàng là 5 tỷ đồng và dư nợ cho vay còn tồn đọng là 8 tỷ đồng. Khi đó:
Tỷ lệ khoản vay trên tiền gửi = 8 ÷ 5 × 100% = 160%
Kết quả cho thấy khách hàng có số dư tiền gửi bằng 62,5% tổng dư nợ cho vay. Phần chênh lệch 3 tỷ đồng có thể được tài trợ bằng vốn tự có, tiền gửi ở nơi khác, tín dụng từ tổ chức tài chính khác hoặc các nguồn vốn khác.
Trong trường hợp khách hàng có 3 tỷ đồng tiền gửi và không có khoản vay nào, tỷ lệ sẽ bằng 0%. Nếu khách hàng có 3 tỷ đồng tiền gửi và 3,75 tỷ đồng dư nợ cho vay, tỷ lệ là 125%, thể hiện dư nợ cho vay lớn hơn 25% so với số dư tiền gửi.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Tỷ lệ khoản vay trên tiền gửi cao có nhất thiết đồng nghĩa với khách hàng có rủi ro cao không?
Không nhất thiết. Tỷ lệ cao có thể phản ánh quy mô tín dụng lớn hoặc nhu cầu vốn tăng trưởng của khách hàng. Để đánh giá rủi ro, cần xem xét thêm dòng tiền, tài sản thế chấp, lịch sử trả nợ, thu nhập và điều kiện kinh doanh.
Hỏi: Nên tính tỷ lệ này theo từng khách hàng, từng nhóm khách hàng hay toàn bộ danh sách khách hàng?
Cách tính phụ thuộc vào mục đích sử dụng. Đối với quản trị quan hệ khách hàng, tỷ lệ thường được tính theo từng khách hàng hoặc nhóm khách hàng trọng điểm; khi theo dõi toàn bộ danh sách, cần tính tổng dư nợ cho vay chia cho tổng tiền gửi, tránh cộng các tỷ lệ riêng lẻ.
Hỏi: Khi khách hàng vay tại nhiều chi nhánh của cùng một ngân hàng, số dư tiền gửi và dư nợ cho vay được tổng hợp thế nào?
Các số dư cần được tổng hợp theo mã khách hàng hoặc mã hồ sơ khách hàng trên phạm vi toàn ngân hàng, đồng thời loại trừ giao dịch nội bộ để tránh tính trùng. Trước khi lập báo cáo, ngân hàng nên thống nhất thời điểm dữ liệu và phạm vi các sản phẩm được đưa vào mẫu số.
Nội dung mang tính tham khảo cho hoạt động nghiệp vụ, không thay thế hướng dẫn phân loại, báo cáo hoặc tư vấn chuyên môn của đơn vị.