Bỏ qua điều hướng

Tài sản tài chính phái sinh là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

Tài sản tài chính phái sinh

Tài sản tài chính phái sinh là các hợp đồng có giá trị phụ thuộc vào biến động của một hoặc nhiều tài sản cơ sở, chỉ số tham chiếu, tỷ suất lãi suất, tỷ giá hoặc một biến số kinh tế. Giá trị của tài sản tài chính phái sinh không được xác định trực tiếp bằng dòng tiền từ tài sản cơ sở mà thay đổi theo điều kiện tham chiếu đã thỏa thuận trong hợp đồng.

Các tài sản tài chính phái sinh phổ biến trong hoạt động ngân hàng gồm hợp đồng phái sinh lãi suất, phái sinh tỷ giá, phái sinh chỉ số, hợp đồng hoán đổi lãi suất và một số cấu trúc phái sinh động. Chúng thường được sử dụng để quản trị rủi ro thị trường, điều chuyển rủi ro, tối ưu hóa chi phí tài chính hoặc đáp ứng nhu cầu phòng hộ của khách hàng.

Đặc điểm cấu trúc

Một tài sản tài chính phái sinh thường có bốn thành phần chính:

  • Tài sản cơ sở hoặc biến tham chiếu: đối tượng mà giá trị hợp đồng phụ thuộc vào, chẳng hạn trái phiếu chính phủ, chỉ số chứng khoán hoặc tỷ giá ngoại tệ.
  • Kỳ trả lãi: thời điểm hoặc tần suất thanh toán khoản tiền, ví dụ hằng quý, hằng năm hoặc tại ngày đáo hạn.
  • Giá trị danh nghĩa: mức thanh toán được quy định trong hợp đồng tại ngày khởi tạo, có thể là một khoản tiền cố định.
  • Điều kiện thanh toán: quy tắc xác định khoản tiền cuối cùng, chẳng hạn sự chênh lệch giữa mức thanh toán thực tế và mức giá trị danh nghĩa.

Giá trị danh nghĩa có thể bằng không nếu tài sản tài chính phái sinh được giao dịch theo giá thị trường. Khi đó, giá trị giao dịch phản ánh kỳ vọng của thị trường về biến động tương lai của tài sản cơ sở cùng các yếu tố chi phí, thanh khoản và rủi ro.

Phân loại theo cơ chế thanh toán

Hợp đồng phái sinh được phân biệt cơ bản theo cách xác định khoản thanh toán tại ngày đáo hạn:

  • Vanilla: khoản thanh toán cuối cùng có giá trị cố định, ví dụ thu hưởng lãi suất cố định trong trường hợp phái sinh lãi suất.
  • Path-dependent: khoản thanh toán phụ thuộc vào toàn bộ diễn biến của tài sản cơ sở trong suốt thời gian hợp đồng, chẳng hạn hợp đồng giao dịch dẫn hướng.
  • Exotic: có cấu trúc thanh toán phức tạp, liên quan đến một số sự kiện cụ thể như giá chạm giá trị, chỉ số giao dịch trong ngày hoặc mức sàn trần.

Mỗi cấu trúc tạo ra mức độ rủi ro và yêu cầu quản trị khác nhau. Hợp đồng vanilla thường dễ định giá và quản trị hơn, trong khi cấu trúc exotic đòi hỏi mô hình định giá, kiểm thử áp lực và năng lực kiểm soát chênh lệch phức tạp hơn.

Ứng dụng trong ngân hàng

Tài sản tài chính phái sinh giúp ngân hàng đáp ứng nhiều nhu cầu khác nhau:

  • Quản trị rủi ro lãi suất: sử dụng hợp đồng hoán đổi lãi suất để cân bằng giữa tài sản nhạy cảm lãi suất và nợ phải trả nhạy cảm lãi suất.
  • Quản trị rủi ro tỷ giá: sử dụng phái sinh ngoại tệ để khóa tỷ giá mua bán hoặc giảm biến động lợi nhuận do tỷ giá.
  • Tối ưu hóa vốn: kết hợp phái sinh lãi suất với công cụ nợ để điều chỉnh mức thu lợi và chi phí của danh mục tài sản.
  • Thiết kế sản phẩm: tạo cấu trúc có lợi suất bổ sung cho khách hàng, chẳng hạn chứng chỉ tiền gửi có gắn phái sinh chỉ số.
  • Đáp ứng nhu cầu phòng hộ: cho phép khách hàng tiếp cận lợi suất thị trường với mức rủi ro được giới hạn theo thiết kế.

Ví dụ, ngân hàng có khoản vay lãi suất thay đổi và đang cân nhắc chuyển sang chi phí cố định, ngân hàng có thể sử dụng phái sinh hoán đổi lãi suất, đổi lãi suất thay đổi của người vay thành lãi suất cố định có thể thanh toán vào một quỹ tài chính phái sinh.

Rủi ro cần kiểm soát

Rủi ro thị trường của tài sản tài chính phái sinh có thể bao gồm rủi ro lãi suất, tỷ giá, giá cả hàng hóa, chứng khoán và tín dụng. Bên cạnh đó, cần kiểm soát:

  • Rủi ro đối tác khi một bên không thể thực hiện nghĩa vụ thanh toán.
  • Rủi ro thanh khoản do khó tìm đối tác giao dịch hoặc đóng vị thế trong thị trường không đủ sâu.
  • Rủi ro mô hình khi giá trị hợp đồng được định giá bằng tham số, giả định hoặc dữ liệu thị trường không đầy đủ.
  • Rủi ro vận hành do lỗi định giá, giao dịch, thanh toán hoặc kiểm soát chênh lệch.
  • Rủi ro pháp lý khi hợp đồng không phù hợp với quy định hiện hành về tài sản tài chính phái sinh và hoạt động của tổ chức tín dụng.

Trong phương pháp giá trị rủi ro, mức lỗ có thể được tính trên cơ sở chênh lệch giữa giá trị hợp đồng theo mô hình và giá trị hợp đồng theo thị trường. Mức chênh lệch này thay đổi theo biến động thị trường và chất lượng dữ liệu sử dụng để định giá.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Tài sản tài chính phái sinh khác tài sản cơ sở như thế nào?
Tài sản cơ sở là đối tượng tham chiếu, còn tài sản tài chính phái sinh là hợp đồng có giá trị phụ thuộc vào biến động của đối tượng đó. Ví dụ, trái phiếu chính phủ là tài sản cơ sở, trong khi hợp đồng phái sinh lãi suất gắn với trái phiếu đó là tài sản tài chính phái sinh.

Hỏi: Khi định giá tài sản tài chính phái sinh, cần dữ liệu đầu vào chính nào?
Các dữ liệu quan trọng gồm đường cong lãi suất, giá thị trường của tài sản cơ sở, biên lãi suất, tỷ giá, suất cổ tức, độ biến động và thời điểm thanh toán. Mô hình sử dụng cũng phải phù hợp với loại hợp đồng và đặc điểm thanh toán.

Hỏi: Có thể kiểm soát rủi ro của nhiều hợp đồng phái sinh bằng cách nào?
Ngân hàng cần tổng hợp các vị thế theo tài sản cơ sở, thời hạn, cấu trúc thanh toán và loại rủi ro, sau đó áp dụng giới hạn, cơ chế bù trừ và quy trình leo thang khi vượt ngưỡng. Việc kiểm soát chênh lệch cũng cần kết hợp giám sát định giá độc lập, kiểm thử áp lực và đánh giá khả năng thanh toán của đối tác.

Nội dung này mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn chuyên môn về tài sản tài chính phái sinh, định giá hoặc quản trị rủi ro.

Kiến thức này có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng

Luyện thi với đề mô phỏng thực tế, chấm điểm tức thì

Thuật ngữ liên quan

A

AI trong ngân hàng (Artificial Intelligence in Banking)

Nghiệp vụ ngân hàng

AI trong ngân hàng (Artificial Intelligence in Banking) là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo — bao gồm

A

AML — Phòng chống rửa tiền (Anti-Money Laundering)

Nghiệp vụ ngân hàng

AML (Anti-Money Laundering — Phòng chống rửa tiền) là tổng hợp các biện pháp pháp lý, quy trình và h

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Anh là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Anh là AUM — Assets Under Management. Thuật ngữ ngân hàng song ngữ

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Hàn là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Hàn là AUM — 운용자산규모(운용자산규모). Thuật ngữ ngân hàng song ngữ Việt-Hàn.

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Nhật là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Nhật là AUM — 運用資産残高(うんようしさんざんだか). Thuật ngữ ngân hàng song ngữ Việ

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Trung là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Trung là AUM — 资产管理规模(zīchǎn guǎnlǐ guīmó). Thuật ngữ ngân hàng son

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Tây Ban Nha là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Tây Ban Nha là AUM — Activos Bajo Gestión. Thuật ngữ ngân hàng song

A

Acq

Nghiệp vụ ngân hàng

Acq là thuật ngữ phổ biến trong lĩnh vực ngân hàng tài chính.

T
thithu.com

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung câu hỏi trên thithu.com chỉ mang tính chất luyện tập và tham khảo, không đại diện cho đề thi chính thức của bất kỳ tổ chức nào. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về kết quả thi thực tế của người dùng.