Phát thải carbon tài chính
Phát thải carbon tài chính là lượng khí thải carbon trực tiếp và gián tiếp liên quan đến hoạt động tài chính của ngân hàng, bao gồm hoạt động đầu tư, cấp tín dụng, tài trợ dự án và cung cấng sản phẩm, dịch vụ tài chính. Chỉ số này giúp các tổ chức tài chính đánh giá mức độ đóng góp của danh mục kinh doanh đối với khí thải gây hiệu ứng nhà kính, đồng thời hỗ trợ việc xây dựng mục tiêu giảm phát thải và quản trị rủi ro chuyển đổi sang nền kinh tế xanh.
Các khí thải thường được tính toán gồm carbon dioxide, methane và nitrous oxide. Hoạt động vận hành nội bộ như điện, nhiên liệu, đi lại và xử lý tài liệu có thể tạo ra phát thải trực tiếp. Hoạt động đầu tư, cho vay hoặc tài trợ dự án tạo ra phát thải gián tiếp khi tài sản được sử dụng hoặc hoạt động của doanh nghiệp nhận vốn phát sinh khí thải.
Phạm vi đo lường
Phạm vi đo lường phát thải carbon tài chính thường được chia thành ba nhóm:
- Phát thải trực tiếp: Khí thải phát sinh từ tài sản, cơ sở vật hành, hệ thống công nghệ thông tin và phương tiện mà ngân hàng sở hữu hoặc kiểm soát.
- Phát thải gián tiếp: Khí thải liên quan đến hoạt động của khách hàng, doanh nghiệp và dự án được ngân hàng cấp vốn, đầu tư hoặc tài trợ.
- Phát thải theo chuỗi cung ứng: Khí thải phát sinh từ quá trình cung cấp hàng hóa, dịch vụ và hạ tầng mà ngân hàng mua sắm sử dụng.
Phạm vi này có thể được mở rộng hoặc thu hẹp tùy theo chiến lược quản trị rủi ro khí hậu, khả năng dữ liệu và mục tiêu báo cáo của tổ chức tài chính.
Cách xác định phát thải từ hoạt động tài chính
Đối với hoạt động đầu tư hoặc cấp tín dụng, ngân hàng cần xác định lợi ích kinh tế của doanh nghiệp nhận vốn, tài sản được tài trợ hoặc dự án có liên quan. Mức phát thải ước tính có thể được tính bằng cách kết hợp dữ liệu hoạt động của doanh nghiệp với hệ số phát thải theo ngành, chẳng hạn tỷ lệ khí thải trên doanh thu, trên sản lượng hoặc trên năng lượng tiêu thụ.
Phương pháp tính toán thường bao gồm:
- Xác định dữ liệu hoạt động: Doanh thu, sản lượng, năng lượng tiêu thụ, số lượng tài sản hoặc quy mô tín dụng.
- Chọn hệ số phát thải: Hệ số phù hợp với ngành, địa phương, công nghệ và năm hoạt động.
- Tính lượng phát thải: Áp dụng công thức cơ bản:
Phát thải ước tính = Dữ liệu hoạt động × Hệ số phát thải. - Kiểm tra và hiệu chỉnh: Xác minh nguồn dữ liệu, xem xét thay đổi công nghệ, quy trình sản xuất và phương pháp ước tính thay thế.
- Tổng hợp kết quả: Cộng dồn phát thải trực tiếp, gián tiếp và theo chuỗi cung ứng trong phạm vi đã xác định.
Các hệ số phát thải cần được lựa chọn từ nguồn đáng tin cậy, cập nhật và phù hợp với hoạt động thực tế. Khi không có dữ liệu đầy đủ, ngân hàng có thể sử dụng ước tính phù hợp nhưng phải nêu rõ giả định, phạm vi và giới hạn của phương pháp.
Vai trò đối với ngân hàng
Phát thải carbon tài chính giúp ngân hàng nhận diện các khoản vốn, tài sản hoặc khách hàng có mức phát thải cao, từ đó tập trung hoạt động quản trị rủi ro. Chỉ số này cũng hỗ trợ đánh giá tác động của chiến lược tăng trưởng xanh, phát triển sản phẩm vốn xanh và tài trợ tài chính bền vững đối với khí hậu.
Trong hoạt động cho vay, dữ liệu phát thải có thể hỗ trợ quy trình thẩm định tín dụng, giúp nhận diện rủi ro chuyển đổi công nghiệp và năng lực phát thải của doanh nghiệp. Việc sử dụng dữ liệu này không đồng nghĩa với việc từ chối tín dụng; ngân hàng vẫn cần đánh giá toàn diện hiệu quả tài chính, hiệu quả hoạt động và khả năng trả nợ của khách hàng.
Đối với hoạt động đầu tư, phát thải carbon tài chính giúp so sánh mức độ phát thải giữa các tài sản, quy mô danh mục và phương án tái phân bổ vốn. Kết quả phân tích có thể được sử dụng để xác định mục tiêu giảm phát thải, lựa chọn tài sản bền vững và đánh giá tiến độ thực hiện cam kết khí hậu.
Tích hợp vào quản trị rủi ro
Dữ liệu phát thải carbon tài chính nên được tích hợp với quản trị rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro thanh khoản và chiến lược kinh doanh. Quy trình quản lý dữ liệu cần xác định rõ nguồn dữ liệu, tần suất cập nhật, phương pháp ước tính, thẩm quyền phê duyệt và trách nhiệm đối với việc kiểm soát chất lượng số liệu.
Một số chỉ tiêu có thể theo dõi gồm:
- Tổng phát thải trực tiếp và gián tiếp trên phạm vi danh mục.
- Phát thải trung bình trên mỗi tỷ đồng tài sản được quản lý.
- Mức tăng trưởng phát thải theo thời gian.
- Cơ cấu phát thải theo ngành, lĩnh vực và sản phẩm.
- Tỷ trọng tài sản và khoản vay có dữ liệu phát thải đầy đủ.
- Tiến độ đạt mục tiêu giảm phát thải.
Mục tiêu giảm phát thải nên được xây dựng theo lộ trình, có cơ sở đo lường rõ ràng và được rà soát định kỳ. Việc phân bổ mục tiêu giữa các bộ phận, khách hàng hoặc danh mục giúp tránh hiệu quả đầu ra không như kỳ vọng.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Phát thải carbon tài chính khác khái niệm footprint carbon của doanh nghiệp như thế nào?
Khái niệm footprint carbon của doanh nghiệp thường bao gồm phát thải trên toàn bộ chuỗi hoạt động của doanh nghiệp. Phát thải carbon tài chính có phạm vi hẹp hơn, tập trung vào tác động gắn với hoạt động của chính ngân hàng và các hoạt động tài chính do ngân hàng thực hiện hoặc hỗ trợ.
Hỏi: Ngân hàng nên ưu tiên dữ liệu nào khi tính phát thải của khoản vay doanh nghiệp?
Các dữ liệu ưu tiên gồm năng lượng tiêu thụ, sản lượng, doanh thu, công nghệ sản xuất và tỷ lệ sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Nếu không có dữ liệu thực tế, ngân hàng có thể dùng hệ số theo ngành và nêu rõ các giả định khi công bố kết quả.
Hỏi: Việc giảm phát thải carbon tài chính có làm giảm khả năng tăng trưởng của ngân hàng không?
Không nhất thiết. Cách tiếp cận hiệu quả là định hướng vốn, khoản vay và năng lực phân tích của ngân hàng về hoạt động sản xuất, công nghệ và năng lượng sạch hơn. Quản trị tốt rủi ro khí hậu có thể tạo cơ hội từ tài trợ tài chính xanh và nâng cao chất lượng danh mục.
Nội dung mang tính tham khảo và không thay thế tư vấn chuyên môn về quản trị rủi ro khí hậu, hạ tầng dữ liệu hoặc công bố thông tin bền vững.