Nghiệp vụ Phát hành Trái phiếu Xanh theo Nguyên tắc ICMA (ICMA Green Bond Issuance)
Nghiệp vụ Phát hành Trái phiếu Xanh theo Nguyên tắc ICMA là chuỗi hoạt động ngân hàng và tổ chức tín dụng tham gia cấu trúc, phân phối và quản lý sau phát hành các trái phiếu dùng để huy động vốn cho dự án có tác động tích cực đến môi trường, tuân thủ bộ Nguyên tắc Trái phiếu Xanh (Green Bond Principles - GBP) do Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (International Capital Market Association - ICMA) ban hành và cập nhật. Bộ nguyên tắc này là chuẩn mực tự nguyện phổ biến nhất trên thị trường vốn quốc tế, quy định bốn trụ cột cốt lõi: (1) Sử dụng vốn cho các dự án xanh đủ điều kiện, (2) Quy trình đánh giá và lựa chọn dự án, (3) Quản lý nguồn tiền thu được từ phát hành, và (4) Báo cáo minh bạch. Ngân hàng trong vai trò tổ chức tư vấn phát hành, nhà bảo lãnh, đại lý phân phối hay nhà đầu tư đều phải đảm bảo mỗi đợt phát hành đáp ứng đủ bốn trụ cột này mới được gắn nhãn "Green Bond" theo ICMA.
Khung Nguyên tắc ICMA áp dụng trong nghiệp vụ ngân hàng
Bộ Nguyên tắc Trái phiếu Xanh (GBP) của ICMA được cập nhật lần gần nhất vào tháng 6 năm 2021 (có bản bổ sung vào tháng 6/2022 với định nghĩa rõ ràng hơn về tài chính bền vững). Phiên bản này bổ sung nhiều danh mục dự án đủ điều kiện như năng lượng tái tạo, hiệu suất năng lượng, giao thông sạch, quản lý nước, nông nghiệp bền vững, bảo tồn đa dạng sinh học, phòng chống ô nhiếm và thích ứng biến đổi khí hậu. Ngân hàng khi tham gia nghiệp vụ cần rà soát từng trụ cột, đồng thời cập nhật theo Phân loại hoạt động bền vững của Liên minh châu Âu (EU Taxonomy) khi phát hành cho nhà đầu tư quốc tế.
Quy trình nghiệp vụ phát hành tại ngân hàng Việt Nam
Một thương vụ trái phiếu xanh theo chuẩn ICMA tại Việt Nam thường trải qua 6 bước chính. Thứ nhất, khách hàng doanh nghiệp (nhà phát hành) đề xuất dự án xanh và ngân hàng đánh giá tính đủ điều kiện theo danh mục ICMA. Thứ hai, ngân hàng tư vấn cấu trúc khung tài chính xanh (Green Finance Framework) bao gồm chính sách sử dụng vốn, tiêu chí lựa chọn dự án và cơ chế báo cáo. Thứ ba, thuê đơn vị đánh giá độc lập bên ngoài (Second Party Opinion - SPO) để cấp chứng nhận xanh. Thứ tư, thiết kế điều khoản trái phiếu, ký kết hợp đồng bảo lãnh và hồ sơ pháp lý. Thứ năm, phân phối trái phiếu đến nhà đầu tư tổ chức có cam kết ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị). Thứ sáu, quản lý nguồn tiền riêng biệt (sub-account) và công bố báo cáo tác động môi trường hằng năm cho đến khi đáo hạn.
Ví dụ thực tiễn trong nghiệp vụ ngân hàng Việt Nam
Năm 2021, một ngân hàng thương mại lớn tại Việt Nam đã đóng vai trò tổ chức tư vấn cho thương vụ phát hành trái phiếu xanh quốc tế trị giá khoảng 200 triệu USD của một doanh nghiệp bất động sản công nghiệp, dùng tài trợ cho dự án điện mặt trời áp mái tại các khu công nghiệp phía Nam. Nguồn tiền thu được được theo dõi trong tài khoản escrow riêng, định kỳ báo cáo lượng khí thải CO₂ tránh được. Đây là mô hình điển hình để ứng viên tham khảo khi phỏng vấn vào vị trí quan hệ khách hàng doanh nghiệp, ngân hàng đầu tư hoặc khối quản lý tài sản. Bên cạnh đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng đã ban hành hành lang pháp lý cho tín dụng xanh và phát hành trái phiếu xanh, tạo cơ sở cho các ngân hàng triển khai nghiệp vụ này một cách bài bản.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Trái phiếu xanh theo ICMA khác gì so với trái phiếu bền vững (Sustainability Bond) hoặc trái phiếu liên kết bền vững (Sustainability-Linked Bond - SLB)? Trái phiếu xanh theo ICMA có mục đích cụ thể (use-of-proceeds) là tài trợ dự án xanh, phải tuân thủ 4 trụ cột GBP. Trong khi đó, SLB không ràng buộc mục đích sử dụng vốn mà điều chỉnh lãi suất/điều khoản theo KPI bền vững của nhà phát hành; Sustainability Bond có thể dùng cho cả dự án xanh lẫn xã hội theo Nguyên tắc Trái phiếu Bền vững (SBP) của ICMA.
Hỏi: Ngân hàng có bắt buộc phải thuê đơn vị đánh giá độc lập (Second Party Opinion) khi phát hành trái phiếu xanh không? ICMA không bắt buộc về mặt pháp lý nhưng khuyến nghị mạnh mẽ. Thực tế, hơn 90% trái phiếu xanh quốc tế đều có SPO vì nhà đầu tư tổ chức yêu cầu nhằm giảm rủi ro "greenwashing" (trống đánh xuôi, kèn thổi ngược). Tại Việt Nam, SPO thường do các đơn vị như Sustainalytics, S&P Global Ratings, hoặc CICERO thực hiện, chi phí dao động 30.000 - 100.000 USD tùy quy mô thương vụ.
Hỏi: Nhân viên ngân hàng thương mại có thể tham gia vào nghiệp vụ phát hành trái phiếu xanh ICMA ở vị trí nào? Cơ hội phổ biến gồm: chuyên viên quan hệ khách hàng doanh nghiệp phụ trách ngành năng lượng/bất động sản, chuyên viên khối ngân hàng đầu tư (DCM - Debt Capital Markets), bộ phận quản lý rủi ro ESG, và khối quản lý tài sản khi đầu tư vào trái phiếu xanh cho danh mục khách hàng cá nhân/định chế.
Nội dung mang tính tham khảo về nghiệp vụ ngân hàng, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tài chính chuyên nghiệp. Người đọc nên tham chiếu bản cập nhật mới nhất của Nguyên tắc Trái phiếu Xanh ICMA và quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về phát hành trái phiếu doanh nghiệp.