Nghiệp vụ cho vay theo chương trình tín dụng chính sách
Nghiệp vụ cho vay theo chương trình tín dụng chính sách là một mảng nghiệp vụ ngân hàng mà trong đó các tổ chức tín dụng được chỉ định (chủ yếu là Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam) cấp tín dụng cho các đối tượng ưu tiên theo các chương trình, dự án mà Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc các bộ, ngành có thẩm quyền ban hành. Điểm khác biệt cốt lõi so với cho vay thương mại thông thường là lãi suất áp dụng thường thấp hơn lãi suất thị trường (có thể là lãi suất 0% hoặc ưu đãi), nguồn vốn có thể được cấp từ ngân sách nhà nước, và đối tượng thụ hưởng là các nhóm yếu thế hoặc các lĩnh vực được khuyến khích theo định hướng chính sách vĩ mô.
Các chương trình tín dụng chính sách tiêu biểu
Tại Việt Nam, các chương trình tín dụng chính sách phổ biến bao gồm: cho vay hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác (theo Nghị định về tín dụng đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo do Ngân hàng Chính sách xã hội triển khai), cho vay phát triển nông nghiệp, nông thôn, cho vay giải quyết việc làm, cho vay xuất khẩu lao động, cho vay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cho vay nhà ở xã hội theo chương trình của Chính phủ, và cho vay theo các chương trình mục tiêu quốc gia (xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi).
Mỗi chương trình có đối tượng thụ hưởng, mức vay tối đa, thời hạn vay và lãi suất ưu đãi được quy định cụ thể trong văn bản ban hành chương trình đó. Người học ôn thi ngân hàng cần nắm rõ sự khác biệt giữa chương trình do Trung ương ban hành và chương trình do địa phương phê duyệt bổ sung (nhằm mở rộng đối tượng hoặc tăng mức vay tại một số tỉnh, thành phố).
Đặc điểm nghiệp vụ cần lưu ý
Về mặt nghiệp vụ, hoạt động cho vay theo chương trình tín dụng chính sách có một số đặc trưng thường xuất hiện trong đề thi tuyển dụng vào ngân hàng:
- Tổ chức tín dụng được chỉ định triển khai nhận bù chênh lệch lãi suất từ ngân sách nhà nước (trong trường hợp lãi suất cho vay thấp hơn lãi suất huy động), nhằm đảm bảo cân đối tài chính và không ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại cổ phần nhà nước thực hiện.
- Hồ sơ cho vay thường đơn giản hóa so với cho vay thương mại: có thể không yêu cầu tài sản đảm bảo hoặc chỉ yêu cầu tài sản đảm bảo có giá trị thấp, thay vào đó áp dụng cơ chế bảo lãnh của tổ chức chính trị - xã hội (Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Tổ tiết kiệm và vay vốn tại cộng đồng).
- Quy trình phê duyệt thường qua hai cấp: Uỷ ban nhân dân cấp xã xác nhận đối tượng chính sách, sau đó tổ chức tín dụng thẩm định và giải ngân.
- Nợ quá hạn trong cho vay chính sách được xử lý theo cơ chế riêng, có thể được khoanh nợ, xoá nợ theo quyết định của cấp có thẩm quyền khi người vay gặp thiên tai, hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.
Vai trò và ý nghĩa đối với hệ thống ngân hàng
Với người làm ngân hàng thương mại, mảng nghiệp vụ này giúp thực hiện trách nhiệm xã hội (ESG), đồng thời là kênh tiếp cận khách hàng tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa — những nơi thị trường thương mại khó tiếp cận hiệu quả. Đây cũng là nội dung thường xuyên xuất hiện trong đề thi vòng chuyên môn khi tuyển dụng vào các vị trí quan hệ khách hàng cá nhân, giao dịch viên hoặc chuyên viên tín dụng tại Agribank, VBSP và chi nhánh các ngân hàng thương mại nhà nước.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân có được trực tiếp cho vay theo chương trình tín dụng chính sách hay không?
Không. Theo quy định hiện hành, các chương trình tín dụng chính sách chủ yếu do Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam triển khai theo sự chỉ định của Chính phủ. Ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân có thể tham gia gián tiếp thông qua ủy thác hoặc phối hợp triển khai một số chương trình cụ thể theo văn bản hướng dẫn riêng của cơ quan có thẩm quyền.
Hỏi: Lãi suất cho vay chính sách hiện nay được xác định như thế nào và ai là người quyết định?
Lãi suất cho vay theo từng chương trình do Thủ tướng Chính phủ quyết định, trên cơ sở đề xuất của Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan, phù hợp với đặc thù từng nhóm đối tượng chính sách. Mức lãi suất này thường thấp hơn đáng kể so với lãi suất cho vay thương mại cùng kỳ hạn và có thể điều chỉnh theo từng giai đoạn.
Hỏi: Khi xử lý nợ xấu trong cho vay chính sách có khác gì so với cho vay thương mại không?
Có khác biệt rõ rệt. Nợ cho vay chính sách được áp dụng cơ chế khoanh nợ, xoá nợ theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ hoặc Hội đồng nhân dân cấp tỉnh khi người vay gặp thiên tai, dịch bệnh, sự cố bất khả kháng hoặc khi người vay từ trần. Nguồn xử lý rủi ro có thể từ ngân sách nhà nước hoặc từ quỹ dự phòng rủi ro riêng của Ngân hàng Chính sách xã hội, không phải từ ngân sách xử lý nợ xấu chung của toàn hệ thống ngân hàng như đối với tín dụng thương mại.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về ngân hàng và pháp luật.