Ngân hàng đầu tư (Investment Banking)
Ngân hàng đầu tư là mảng nghiệp vụ của các tổ chức tín dụng hoặc công ty chứng khoán chuyên cung cấp các dịch vụ tài chính cho doanh nghiệp, chính phủ và các tổ chức lớn. Khác với ngân hàng thương mại (nhận tiền gửi, cho vay cá nhân/doanh nghiệp nhỏ), ngân hàng đầu tư hoạt động chủ yếu ở thị trường vốn, đóng vai trò trung gian kết nối nguồn vốn dài hạn với các nhu cầu phát triển quy mô lớn. Các dịch vụ cốt lõi bao gồm: bảo lãnh phát hành (underwriting) cổ phiếu, trái phiếu; tư vấn mua bán sáp nhập (M&A); tư vấn tái cơ cấu doanh nghiệp; quản lý phát hành chứng khoán ra công chúng (IPO); và nghiên cứu thị trường, phân tích đầu tư.
Tại Việt Nam, các ngân hàng đầu tư lớn có thể kể đến Công ty Chứng khoán thuộc các ngân hàng quốc doanh như Vietcombank (VCBS), BIDV (BSC), VietinBank (VietinBank Securities) cùng các công ty chứng khoán tư nhân như SSI, Hồ sơ Minh Việt, HSC. Ngoài ra, các ngân hàng nước ngoài (Citigroup, JPMorgan, HSBC, Standard Chartered) cũng hiện diện qua chi nhánh hoặc công ty con tại Việt Nam, tham gia vào các thương vụ xuyên biên giới.
Các mảng nghiệp vụ chính
Bảo lãnh phát hành (Underwriting): Khi một doanh nghiệp muốn huy động vốn qua việc phát hành cổ phiếu hoặc trái phiếu ra công chúng, ngân hàng đầu tư đứng ra bảo lãnh, cam kết mua lại phần chứng khoán không bán được hoặc đứng ra phân phối. Ngân hàng thu phí bảo lãnh (thường từ 1% đến 7% giá trị phát hành, tùy quy mô và rủi ro). Ví dụ: thương vụ Vinamilk phát hành riêng lẻ năm 2017 hay đợt IPO Vinhomes năm 2018 đều có sự tham gia của nhiều ngân hàng đầu tư trong nước và quốc tế.
Tư vấn M&A (Mergers & Acquisitions): Ngân hàng đầu tư đóng vai trò cố vấn cho bên mua hoặc bên bán trong các thương vụ sáp nhập, mua lại. Nhiệm vụ bao gồm: xác định giá trị doanh nghiệp (định giá DCF, so sánh), tìm kiếm đối tác, đàm phán giá, thẩm tra pháp lý, cấu trúc thương vụ. Phí tư vấn M&A thường theo % giá trị thương vụ (khoảng 0,5% đến 2%). Thương vụ Masan mua lại VinCommerce (VinMart) hay Thaco mua lại một phần HAGL là những ví dụ tiêu biểu tại Việt Nam.
Tư vấn tái cơ cấu và cổ phần hóa: Khi doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hóa (ví dụ: Tổng Công ty Bưu chính Viettel, Cảng Hàng không Việt Nam ACV), ngân hàng đầu tư hỗ trợ định giá, xây dựng phương án cổ phần, tổ chức đấu giá và niêm yết.
Nghiên cứu và phân tích (Research): Cung cấp báo cáo phân tích ngành, phân tích doanh nghiệp, khuyến nghị đầu tư cho khách hàng tổ chức và cá nhân. Bộ phận Research thường là bộ phận tạo uy tín cho ngân hàng đầu tư trên thị trường.
Giao dịch vốn và thị trường (Capital Markets Trading): Mua bán cổ phiếu, trái phiếu, phái sinh; tạo lập thị trường; thực hiện các giao dịch tự doanh (proprietary trading).
Phân biệt Ngân hàng đầu tư và Ngân hàng thương mại
Ngân hàng thương mại phục vụ đối tượng khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ với các sản phẩm truyền thống: tiền gửi tiết kiệm, cho vay, thẻ tín dụng, thanh toán, chuyển tiền. Nguồn thu chính từ chênh lệch lãi suất (net interest margin) và phí dịch vụ. Trong khi đó, ngân hàng đầu tư phục vụ doanh nghiệp vừa và lớn, tổ chức tài chính, chính phủ; nguồn thu chính từ phí tư vấn, phí bảo lãnh và lợi nhuận tự doanh. Tại Việt Nam, một tổ chức tín dụng có thể hoạt động đa năng (vừa ngân hàng thương mại, vừa đầu tư) thông qua công ty con chứng khoán, tuân thủ quy định về tỷ lệ an toàn vốn và phạm vi hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng hiện hành.
Yêu cầu năng lực khi làm việc tại Ngân hàng đầu tư
Ứng viên theo đuổi mảng này thường phải có nền tảng tài chính doanh nghiệp vững, kỹ năng lập mô hình tài chính (financial modeling) trên Excel, hiểu biết về kế toán, định giá, thị trường vốn. Các chứng chỉ quốc tế như CFA (Chartered Financial Analyst) và FRM (Financial Risk Manager) được đánh giá cao. Tại Việt Nam, chứng chỉ hành nghề chứng khoán do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cấp là điều kiện bắt buộc cho một số vị trí nghiệp vụ. Mức lương khởi điểm ở các công ty chứng khoán lớn tại TP.HCM và Hà Nội dao động từ 15 đến 30 triệu đồng/tháng cho vị trí Analyst, tùy theo quy mô công ty và năng lực cá nhân.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Ngân hàng đầu tư có nhận tiền gửi tiết kiệm từ khách hàng cá nhân không? Không. Ngân hàng đầu tư không hoạt động như ngân hàng thương mại, không nhận tiền gửi tiết kiệm và không cho vay cá nhân. Khách hàng mục tiêu là doanh nghiệp, tổ chức tài chính, chính phủ cần dịch vụ tư vấn tài chính, bảo lãnh phát hành hoặc M&A. Tại Việt Nam, phần lớn các công ty chứng khoán không được phép nhận tiền gửi; hoạt động ngân hàng đầu tư thường do công ty con tách biệt với ngân hng thương mại mẹ thực hiện.
Hỏi: Một thương vụ M&A tại Việt Nam cần ngân hàng đầu tư tham gia ở những khâu nào? Ngân hàng đầu tư tham gia từ giai đoạn đầu: xác định giá trị doanh nghiệp mục tiêu, tìm kiếm và tiếp cận đối tác tiềm năng, xây dựng cấu trúc thương vụ (mua cổ phần, sáp nhập, mua tài sản), đàm phán giá và điều khoản, thẩm tra pháp lý (due diligence), đến giai đoạn chốt hợp đồng và hỗ trợ sau thương vụ. Ngoài ra, ngân hàng đầu tư còn huy động nguồn vốn (debt financing hoặc equity) để bên mua hoàn tất thương vụ.
Hỏi: Làm sao để bắt đầu sự nghiệp tại ngân hàng đầu tư khi còn là sinh viên năm cuối? Sinh viên nên tham gia chương trình thực tập (internship) tại các công ty chứng khoán hoặc bộ phận đầu tư ngân hàng từ năm thứ 3 hoặc năm cuối. Song song đó, cần rèn luyện kỹ năng lập mô hình tài chính trên Excel, đọc và phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp, tham gia các cuộc thi phân tích đầu tư (Research Challenge) và cân nhắc học chứng chỉ CFA level 1 ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Mạng lưới quan hệ (networking) qua cựu sinh viên, sự kiện ngành cũng là kênh tuyển dụng hiệu quả.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính ngân hàng.