Lãi suất qua đêm
Lãi suất qua đêm (tiếng Anh: Overnight Rate, viết tắt ON) là mức lãi suất áp dụng cho các giao dịch vay và cho vay trên thị trường liên ngân hàng với thời hạn chính xác là Overnight (O/N) — tức một ngày qua đêm, tính từ phiên giao dịch ngày hôm nay đến đầu ngày làm việc tiếp theo. Đây là kỳ hạn ngắn nhất trên thị trường liên ngân hàng và đóng vai trò là cơ sở để hình thành đường cong lãi suất ngắn hạn, đồng thời là công cụ chính để Ngân hàng Nhà nước (NHNN) điều tiết thanh khoản hệ thống ngân hàng.
Về bản chất, lãi suất qua đêm phản ánh chi phí cơ hội của việc thiếu hụt thanh khoản tạm thời trong một ngày của một tổ chức tín dụng. Khi một ngân hàng có thặng dư vốn ngắn hạn tại tài khoản tiền gửi không kỳ hạn ở NHNN, ngân hàng đó sẽ cho ngân hàng khác vay qua đêm để sinh lời. Ngược lại, ngân hàng thiếu hụt thanh khoản cuối ngày sẽ đi vay qua đêm để đảm bảo đáp ứng yêu cầu dự trữ bắt buộc và nghĩa vụ thanh toán. Theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về lãi suất liên ngân hàng, các ngân hàng thương mại được phép thỏa thuận lãi suất cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng trong một biên độ nhất định, làm cơ sở cho các kỳ hạn dài hơn như 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng và 3 tháng.
Phân loại lãi suất qua đêm
Trên thực tế, có hai khái niệm cần phân biệt rõ trong nhóm lãi suất qua đêm, bởi chúng phản ánh hai trạng thái thanh khoản ngược nhau:
- Lãi suất cho vay qua đêm (Overnight Lending Rate): là mức lãi suất mà ngân hàng có thặng dư thanh khoản cho ngân hàng khác vay qua đêm. Đây là thu nhập đối với bên cho vay và là chi phí đối với bên đi vay.
- Lãi suất tiền gửi qua đêm (Overnight Deposit Rate): là lãi suất áp dụng khi một ngân hàng gửi tiền qua đêm vào một ngân hàng khác hoặc vào NHNN thông qua các kênh nghiệp vụ thị trường mở. Lãi suất này thường thấp hơn một chút so với lãi suất cho vay qua đêm.
Ở Việt Nam, hai loại lãi suất này đều được giao dịch trên hệ thống liên ngân hàng và được NHNN theo dõi sát sao hằng ngày thông qua hoạt động của Sở Giao dịch NHNN.
Vai trò của lãi suất qua đêm trong hệ thống ngân hàng
Lãi suất qua đêm không chỉ là một con số tham chiếu mà còn mang nhiều ý nghĩa vĩ mô và nghiệp vụ quan trọng:
- Chỉ báo sức khỏe thanh khoản hệ thống: Khi lãi suất qua đêm tăng cao bất thường, điều đó cho thấy hệ thống ngân hàng đang thiếu hụt thanh khoản; ngược lại, khi lãi suất qua đêm giảm sâu, hệ thống đang dư thừa vốn ngắn hạn.
- Công cụ điều hành chính sách tiền tệ: NHNN sử dụng các nghiệp vụ thị trường mở (OMO), tái cấp vốn và tái chiết khấu để tác động đến lãi suất qua đêm, từ đó ảnh hưởng đến toàn bộ đường cong lãi suất.
- Cơ sở cho lãi suất huy động và cho vay: Đường cong lãi suất liên ngân hàng, trong đó lãi suất qua đêm là điểm khởi đầu, là tham chiếu quan trọng để các ngân hàng thương mại xây dựng biểu lãi suất tiền gửi tiết kiệm và lãi suất cho vay đối với khách hàng.
- Ảnh hưởng đến chi phí vốn của doanh nghiệp: Doanh nghiệp có khoản vay ngắn hạn thả nổi theo lãi suất liên ngân hàng sẽ chịu tác động trực tiếp khi lãi suất qua đêm biến động.
Ví dụ minh họa
Giả sử vào cuối ngày 30/6, Ngân hàng A phải thực hiện thanh toán 500 tỷ đồng nhưng tài khoản tiền gửi tại NHNN chỉ có 450 tỷ đồng. Ngân hàng A cần vay 50 tỷ đồng qua đêm để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán. Ngân hàng B có thặng dư 80 tỷ đồng và sẵn sàng cho vay. Hai bên thỏa thuận lãi suất qua đêm là 4,5%/năm. Như vậy:
- Số tiền lãi Ngân hàng A phải trả = 50 tỷ × 4,5% × (1/360) = khoảng 6,25 triệu đồng cho một đêm.
- Sang đầu ngày 01/7, Ngân hàng A nhận tiền từ khách hàng thanh toán và hoàn trả gốc 50 tỷ đồng cùng phần lãi cho Ngân hàng B.
Nếu trong cùng thời điểm đó, NHNN đang bơm tiền qua kênh OMO với lãi suất 4,0%/năm, thì lãi suất qua đêm trên thị trường liên ngân hàng có xu hướng giảm về gần mức 4,0% vì các ngân hàng có thể vay từ NHNN với chi phí thấp hơn thay vì vay lẫn nhau.
Lưu ý cho ứng viên thi tuyển ngân hàng
Khi ôn tập và phỏng vấn về thuật ngữ này, bạn nên nắm rõ ba điểm thường được hỏi: (i) phân biệt giữa lãi suất qua đêm liên ngân hàng với lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái chiết khấu của NHNN; (ii) cách lãi suất qua đêm tác động đến lãi suất tiền gửi có kỳ hạn của khách hàng cá nhân và doanh nghiệp; (iii) ý nghĩa của việc NHNN điều chỉnh lãi suất điều hành đối với diễn biến lãi suất qua đêm trong ngắn hạn.
Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về nghiệp vụ ngân hàng và chính sách tiền tệ.