Lãi suất liên ngân hàng (Interbank Interest Rate)
Lãi suất liên ngân hàng là mức lãi suất áp dụng cho các giao dịch vay và cho vay bằng đồng tiền của một quốc gia (hoặc bằng ngoại tệ) được thực hiện trên thị trường liên ngân hàng — tức thị trường phi tập trung, chỉ dành cho các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại và một số định chế tài chính được phép tham gia. Đây là lãi suất tham chiếu trung tâm của hệ thống tài chính, phản ánh chi phí mà một ngân hàng phải trả để huy động vốn ngắn hạn từ chính các ngân hàng khác. Ở Việt Nam, lãi suất liên ngân hàng VND thường được niêm yết qua nghiệp vụ mua/bán có kỳ hạn (trước đây gọi là nghiệp vụ mua bán lại — repo, và cho vay có kỳ hạn — term deposit) do Ngân hàng Nhà nước tổng hợp và công bố hằng ngày trên cơ sở dữ liệu của Sở giao dịch.
Đặc điểm và các kỳ hạn phổ biến
Trên thị trường liên ngân hàng Việt Nam, lãi suất được giao dịch theo nhiều kỳ hạn tiêu chuẩn: qua đêm (overnight), 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng và 9 tháng. Trong đó, kỳ hạn qua đêm được theo dõi sát nhất vì phản ánh trạng thái thanh khoản tức thời của hệ thống. Đường cong lãi suất liên ngân hàng thường dốc lên khi hệ thống căng thanh khoản (lãi suất kỳ hạn dài cao hơn kỳ hạn ngắn) và dốc xuống hoặc phẳng khi dư thừa thanh khoản. Ví dụ thực tế: vào cuối năm 2023, lãi suất qua đêm VND có thời điểm neo quanh mức 0,2 — 0,5%/năm khi hệ thống dư thừa tiền, nhưng cũng có giai đoạn cuối quý hoặc cuối năm tài chính, mức này tăng vọt lên 3 — 4%/năm do nhu cầu đóng cân đối tạm thời.
Vai trò đối với hệ thống ngân hàng và doanh nghiệp
Lãi suất liên ngân hàng đóng vai trò là "mạch đập" của thanh khoản toàn hệ thống. Khi Ngân hàng Nhà nước muốn điều tiết tiền tệ, việc bơm hoặc hút tiền qua kênh thị trường mở (OMO) sẽ tác động trực tiếp đến lãi suất liên ngân hàng trước khi lan tỏa sang lãi suất tiền gửi, lãi suất cho vay và chi phí vốn của doanh nghiệp. Vì vậy, đây là chỉ báo quan trọng nhất mà nhà đầu tư, chuyên viên quan hệ khách hàng, nhân viên tín dụng và trader theo dõi hằng ngày để đánh giá xu hướng lãi suất thị trường.
Phân biệt lãi suất liên ngân hàng với các loại lãi suất khác
- Lãi suất tiền gửi tiết kiệm: là lãi suất cá nhân/doanh nghiệp gửi tiền vào ngân hàng, do ngân hàng ấn định và thường cao hơn lãi suất liên ngân hàng cùng kỳ hạn để bù rủi ro và chi phí hoạt động.
- Lãi suất tái cấp vốn/tái chiết khấu: do Ngân hàng Nhà nước ấn định, là lãi suất cho vay cuối cùng (lender of last resort), thường cao hơn lãi suất liên ngân hàng và là "trần" của chi phí vốn trên thị trường.
- Lãi suất LIBOR/SOFR/SONIA: lãi suất liên ngân hàng quốc tế, được sử dụng làm benchmark cho hợp đồng vay, phái sinh và nợ xấu xuyên biên giới. SOFR (USD) và SONIA (GBP) đã dần thay thế LIBOR kể từ năm 2021 — 2023.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Vì sao lãi suất liên ngân hàng qua đêm thỉnh thoảng tăng đột biến vào cuối tháng hoặc cuối quý?
Vì các ngân hàng phải đóng cân đối tài khoản thanh toán với Ngân hàng Nhà nước và đáp ứng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, nên nhu cầu tiền mặt tăng mạnh vào các mốc này. Khi cầu vượt cung trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất qua đêm bị đẩy lên nhanh; đến ngày hôm sau, khi các ngân hàng đã hoàn tất nghĩa vụ thanh toán, thanh khoản dư thừa trở lại và lãi suất hạ nhiệt.
Hỏi: Ngân hàng thương mại có được phép cho nhau vay ở bất kỳ mức lãi suất nào không?
Không. Lãi suất liên ngân hàng VND được hình thành theo cung cầu thị trường nhưng phải tuân thủ khung lãi suất do Ngân hàng Nhà nước quy định tại từng thời kỳ, trong đó có trần lãi suất tiền gửi có kỳ hạn dưới 6 tháng (thường á dụng cho cả kênh liên ngân hàng). Ngoài ra, Ngân hàng Nhà nước có thể phát tín hiệu điều hành thông qua kênh OMO để neo lãi suất liên ngân hàng về vùng mục tiêu.
Hỏi: Khi đi thi tuyển ngân hàng, ứng viên cần nắm chỉ số nào liên quan đến lãi suất liên ngân hàng?
Ứng viên nên nhớ các kỳ hạn giao dịch chuẩn (qua đêm, 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng...), cách đọc đường cong lãi suất, mối liên hệ giữa lãi suất liên ngân hàng với chính sách tiền tệ, tỷ lệ dự trữ bắt buộc và nghiệp vụ thị trường mở của Ngân hàng Nhà nước. Nắm vững những điểm này sẽ giúp phỏng vấn vượt qua các câu hỏi về điều hành thanh khoản và chiến lược huy động vốn của ngân hàng.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về nghiệp vụ ngân hàng và chính sách tiền tệ. Số liệu minh họa chỉ phản ánh thời điểm nêu và có thể đã thay đổi.