Kế toán cho vay liên ngân hàng
Kế toán cho vay liên ngân hàng là hệ thống nguyên tắc và phương pháp ghi nhận, phản ánh các giao dịch cho vay, đi vay giữa các tổ chức tín dụng với nhau trên thị trường liên ngân hàng (interbank market) — bao gồm thị trường tiền tệ liên ngân hàng, hoặc các giao dịch liên ngân hàng dưới hình thức mua bán lại, cầm cố giấy tờ có giá, ứng trước liên ngân hàng, cho vay qua đêm (overnight), cho vay có kỳ hạn (term loan liên ngân hàng)... Các giao dịch này đều được ghi nhận trong hệ thống sổ sách kế toán của tổ chức tín dụng theo đúng chuẩn mực kế toán Việt Nam hiện hành và quy định của Ngân hàng Nhà nước.
Về bản chất, kế toán cho vay liên ngân hàng phải đảm bảo ba nguyên tắc: ghi nhận đúng giá trị giao dịch tại thời điểm phát sinh; tuân thủ cơ sở dồn tích trong việc ghi nhận doanh thu lãi và chi phí lãi; và phản ánh đầy đủ giá trị gốc, lãi dự thu/lãi phải trả, dự phòng rủi ro (nếu có) theo đúng quy định phân loại nợ và trích lập dự phòng của Ngân hàng Nhà nước.
Nguyên tắc ghi nhận trên sổ sách kế toán
Khi một tổ chức tín dụng cho ngân hàng khác vay trên thị trường liên ngân hàng, nghiệp vụ được phản ánh theo hướng: bên cho vay ghi tăng khoản mục "Cho vay các tổ chức tín dụng" (tài khoản theo chế độ tài khoản kế toán ngân hàng) đối ứng với tài khoản tiền gửi thanh toán hoặc tiền mặt; đồng thời ghi nhận doanh thu lãi cho vay theo phương pháp dồn tích vào cuối kỳ, hoặc khi giao dịch đáo hạn đối với ngắn hạn.
Ở chiều ngược lại, bên đi vay ghi tăng khoản mục "Tiền gửi và vay các tổ chức tín dụng" hoặc "Vay các tổ chức tín dụng" đối ứng với tài khoản tiền, đồng thời trích trước chi phí lãi vay theo phương pháp dồn tích vào chi phí hoạt động tài chính.
Đối với giao dịch mua bán lại giấy tờ có giá giữa các tổ chức tín dụng (repo/reverse repo), kế toán không ghi nhận là mua bán giấy tờ có giá mà ghi nhận là khoản cho vay/đi vay có tài sản đảm bảo, đồng thời theo dõi giấy tờ có giá trên tài khoản ngoại bảng hoặc hạch toán phù hợp theo bản chất kinh tế của giao dịch.
Phân loại khoản cho vay liên ngân hàng và trích lập dự phòng
Các khoản cho vay liên ngân hàng được phân loại theo kỳ hạn: cho vay qua đêm (overnight), cho vay có kỳ hạn một tuần, một tháng, ba tháng, sáu tháng, chín tháng và mười hai tháng. Việc phân loại này phục vụ hai mục đích: quản trị thanh khoản theo các kỳ đáo hạn và xác định mức lãi suất áp dụng (lãi suất liên ngân hàng theo từng kỳ hạn).
Về trích lập dự phòng, mặc dù giao dịch liên ngân hàng thường được xem là có rủi ro thấp do đối tác là các tổ chức tín dụng được cấp phép, các khoản cho vay liên ngân hàng vẫn phải được phân loại nhóm nợ và trích lập dự phòng theo quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước về phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro. Tỷ lệ trích lập tối thiểu theo nhóm nợ được quy định cụ thể trong văn bản do Ngân hàng Nhà nước ban hành và được cập nhật theo từng thời kỳ.
Trường hợp đối tượng cho vay là ngân hàng nước ngoài hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, kế toán cần đồng thời ghi nhận theo dõi ngoại tệ theo tỷ giá tại ngày phát sinh giao dịch và đánh giá lại theo tỷ giá tại ngày lập báo cáo tài chính theo quy định về kế toán các nghiệp vụ ngoại tệ.
Ví dụ minh họa và lưu ý vận dụng trong bài thi
Ví dụ 1: Ngân hàng A cho Ngân hàng B vay 500 tỷ đồng trên thị trường liên ngân hàng kỳ hạn 1 tháng với lãi suất 4,5%/năm. Nghiệp vụ kế toán ghi nhận tại Ngân hàng A: Nợ TK "Cho vay các tổ chức tín dụng" 500 tỷ đồng/Có TK "Tiền gửi tại NHNN hoặc Tiền gửi thanh toán tại các TCTD" 500 tỷ đồng. Đồng thời, lãi dự thu 1 tháng khoảng 1,875 tỷ đồng được ghi nhận vào "Doanh thu lãi cho vay liên ngân hàng dự thu" và chuyển sang doanh thu khi đáo hạn hoặc theo kỳ hạn.
Ví dụ 2: Ngân hàng C thực hiện giao dịch mua lại (reverse repo) tín phiếu kho bạc từ Ngân hàng D với giá mua lại 200 tỷ đồng, kỳ hạn 14 ngày. Kế toán tại Ngân hàng C không ghi nhận mua tín phiếu mà ghi nhận cho vay liên ngân hàng có tài sản đảm bảo, đồng thời mở sổ theo dõi tín phiếu kho bạc là tài sản đảm bảo.
Lưu ý vận dụng trong bài thi tuyển dụng ngân hàng: thí sinh cần phân biệt rõ cho vay liên ngân hàng với tiền gửi liên ngân hàng (là quan hệ tiền gửi có kỳ hạn, không tạo khoản vay); phân biệt repo với outright sale (mua bán thật giấy tờ có giá); và nắm được cách ghi nhận lãi dự thu/lãi phải trả theo cơ sở dồn tích. Đề thi thường ra câu hỏi về bút toán ghi nhận ban đầu, bút toán cuối kỳ ghi nhận lãi, bút toán đáo hạn và bút toán đánh giá lại ngoại tệ (nếu giao dịch bằng ngoại tệ).
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về kế toán ngân hàng và nghiệp vụ thị trường liên ngân hàng.