Hợp đồng tương lai
Hợp đồng tương lai (tiếng Anh: Futures Contract) là một thỏa thuận mua bán có tính chuẩn hóa, được giao dịch trên thị trường tài chính có tổ chức, theo đó bên mua cam kết mua và bên bán cam kết bán một loại tài sản cơ sở nhất định (có thể là hàng hóa, công cụ tài chính hoặc chỉ số) với mức giá xác định trước, vào một ngày thanh toán cụ thể trong tương lai. Hợp đồng tương lai là công cụ phái sinh quan trọng, được sử dụng phổ biến cho cả mục đích phòng ngừa rủi ro lẫn đầu cơ kiếm lợi nhuận trên biến động giá.
Đặc điểm cấu thành
Một hợp đồng tương lai có các đặc điểm cơ bản gồm: (1) Tài sản cơ sở là đối tượng giao dịch, có thể là nông sản (lúa mì, cà phê, cao su), kim loại (vàng, bạc, đồng), năng lượng (dầu thô, khí tự nhiên), hoặc công cụ tài chính (chỉ số chứng khoán, lãi suất, ngoại tệ); (2) Khối lượng hợp đồng được chuẩn hóa, ví dụ một hợp đồng tương lai chỉ số VN30 tại Việt Nam tương ứng 100.000 đồng nhân với giá trị chỉ số; (3) Giá thực hiện do thị trường hình thành tại thời điểm giao dịch; (4) Ngày đáo hạn là ngày thanh toán hoặc giao nhận tài sản cơ sở, thường được ấn định theo lịch chuẩn của sàn giao dịch; (5) Ký quỹ là khoản tiền ban đầu người giao dịch phải nộp để đảm bảo nghĩa vụ, được tính theo tỷ lệ phần trăm giá trị hợp đồng.
Phân biệt với hợp đồng kỳ hạn
Hợp đồng tương lai và hợp đồng kỳ hạn (Forwards) đều là giao dịch mua bán tài sản trong tương lai với giá ấn định trước, nhưng có sự khác biệt rõ rệt. Hợp đồng tương lai được giao dịch trên sàn tập trung với các điều khoản chuẩn hóa, có cơ chế thanh toán bù trừ qua trung tâm bù trừ, yêu cầu ký quỹ hàng ngày theo biến động giá thị trường (mark-to-market), giúp giảm rủi ro đối tác. Ngược lại, hợp đồng kỳ hạn được ký kết trực tiếp giữa hai bên theo thỏa thuận riêng, không qua sàn, không có ký quỹ ban đầu và thanh toán một lần vào ngày đáo hạn, do đó rủi ro đối tác cao hơn.
Công dụng trong thực tiễn
Trong lĩnh vực chứng khoán, hợp đồng tương lai chỉ số chứng khoán (ví dụ: VN30F1M, VN30F2M trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội) cho phép nhà đầu tư phòng ngừa rủi ro danh mục cổ phiếu khi thị trường có dấu hiệu giảm điểm, hoặc giao dịch hai chiều để thu lợi từ chênh lệch giá mà không cần nắm giữ trực tiếp cổ phiếu. Trong lĩnh vực bảo hiểm và quản trị rủi ro, doanh nghiệp sử dụng hợp đồng tương lai hàng hóa để cố định chi phí đầu vào (ví dụ: nhà sản xuất cà phê bán hợp đồng tương lai cà phê Robusta để khóa giá bán trước vụ thu hoạch), từ đó ổn định dòng tiền và biên lợi nhuận.
Lưu ý khi sử dụng
Hợp đồng tương lai là công cụ đòn bẩy tài chính, do nhà đầu tư chỉ cần ký quỹ một phần giá trị hợp đồng nhưng được hưởng toàn bộ lợi nhuận hoặc chịu toàn bộ lỗ từ biến động giá. Đòn bẩy cao giúp gia tăng lợi nhuận nhưng đồng thời cũng khuếch đại thua lỗ, có thể dẫn đến mất toàn bộ số tiền ký quỹ ban đầu nếu thị trường đi ngược chiều dự kiến. Tại Việt Nam, hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai được quản lý theo quy định của pháp luật về chứng khoán phái sinh, nhà đầu tư cần mở tài khoản tại công ty chứng khoán có nghiệp vụ phái sinh, đáp ứng yêu cầu về ký quỹ và trình độ giao dịch theo quy định.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính, chứng khoán và bảo hiểm.