Bỏ qua điều hướng

Định giá phái sinh lãi suất theo mô hình khoản đồng thức là gì?

Thuật ngữ chung

Định giá phái sinh lãi suất theo mô hình khoản đồng thức

Định giá phái sinh lãi suất theo mô hình khoản đồng thức là phương pháp xác định giá trị hiện tại của công cụ phái sinh lãi suất bằng cách chiết khấu toàn bộ dòng tiền kỳ vọn trong tương lai với lãi suất chiết khấu phù hợp. Đối với một hợp đồng phái sinh chỉ có một dòng tiền, chẳng hạn khoản thanh toán cuối kỳ, mô hình được đơn giản hóa thành việc chiết khấu dòng tiền đó theo một đường cong lợi suất thị trường hoặc một mô hình định giá thích hợp.

Công thức cơ bản:

[ PV = \sum_{t=1}^{n}\frac{CF_t}{(1+r_t)^t}+\frac{CF_n}{(1+r_n)^n} ]

Trong đó:

  • (PV) là giá trị hiện tại của phái sinh;
  • (CF_t) là dòng tiền kỳ vọn tại thời điểm (t);
  • (r_t) là lãi suất chiết khấu áp dụng cho dòng tiền tại thời điểm (t);
  • (n) là kỳ hạn của phái sinh.

Khi các dòng tiền có cùng kỳ hạn và cùng mức rủi ro, có thể sử dụng một lãi suất chiết khấu duy nhất:

[ PV=\frac{CF}{(1+r)^n} ]

Trong thực tế, mô hình khoản đồng thức thường được xem là cách tiếp cận theo thị trường: mọi dòng tiền của công cụ được định giá như một khoản thanh toán không có quyền chọn, dựa trên cùng một tập hợp lãi suất thị trường hoặc một mô hình lãi suất phù hợp. Cách tiếp cận này phù hợp với các phái sinh thuần túy, có dòng tiền xác định trước, chẳng hạn hợp đồng hoán đổi lãi suất, hợp đồng hoán đổi tiền tệ và một số cấu trúc chính quyền chọn đơn giản.

Nguyên lý chiết khấu dòng tiền

Mô hình khoản đồng thức xuất phát từ nguyên lý tiền có giá trị theo thời gian và chi phí vốn. Một đồng tiền nhận được trong tương lai luôn có giá trị hiện tại nhỏ hơn giá trị nhận được ngay hôm nay nếu lãi suất chiết khấu dương. Vì vậy, quy trình định giá gồm hai bước chính:

  1. Xác định dòng tiền kỳ vọn của phái sinh trong từng kỳ.
  2. Xác định lãi suất chiết khấu tương ứng với kỳ hạn và mức rủi ro của dòng tiền, sau đó tính giá trị hiện tại.

Ví dụ, một công cụ trả lãi 5% mỗi năm và trả gốc 100% khi đáo hạn sau hai năm có giá trị hiện tại:

[ PV=\frac{5}{(1+r_1)}+\frac{105}{(1+r_2)^2} ]

Nếu giả định lãi suất chiết khấu phẳng là 4% mỗi năm:

[ PV=\frac{5}{1{,}04}+\frac{105}{1{,}04^2}\approx 100{,}71 ]

Giá trị lý thuyết lớn hơn mệnh giá 100 vì lãi suất chiết khấu 4% thấp hơn lãi suất coupon 5%.

Mối liên hệ với giá thị trường và lãi suất đường cong

Để định giá một phái sinh lãi suất, người thực hiện cần chọn đường cong lợi suất phù hợp với loại phái sinh, thời hạn, tính thanh khoản, thị trường và mức rủi ro của công cụ. Nếu đường cong được xây dựng từ các công cụ được xem là phi rủi ro, chẳng hạn trái phiếu chính phủ, lãi suất thị trường phản ánh thời giá tiền theo kỳ hạn. Tuy nhiên, phái sinh có thể bao gồm rủi ro tín dụng, thanh khoản, thị trường, mô hình hoặc các yếu tố khác, nên lãi suất chiết khấu cần được điều chỉnh khi cần thiết.

Các yếu tố thường được xem xét gồm:

  • Đường cong lãi suất đúng kỳ hạn;
  • Chênh lệch thanh khoản giữa phái sinh và công cụ tham chiếu;
  • Rủi ro tín dụng của đối tác;
  • Mức độ phức tạp của cấu trúc phái sinh;
  • Khả năng giao dịch và chiều sâu thị trường;
  • Tình trạng dữ liệu quan sát tại thời điểm định giá.

Mô hình khoản đồng thức không đồng nghĩa với việc chỉ sử dụng một lãi suất cố định cho mọi kỳ. Trong triển khai thực tế, các dòng tiền ở từng thời điểm có thể được chiết khấu bằng lãi suất tương ứng với kỳ hạn của dòng tiền đó, nhưng vẫn giữ nguyên giả định không có quyền chọn đối với công cụ.

Ví dụ trong tuyển dụng ngân hàng

Một ứng viên được hỏi về hợp đồng hoán đổi lãi suất cố định và biến động trong ba năm. Với phương pháp khoản đồng thức, hợp đồng được coi là một dòng tiền thuần túy. Giá trị hiện tại được tính bằng cách chiết khấu dòng tiền kỳ vọn bằng các lãi suất thị trường tương ứng với ba kỳ hạn.

Nếu dòng tiền kỳ vọn lần lượt là 2 triệu đồng, 3 triệu đồng và 4 triệu đồng, còn lãi suất chiết khấu tương ứng là 5%, 6% và 7%, thì:

[ PV=\frac{2}{1{,}05}+\frac{3}{1{,}06^2}+\frac{4}{1{,}07^3} \approx 8{,}15\text{ triệu đồng} ]

Kết quả trên cho thấy giá trị hiện tại của dòng tiền theo đường cong lợi suất là khoảng 8,15 triệu đồng. Trong một bài thi, ứng viên cần chú ý ba yếu tố: không bỏ sót dòng tiền, không chiết khấu một dòng tiền bằng lãi suất không tương ứng kỳ hạn và không đưa thêm giá trị quyền chọn vào mô hình khoản đồng thức.

Ưu điểm, hạn chế và lựa chọn mô hình

Ưu điểm chính của mô hình khoản đồng thức là cấu trúc tính toán đơn giản, dễ trình bày và phù hợp với phái sinh không có quyền chọn. Phương pháp này cũng tạo ra sự liên kết trực tiếp giữa giá trị phái sinh và đường cong lợi suất thị trường, qua đó hỗ trợ việc đối chiếu giá và quản trị rủi ro lãi suất.

Tuy nhiên, mô hình có một số hạn chế. Nếu phái sinh chứa quyền chọn, chẳng hạn quyền chọn mua hoặc bán được nhúng trong hợp đồng, dòng tiền thực tế có thể phụ thuộc vào biến số thị trường trong tương lai. Khi đó, cách coi toàn bộ công cụ như một dòng tiền cố định có thể không phản ánh đầy đủ giá trị quyền chọn. Các mô hình như Cây Nhị Phân, Monte Carlo hoặc mô hình phân phối lãi suất có thể được cân nhắc cho các cấu trúc phức tạp hơn.

Mô hình khoản đồng thức cũng phụ thuộc vào chất lượng đường cong lợi suất được chọn. Nếu lãi suất chiết khấu không phù hợp với đặc điểm của công cụ, kết quả định giá có thể sai lệch dù phương pháp tính toán là đúng. Vì vậy, bên cạnh việc lựa chọn mô hình, cần đánh giá cẩn trọng tính thanh khoản, mức rủi ro và các điều chỉnh phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Khi nào nên sử dụng mô hình khoản đồng thức để định giá phái sinh lãi suất?
Mô hình phù hợp nhất khi dòng tiền của phái sinh có thể xác định hoặc dự báo tương đối chắc chắn và không chứa quyền chọn phức tạp. Ví dụ, hợp đồng hoán đổi lãi suất thuần túy hoặc hợp đồng hoán đổi tiền tệ không có quyền chọn thường có thể được tiếp cận theo phương pháp này.

Hỏi: Vì sao không thể dùng một lãi suất chiết khấu duy nhất cho mọi dòng tiền?
Dòng tiền ở các kỳ hạn khác nhau chịu ảnh hưởng bởi các đường cong lợi suất khác nhau. Sử dụng một lãi suất duy nhất có thể đơn giản hóa phép tính, nhưng thường kém chính xác hơn so với chiết khấu từng dòng tiền bằng lãi suất phù hợp với kỳ hạn tương ứng.

Hỏi: Mô hình khoản đồng thức xử lý quyền chọn nhúng trong phái sinh như thế nào?
Cách tiếp cận cơ bản coi phái sinh là dòng tiền thuần túy, nên không định giá riêng giá trị quyền chọn. Với công cụ có quyền chọn phức tạp, cần dùng mô hình phù hợp hơn hoặc kết hợp kỹ thuật phân tách giá trị quyền chọn, chẳng hạn mô hình Cây Nhị Phân.

Nội dung mang tính tham khảo cho mục đích học tập và thi tuyển dụng, không thay thế tư vấn chuyên môn về định giá tài chính.

Kiến thức này có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng

Luyện thi với đề mô phỏng thực tế, chấm điểm tức thì

T
thithu.com

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung câu hỏi trên thithu.com chỉ mang tính chất luyện tập và tham khảo, không đại diện cho đề thi chính thức của bất kỳ tổ chức nào. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về kết quả thi thực tế của người dùng.