Bỏ qua điều hướng

Định giá khoản nợ theo thị trường là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

Định giá khoản nợ theo thị trường

Định giá khoản nợ theo thị trường là quy trình xác định giá trị hiện tại của một khoản nợ bằng cách sử dụng các biến số thị trường có liên quan, chẳng hạn lãi suất, tỷ giá, giá cổ phiếu hoặc chênh lệch tín dụng. Mục tiêu của phương pháp này là đo lường giá trị hợp lý của khoản nợ tại ngày định giá, phản ánh đầy đủ tình trạng rủi ro và điều kiện thị trường hiện tại thay vì chỉ dựa vào chi phí lịch sử hay giá thanh toán ban đầu.

Đối với khoản nợ có tính đến hợp đồng, ngân hàng thường xem xét dòng tiền tương lai mà tổ chức phải chi trả, bao gồm tiền gốc, tiền lãi, phí và các khoản thanh toán khác. Giá trị hiện tại của các dòng tiền này được chiết khấu theo một tỷ lệ phù hợp với đặc điểm rủi ro của khoản nợ. Khi thị trường thay đổi, giá trị định giá cũng có thể thay đổi, thậm chí khi chính sách tín dụng của ngân hàng không có thay đổi.

Ví dụ, ngân hàng phát hành một trái phiếu có giá trị danh nghĩa 1 tỷ đồng, lãi suất cố định 8% mỗi năm và thời hạn đến ngày 30/6/2027. Nếu lãi suất thị trường cho một trái phiếu cùng loại tại ngày 31/12/2026 là 7%, giá trị thị trường của khoản nợ có thể cao hơn 1 tỷ đồng. Nguyên nhân là dòng tiền lãi suất 8% của trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn so với mặt bằng lãi suất mới.

Các yếu tố thị trường được sử dụng

Tỷ lệ chiết khấu là yếu tố trung tâm trong định giá khoản nợ. Đối với trái phiếu không có tài sản bảo đảm, tỷ lệ này thường phản ánh mức lãi suất phi rủi ro cộng với phần bù rủi ro tín dụng của doanh nghiệp phát hành. Đối với khoản vay có tài sản bảo đảm, mức chênh lệch giữa lãi suất thị trường và lãi suất phi rủi ro có thể phụ thuộc thêm vào tỷ lệ tài sản bảo đảm, thanh khoản và rủi ro thiệt hại của tài sản.

Ngoài lãi suất, các yếu tố thị trường có thể bao gồm:

  • Tỷ giá hối đoại khi khoản nợ được thiết lập bằng ngoại tệ.
  • Giá cổ phiếu đối với khoản nợ có liên quan đến công cụ vốn hoặc giao dịch phái sinh.
  • Giá hàng hóa tại ngày định giá đối với một số khoản nợ có điều khoản thanh toán gắn với giá cơ bản.
  • Chênh lệch tín dụng thể hiện mức độ khác biệt giữa lãi suất thị trường và lãi suất phi rủi ro.
  • Giá thị trường của tài sản bảo đảm dùng để đánh giá mức độ bảo đảm cho khoản nợ.

Không phải yếu tố nào cũng có tác động như nhau. Tính thanh khoản và mức độ phức tạp của khoản nợ có thể khiến giá thị trường khác xa giá trị lý thuyết tính theo mô hình. Vì vậy, khi có mức giá quan sát được đủ tin cậy trên thị trường, cơ quan định giá thường ưu tiên sử dụng mức giá đó.

Các phương pháp định giá phổ biến

Phương pháp chiết khấu dòng tiền ước tính giá trị hiện tại của khoản nợ bằng cách chiết khấu các khoản thanh toán tương lai. Phương pháp này phù hợp với trái phiếu, khoản vay và các nghĩa vụ tài chính có dòng tiền hợp đồng tương đối rõ ràng.

Ví dụ, một khoản nợ có dòng tiền thanh toán 100 triệu đồng sau một năm và 105 triệu đồng sau hai năm. Nếu tỷ lệ chiết khấu thị trường là 10% mỗi năm, giá trị hiện tại sẽ là:

100 ÷ (1 + 10%) + 105 ÷ (1 + 10%)² ≈ 95,37 triệu đồng.

Phương pháp so sánh thị trường sử dụng giá giao dịch gần nhất của công cụ tài chính tương tự hoặc chính khoản nợ đó. Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi khoản nợ được giao dịch trên thị trường có thanh khoản tốt, chẳng hạn trái phiếu niêm yết.

Phương pháp mô hình có thể sử dụng cấu trúc khoản nợ để xây dựng một khoản vay tương đương với các đặc điểm rủi ro tương ứng. Sau đó, lãi suất và mức chiết khấu của khoản vay tương đương được dùng để ước tính giá trị của khoản nợ ban đầu. Phương pháp này thường được áp dụng khi không có giá thị trường trực tiếp cho khoản nợ.

Ảnh hưởng đến báo cáo tài chính và quản trị rủi ro

Kết quả định giá theo thị trường có thể làm thay đổi giá trị ghi sổ của khoản nợ trên báo cáo tài chính. Nếu lãi suất thị trường tăng, tỷ lệ chiết khấu tăng và giá trị hiện tại của nhiều khoản nợ cố định sẽ giảm. Ngược lại, khi lãi suất thị trường giảm, giá trị hiện tại có thể tăng. Ảnh hưởng này đặc biệt đáng kể với các khoản nợ dài hạn có dòng tiền cố định.

Đối với ngân hàng, khoản nợ thường là tài sản của khách hàng, tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá và các khoản vay. Khi đánh giá lại, chênh lệch giữa giá trị ghi sổ và giá trị hợp lý có thể được ghi nhận vào lãi/lỗ từ thay đổi giá trị hợp lý hoặc xử lý theo chính sách hạch toán áp dụng.

Bên cạnh báo cáo tài chính, định giá khoản nợ còn hỗ trợ ngân hàng trong việc quản lý lãi suất, đánh giá thanh khoản, xác định giá trị tài sản bảo đảm và kiểm tra hiệu quả các công cụ phái sinh. Kết quả định giá cũng là cơ sở để so sánh với giá thị trường, phát hiện chênh lệch và đánh giá tác động của biến động thị trường đến danh mục nợ.

Các yếu tố cần kiểm soát khi thực hiện

Chất lượng định giá phụ thuộc vào việc lựa chọn dữ liệu đầu vào, phương pháp và thời điểm định giá. Ngân hàng cần kiểm soát tối thiểu các nội dung sau:

  • Ngày định giá có phù hợp với thời điểm báo cáo hay không.
  • Dữ liệu thị trường có đại diện cho khoản nợ và tại ngày định giá hay không.
  • Cùng một phương pháp định giá có được áp dụng nhất quán cho các khoản nợ tương tự hay không.
  • Đối với dòng tiền ước tính, các giả định về lãi suất, lạm phát, tỷ giá và xác nhận khoản vay có hợp lý không.
  • Có kiểm tra độc lập đối với mô hình, tham số và kết quả định giá hay không.
  • Chênh lệch đáng kể giữa giá trị mô hình và giá thị trường đã được phân tích, giải thích và theo dõi hay chưa.

Đặc biệt, mức độ khác biệt giữa giá thị trường và giá trị mô hình có thể chỉ ra tính thanh khoản hạn chế, điều kiện hợp đồng đặc biệt hoặc khác biệt về cấu trúc dòng tiền. Việc lựa chọn một mức định giá khác với giá thị trường phải có căn cứ và tài liệu giải trình phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Khi lãi suất thị trường tăng, giá trị định giá của một khoản nợ cố định thường thay đổi như thế nào?
Giá trị hiện tại của khoản nợ cố định thường giảm khi lãi suất thị trường tăng, vì dòng tiền tương lai được chiết khấu với tỷ lệ cao hơn. Mức giảm phụ thuộc vào thời hạn, cấu trúc lãi suất và tần suất thanh toán; khoản nợ có thời hạn càng dài và lãi suất càng cố định thì giá trị thường nhạy với thay đổi lãi suất hơn.

Hỏi: Nếu không có giá giao dịch trực tiếp cho khoản nợ, ngân hàng nên sử dụng phương pháp nào?
Ngân hàng có thể sử dụng phương pháp chiết khấu dòng tiền, mô hình khoản vay tương đương hoặc kết hợp nhiều phương pháp. Lựa chọn cần phù hợp với đặc điểm khoản nợ, chất lượng dữ liệu và mục đích định giá; nếu có thể, nên đối chiếu kết quả với các công cụ tương tự trên thị trường.

Hỏi: Chênh lệch giữa giá trị mô hình và giá thị trường của một khoản nợ có phải lúc nào cũng là sai sót không?
Không nhất thiết. Chênh lệch có thể xuất phát từ thanh khoản hạn chế, điều khoản hợp đồng không phản ánh đầy đủ trong mô hình hoặc khác biệt về mức độ rủi ro. Tuy nhiên, chênh lệch lớn hoặc kéo dài cần được phân tích và giải trình, đồng thời phản ánh trong cơ chế quản trị rủi ro và kiểm soát chất lượng dữ liệu.

Nội dung mang tính tham khảo cho công tác học tập và thi tuyển dụng, không thay thế ý kiến tư vấn chuyên môn về định giá tài chính hoặc hạch toán kế toán.

Kiến thức này có trong đề thi tuyển dụng ngân hàng

Luyện thi với đề mô phỏng thực tế, chấm điểm tức thì

Thuật ngữ liên quan

A

AI trong ngân hàng (Artificial Intelligence in Banking)

Nghiệp vụ ngân hàng

AI trong ngân hàng (Artificial Intelligence in Banking) là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo — bao gồm

A

AML — Phòng chống rửa tiền (Anti-Money Laundering)

Nghiệp vụ ngân hàng

AML (Anti-Money Laundering — Phòng chống rửa tiền) là tổng hợp các biện pháp pháp lý, quy trình và h

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Anh là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Anh là AUM — Assets Under Management. Thuật ngữ ngân hàng song ngữ

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Hàn là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Hàn là AUM — 운용자산규모(운용자산규모). Thuật ngữ ngân hàng song ngữ Việt-Hàn.

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Nhật là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Nhật là AUM — 運用資産残高(うんようしさんざんだか). Thuật ngữ ngân hàng song ngữ Việ

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Trung là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Trung là AUM — 资产管理规模(zīchǎn guǎnlǐ guīmó). Thuật ngữ ngân hàng son

A

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Tây Ban Nha là gì?

Nghiệp vụ ngân hàng

AUM — Tổng tài sản quản lý tiếng Tây Ban Nha là AUM — Activos Bajo Gestión. Thuật ngữ ngân hàng song

A

Acq

Nghiệp vụ ngân hàng

Acq là thuật ngữ phổ biến trong lĩnh vực ngân hàng tài chính.

T
thithu.com

Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung câu hỏi trên thithu.com chỉ mang tính chất luyện tập và tham khảo, không đại diện cho đề thi chính thức của bất kỳ tổ chức nào. Chúng tôi không chịu trách nhiệm về kết quả thi thực tế của người dùng.