Điều khoản bảo lãnh đối ứng
Điều khoản bảo lãnh đối ứng là thỏa thuận giữa bên bảo lãnh và người được bảo lãnh, theo đó người được bảo lãnh phải cung cấp một phương thức bảo đảm có giá trị tương ứng với nghĩa vụ bảo lãnh trước khi bên bảo lãnh cấp giấy bảo lãnh hoặc hoàn thành nghĩa vụ bảo lãnh đối với người thụ hưởng. Phương thức bảo đảm thường là tiền gửi, giấy tờ có giá, chứng khoán hoặc tài sản thuộc quyền sở hữu của người được bảo lãnh.
Mục tiêu của điều khoản này là bảo vệ bên bảo lãnh trong trường hợp người được bảo lãnh không thực hiện được nghĩa vụ bảo lãnh. Khi nghĩa vụ bảo lãnh phát sinh, bên bảo lãnh có quyền thực hiện hoặc xử lý phương thức bảo đảm theo thỏa thuận và quy định pháp luật hiện hành, sau đó yêu cầu người được bảo lãnh hoàn trả khoản tiền đã ứng.
Vai trò trong nghiệp vụ bảo lãnh
Trong nghiệp vụ bảo lãnh, điều khoản bảo lãnh đối ứng thường được áp dụng đối với các trường hợp người được bảo lãnh có nhu cầu tài trợ bảo lãnh nhưng chưa đủ điều kiện cung cấp bảo lãnh không cần bảo đảm. Ví dụ, khách hàng doanh nghiệp đề nghị bảo lãnh thanh toán hợp đồng và thỏa thuận cung cấp tiền gửi có kỳ hạn tương ứng với số tiền bảo lãnh.
Đối với ngân hàng, việc yêu cầu bảo lãnh đối ứng giúp kiểm soát rủi ro khi cấp bảo lãnh cho khách hàng. Tỷ lệ bảo lãnh đối ứng được xác định trên cơ sở mức cam kết bảo lãnh, thời hạn bảo lãnh, tình hình tài chính của người được bảo lãnh và khả năng thanh khoản của phương thức bảo đảm.
Ví dụ, nếu ngân hàng cấp giấy bảo lãnh số tiền 5 tỷ đồng với thời hạn 12 tháng và thỏa thuận bảo lãnh đối ứng bằng 30% giá trị bảo lãnh, người được bảo lãnh phải duy trì phương thức bảo đảm trị giá tối thiểu 1,5 tỷ đồng trong suốt thời gian có hiệu lực của giấy bảo lãnh, trừ khi các bên có thỏa thuận khác bằng văn bản.
Phương thức bảo đảm thường gặp
Phương thức bảo đảm có thể là tiền gửi tại chính bên bảo lãnh, tiền gửi tại tổ chức tín dụng khác, chứng khoán được lưu ký, bất động sản, phương tiện vận tải hoặc tài sản khác theo thỏa thuận. Giá trị bảo đảm cần được định giá, xác định tình trạng pháp lý và khả năng chuyển nhượng để bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa vụ khi cần.
Không phải mọi tài sản đều được chấp nhận với cùng một mức giá trị. Chứng khoán có thanh khoản cao, giá biến động thấp thường được quy đổi theo tỷ lệ điều chỉnh cao hơn so với bất động sản hoặc tài sản khó chuyển nhượng. Tỷ lệ điều chỉnh còn phụ thuộc vào chính sách của từng bên bảo lãnh và điều khoản hợp đồng.
Điều kiện duy trì và giải trừ bảo lãnh đối ứng
Người được bảo lãnh phải duy trì phương thức bảo đảm trong thời gian bên bảo lãnh chưa được giải trừ nghĩa vụ. Nếu giá trị bảo đảm bị suy giảm do giá thị trường thay đổi, tài sản được giao dịch, phát sinh chi phí quản lý hoặc do lỗi của người được bảo lãnh, bên bảo lãnh có thể yêu cầu bổ sung tài sản hoặc phương thức bảo đảm thay thế.
Bảo lãnh đối ứng có thể được giải trừ hoàn toàn hoặc từng phần khi bên bảo lãnh đã hoàn thành nghĩa vụ bảo lãnh, thời hạn bảo lãnh kết thúc và người thụ hưởng chấp thuận giải trừ, hoặc người được bảo lãnh hoàn trả đầy đủ khoản tiền mà bên bảo lãnh đã ứng theo phương thức bảo đảm.
Trước khi giải trừ, bên bảo lãnh cần kiểm tra đầy đủ các điều kiện theo hợp đồng bảo lãnh và quy định pháp luật. Đối với bảo lãnh đòi hỏi, việc giải trừ còn phụ thuộc vào văn bản chấp thuận của người thụ hưởng.
Rủi ro cần kiểm soát
Rủi ro chính khi sử dụng bảo lãnh đối ứng là giá trị tài sản bảo đảm không còn tương ứng với nghĩa vụ bảo lãnh. Chuyên viên nghiệp vụ cần theo dõi định kỳ tình trạng tài sản, đánh giá lại giá trị khi có biến động lớn và yêu cầu khách hàng bổ sung bảo đảm khi tỷ lệ bảo lãnh đối ứng giảm dưới mức cam kết.
Cần lưu ý các rủi ro sau:
- Khách hàng không bổ sung hoặc thay thế tài sản đúng thời hạn.
- Giá trị chứng khoán giảm mạnh trong thời gian bảo lãnh còn hiệu lực.
- Phát sinh tranh chấp giữa người được bảo lãnh, bên bảo lãnh và người thụ hưởng.
- Tài sản bảo đảm bị phá hủy, mất mát hoặc giảm khả năng thanh khoản.
- Bên bảo lãnh không thực hiện đúng quy trình định giá, lưu ký và xử lý tài sản.
Hồ sơ và điều khoản cần kiểm tra
Khi tiếp nhận bảo lãnh đối ứng, hồ sơ nên thể hiện rõ phương thức bảo đảm, giá trị bảo đảm ban đầu, tỷ lệ bảo lãnh đối ứng, thời hạn duy trì, điều kiện bổ sung tài sản, thời điểm xử lý khi bảo lãnh được thực hiện và trách nhiệm của các bên.
Hồ sơ thường bao gồm hợp đồng bảo lãnh, thỏa thuận bảo lãnh đối ứng, giấy tờ chứng nhận quyền sở hữu tài sản, báo cáo định giá, giấy xác nhận tiền gửi hoặc chứng từ lưu ký tài sản. Chứng tờ phải còn hiệu lực, phù hợp với thỏa thuận và có thể được chuyển nhượng hoặc xử lý khi bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Nếu chứng khoán dùng làm bảo lãnh đối ứng bị giảm giá, khách hàng có phải nộp thêm tiền không?
Khách hàng phải duy trì giá trị bảo đảm tối thiểu theo thỏa thuận. Khi giá trị chứng khoán giảm, bên bảo lãnh có thể yêu cầu khách hàng bổ sung tiền, bổ sung tài sản hoặc thay thế phương thức bảo đảm. Mức yêu cầu và thời hạn thực hiện được xác định theo hợp đồng cũng như chính sách quản trị rủi ro của bên bảo lãnh.
Hỏi: Bảo lãnh đối ứng có được giải trừ khi hết thời hạn bảo lãnh không?
Không phải trong mọi trường hợp, thời hạn kết thúc chỉ là một điều kiện. Với bảo lãnh đòi hỏi, bên bảo lãnh thường phải có văn bản chấp thuận giải trừ của người thụ hưởng. Ngoài ra, nếu nghĩa vụ bảo lãnh đã được thực hiện, khách hàng phải hoàn trả khoản tiền đã ứng thì mới có cơ sở giải trừ phương thức bảo đảm.
Hỏi: Khách hàng có thể thay tiền gửi bằng bất động sản trong thời gian bảo lãnh còn hiệu lực không?
Có thể nếu các bên thỏa thuận và tài sản thay thế đáp ứng yêu cầu về tính hợp pháp, khả năng thanh khoản và giá trị bảo đảm. Việc thay thế phải được thực hiện qua quy trình giải trừ tài sản cũ và thế chấp tài sản mới, kèm hồ sơ định giá và xác minh pháp lý. Người được bảo lãnh không nên tự ý rút tài sản bảo đảm trước khi có xác nhận bằng văn bản của bên bảo lãnh.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo về nghiệp vụ ngân hàng và không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn.