Công cụ nợ xanh (Green Debt Instrument)
Công cụ nợ xanh (Green Debt Instrument) là tên gọi chung cho các công cụ huy động vốn vay — trái phiếu xanh, tín phiếu xanh, khoản vay xanh (green loan) — mà toàn bộ hoặc phần lớn số tiền huy động được cam kết sử dụng để tài trợ hoặc tái tài trợ cho các dự án mang lại lợi ích môi trường. Khác với trái phiếu xanh (chỉ là một dạng cụ thể — chứng khoán nợ niêm yết/phát hành ra công chúng), công cụ nợ xanh là khái niệm rộng hơn, bao gồm cả các khoản vay song phương/hợp vốn xanh không phát hành dưới dạng chứng khoán. Bốn trụ cột theo Nguyên tắc Trái phiếu Xanh (Green Bond Principles — ICMA) và Nguyên tắc Khoản vay Xanh (Green Loan Principles — LMA/APLMA): (1) Sử dụng vốn — chỉ tài trợ danh mục dự án xanh đủ điều kiện: năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng, giao thông sạch, quản lý nước, xây dựng xanh; (2) Quy trình đánh giá và lựa chọn dự án; (3) Quản lý nguồn vốn — tách bạch, theo dõi riêng; (4) Báo cáo định kỳ về tiến độ giải ngân và tác động môi trường (impact reporting). Tại Việt Nam, khung pháp lý cho công cụ nợ xanh được quy định tại Nghị định 08/2022/NĐ-CP hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường 2020 và Thông tư của Bộ Tài chính về phát hành trái phiếu xanh chính phủ/doanh nghiệp. Ngân hàng Nhà nước khuyến khích các TCTD phát triển tín dụng xanh và công cụ nợ xanh trong Đề án phát triển ngân hàng xanh đến 2030. Lợi ích cho tổ chức phát hành: tiếp cận nhóm nhà đầu tư ESG/tổ chức quốc tế (World Bank, IFC, ADB), có thể được ưu đãi lãi suất (greenium) do nhu cầu đầu tư bền vững tăng cao, nâng cao uy tín thương hiệu. Rủi ro: chi phí xác nhận/kiểm toán độc lập (second-party opinion) cao hơn phát hành thông thường, nguy cơ tẩy xanh (greenwashing) nếu dự án không đáp ứng tiêu chí đã cam kết.