Bảo hiểm theo yêu cầu (on-demand insurance)
Bảo hiểm theo yêu cầu (tiếng Anh: on-demand insurance) là mô hình sản phẩm bảo hiểm trong đó quyền bảo hộ được kích hoạt theo từng sự kiện hoặc theo từng khoảng thời gian ngắn, thay vì mua một hợp đồng bảo hiểm dài hạn cố định như truyền thống. Người mua có thể bật/tắt quyền bảo hộ, điều chỉnh mức bảo hiểm và thanh toán phí ngay trên ứng dụng di động hoặc nền tảng số, dựa trên nhu cầu phát sinh thực tế tại từng thời điểm. Mô hình này được xem là một nhánh của bảo hiểm số (insurtech), phù hợp với nhu cầu tiêu dùng theo từng giao dịch (per-use) trong nền kinh tế chia sẻ và thương mại điện tử.
Đặc điểm cốt lõi
Bảo hiểm theo yêu cầu có bốn đặc điểm phân biệt so với bảo hiểm truyền thống. Thứ nhất, tính linh hoạt về thời gian: hợp đồng có thể có hiệu lực trong vài phút, vài giờ, vài ngày hoặc theo từng chuyến đi, từng đơn hàng cụ thể. Thứ hai, tính tức thời về giao dịch: phí bảo hiểm được tính và thanh toán ngay khi kích hoạt, thông qua cổng thanh toán điện tử hoặc ví điện tử liên kết. Thứ ba, tính cá nhân hóa: mức bảo hiểm, phạm vi bảo hộ và quyền lợi được điều chỉnh theo hành vi và nhu cầu thực tế của từng khách hàng, thay vì áp dụng một gói cố định cho mọi đối tượng. Thứ tư, phân phối qua kênh số: sản phẩm được bán trực tiếp trên ứng dụng của công ty bảo hiểm hoặc thông qua các nền tảng trung gian (sàn thương mại điện tử, ứng dụng gọi xe, ứng dụng du lịch...), giúp giảm chi phí trung gian và rút ngắn thời gian mua bán.
Các sản phẩm phổ biến
Trên thị trường toàn cầu, bảo hiểm theo yêu cầu hiện diện trong nhiều nghiệp vụ. Bảo hiểm du lịch theo chuyến (travel on-demand): kích hoạt trong suốt thời gian chuyến đi, thường tích hợp trên ứng dụng đặt vé máy bay hoặc phòng khách sạn. Bảo hiểm thiết bị điện tử (gadget/device insurance): mua kèm theo điện thoại, máy tính xách tay tại thời điểm mua hàng hoặc gia hạn theo từng năm. Bảo hiểm xe theo km (pay-per-mile / pay-as-you-drive): phí tính theo số km thực tế lái xe, phù hợp với chủ xe sử dụng không thường xuyên. Bảo hiểm giao hàng (delivery/shipping insurance): mua bổ sung cho từng đơn hàng trên sàn thương mại điện tử. Bảo hiểm sự kiện (event insurance): bảo hộ trách nhiệm cho hội thảo, đám cưới, buổi biểu diễn trong khung thời gian cụ thể. Tại Việt Nam, một số công ty bảo hiểm phi nhân thọ đã bắt đầu cung cấp bảo hiểm du lịch và bảo hiểm thiết bị điện tử theo mô hình kích hoạt theo yêu cầu thông qua ứng dụng và website.
Quy trình kích hoạt và chi trả
Quy trình điển hình gồm bốn bước. Bước 1 — Đăng ký/cài đặt: khách hàng tải ứng dụng, cung cấp thông tin cơ bản và xác thực danh tính (KYC). Bước 2 — Chọn phạm vi: lựa chọn sự kiện cần bảo hiểm (chuyến bay, đơn hàng, thiết bị...), thời hạn và mức bảo hiểm. Bước 3 — Kích hoạt và thanh toán: xác nhận đồng ý điều khoản, thanh toán phí qua ví điện tử, thẻ ngân hàng hoặc trừ trực tiếp vào tài khoản liên kết; hợp đồng có hiệu lực ngay. Bước 4 — Khiếu nại và bồi thường: khách hàng thông báo sự kiện qua ứng dụng, cung cấp hình ảnh/chứng từ; công ty bảo hiểm xử lý tự động hoặc bán tự động và chi trả qua chuyển khoản ngân hàng trong vòng vài ngày làm việc. Toàn bộ dữ liệu được lưu trữ điện tử, hỗ trợ kiểm toán và tái kiểm.
Lợi ích và rủi ro cần lưu ý
Về phía khách hàng, lợi ích rõ nhất là chỉ trả phí cho đúng thời gian cần bảo hộ, tránh lãng phí khi mua gói dài hạn mà không sử dụng hết. Trải nghiệm mua bán đơn giản, không cần gặp đại lý, phù hợp với người dùng quen thao tác trên điện thoại. Về phía công ty bảo hiểm, mô hình này mở rộng tệp khách hàng tiềm năng, đặc biệt là nhóm khách hàng trẻ và khách hàng số ít sử dụng bảo hiểm truyền thống; dữ liệu lớn từ hành vi mua giúp cá nhân hóa sản phẩm và tối ưu định phí. Tuy nhiên, cần lưu ý một số rủi ro: phí bảo hiểm trên một đơn vị thời gian thường cao hơn so với hợp đồng dài hạn; khách hàng dễ bỏ sót mua bảo hiểm khi phát sinh rủi ro; việc đánh giá rủi ro dựa trên dữ liệu số có thể tạo ra khoảng trống bảo hộ nếu hệ thống không cập nhật kịp. Do đó, người dùng cần đọc kỹ điều khoản, đặc biệt phần loại trừ bảo hiểm, giới hạn trách nhiệm và thời hạn hiệu lực thực tế của hợp đồng.
Mối liên hệ với thị trường Việt Nam
Bảo hiểm theo yêu cầu phù hợp với định hướng chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo hiểm tại Việt Nam. Khi kết hợp với ngân hàng số, khách hàng có thể mua bảo hiểm ngay trong quá trình thanh toán (embedded insurance) và phí được trừ trực tiếp từ tài khoản ngân hàng liên kết. Với ứng viên thi tuyển vào ngân hàng và công ty bảo hiểm, cần nắm rõ đây là sản phẩm lai giữa ngân hàng bán lẻ, công nghệ tài chính (fintech) và bảo hiểm (insurtech); khi phỏng vấn, có thể được hỏi về cách phối hợp giữa ba mảng này trong một quy trình khách hàng duy nhất.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quan, không thay thế tư vấn pháp lý hay tư vấn chuyên môn về bảo hiểm. Điều khoản cụ thể từng sản phẩm cần được xác nhận trực tiếp với công ty bảo hiểm cung cấp.