Phí bổ sung tài sản đảm bảo
Phí bổ sung tài sản đảm bảo là khoản phí do khách hàng chịu trả khi ngân hàng yêu cầu bổ sung, tăng cường hoặc thay thế tài sản bảo đảm nhằm duy trì mức độ an toàn đúng theo cam kết trong hợp đồng tín dụng, tài sản bảo đảm hoặc biên bản định giá. Khoản phí này thường phát sinh khi giá trị thực hiện của tài sản bảo đảm bị suy giảm, khách hàng tự nguyện rút một phần tài sản bảo đảm, hoặc khoản vay được giải ngân vượt mức hạn mức dự kiến. Mục đích của việc yêu cầu bổ sung là bảo vệ ngân hàng trước rủi ro khoản vay không được hoàn trả đầy đủ và bảo đảm tỷ lệ bảo đảm không thấp hơn mức tối thiểu đã thống nhất.
Phí bổ sung tài sản đảm bảo không phải là khoản thu từ lợi ích tài sản bảo đảm mà là chi phí liên quan đến việc ngân hàng thực hiện các biện pháp quản trị rủi ro, đánh giá lại tài sản và điều chỉnh mức vay. Mức phí, thời hạn bổ sung, loại tài sản chấp nhận và cơ chế xử lý khi khách hàng không đáp ứng yêu cầu phải căn cứ vào hợp đồng, quy chế sản phẩm của ngân hàng và quy định pháp luật hiện hành.
Điểm phát sinh phí bổ sung tài sản đảm bảo
Khoản phí thường xuất hiện trong các trường hợp sau:
- Giá trị tài sản bảo đảm giảm do biến động giá thị trường, ví dụ giá cổ phiếu hoặc bất động sản sử dụng làm tài sản bảo đảm.
- Khách hàng muốn rút một phần tiền gửi, chứng chỉ tiền gửi hoặc tài sản bảo đảm khỏi ngân hàng.
- Khách hàng đề nghị tăng hạn mức tín dụng trong khi tỷ lệ bảo đảm hiện tại chưa đáp ứng yêu cầu.
- Ngân hàng phát hiện tài sản bảo đảm có dấu hiệu suy giảm chất lượng, thay đổi pháp lý hoặc không còn phù hợp để bảo đảm.
- Hồ sơ định giá tài sản bảo đảm đã hết hiệu lực và cần cập nhật theo yêu cầu quản trì tỷ lệ bảo đảm.
Không phải trường hợp nào ngân hàng cũng yêu cầu thu phí. Cách xử lý còn phụ thuộc vào điều khoản đã cam kết, mức độ chênh lệch so với tỷ lệ bảo đảm yêu cầu và khả năng bổ sung hoặc thay thế tài sản của khách hàng.
Cách tính và theo dõi tỷ lệ bảo đảm
Tỷ lệ bảo đảm thường được xác định theo công thức khái quát:
Tỷ lệ bảo đảm = Giá trị tài sản bảo đảm được chấp nhận ÷ Dư nợ nợ đủ điều kiện bảo đảm
Giá trị tài sản bảo đảm được tính theo tỷ lệ khấu trừ hoặc hệ số điều chỉnh do ngân hàng áp dụng, chẳng hạn giá trị thị trường của tài sản nhân với tỷ lệ khấu trừ rủi ro. Dư nợ nợ đủ điều kiện bảo đảm là số dư nợ gốc còn tồn tại cộng với các khoản lãi, phí và nghĩa vụ tài chính khác được xác định theo hợp đồng.
Ví dụ, khách hàng có khoản vay 8 tỷ đồng và tài sản bảo đảm có giá trị thị trường 10 tỷ đồng. Nếu ngân hàng áp dụng tỷ lệ khấu trừ 20%, giá trị tài sản bảo đảm được chấp nhận là 8 tỷ đồng. Khi giá thị trường của tài sản giảm xuống 8,5 tỷ đồng, giá trị được chấp nhận còn 6,8 tỷ đồng. Nếu tỷ lệ bảo đảm tối thiểu theo hợp đồng là 100%, ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng bổ sung tài sản hoặc giải ngân bổ sung để đưa tỷ lệ trở lại mức cam kết.
Một số hợp đồng quy định rõ mức phí theo từng lần yêu cầu bổ sung, theo tỷ lệ phần trăm giá trị tài sản bổ sung hoặc theo biểu phí của từng sản phẩm. Phí có thể được thu khi phát sinh nghĩa vụ bổ sung, thu định kỳ hoặc tính vào chi phí đi kèm của khoản vay, tùy thỏa thuận giữa hai bên.
Vai trò trong quản trị rủi ro tín dụng
Phí bổ sung tài sản đảm bảo là một trong các cơ chế bảo vệ ngân hàng khi mức bảo đảm suy giảm. Việc yêu cầu khách hàng bổ sung tài sản giúp ngân hàng:
- Duy trì tỷ lệ bảo đảm ở mức an toàn đã cam kết.
- Hạn chế rủi ro tổn thất vốn khi khoản vay không được hoàn trị đầy đủ.
- Theo dõi chất lượng tài sản bảo đảm và điều chỉnh mức độ an toàn của khoản vay.
- Hạn chế việc khách hàng rút tài sản bảo đảm khi không còn đủ mức đệm an toàn.
- Bảo vệ lợi ích các bên liên quan trong quan hệ tín dụng.
Khoản phí cũng tạo ra chi phí cho khách hàng, vì vậy cần được giải thích rõ căn cứ phát sinh, cách tính, thời điểm thu và hậu quả khi không bổ sung. Khi tiền gửi là tài sản bảo đảm, việc rút một phần tiền gửi còn phụ thuộc vào tỷ lệ bảo đảm sau rút và khả năng khách hàng duy trì mức bảo đảm theo cam kết.
Thỏa thuận cần kiểm tra trước khi thu phí
Khi tiếp nhận yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm, nhân viên ngân hàng cần kiểm tra hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm và các văn bản bổ sung để xác định:
- Tỷ lệ bảo đảm tối thiểu và cách tính giá trị tài sản bảo đảm.
- Cơ chế tự động rút tài sản bảo đảm hoặc điều chỉnh hạn mức tín dụng.
- Loại tài sản được ngân hàng chấp nhận và tỷ lệ khấu trừ áp dụng.
- Điều khoản về phí bổ sung tài sản bảo đảm, mức phí và thời điểm thu.
- Thời hạn khách hàng phải bổ sung và hậu quả nếu không đáp ứng.
- Quy trình định giá, ký giá trị tài sản hoặc xử lý chênh lệch giá trị tài sản.
Thông thường, trước khi áp dụng biện pháp bảo đảm mới, ngân hàng thông báo khách hàng về tình trạng thiếu hụt và đề nghị bổ sung tài sản. Trường hợp không thể bổ sung, ngân hàng có thể đề nghị tăng mức phí, thu hẹp hạn mức, yêu cầu trả nợ trước hoặc thực hiện các biện pháp bảo đảm theo quy định pháp luật và hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Khách hàng có phải trả phí bổ sung tài sản bảo đảm mỗi khi giá tài sản bảo đảm biến động không?
Không phải mọi biến động giá đều dẫn đến phí bổ sung. Phí chỉ phát sinh khi ngân hàng áp dụng các biện pháp theo hợp đồng và tình trạng bảo đảm không còn đáp ứng ngưỡng quản trị, chẳng hạn khách hàng phải nộp thêm tài sản hoặc tăng mức phí để bù chênh lệch.
Hỏi: Nếu khách hàng không bổ sung tài sản đảm bảo, ngân hàng có quyền thu phí và áp dụng biện pháp khác không?
Ngân hàng chỉ thực hiện các biện pháp phù hợp với điều khoản hợp đồng và quy định pháp luật. Sau khi có thông báo và tạo cơ hội để khách hàng đáp ứng, ngân hàng có thể yêu cầu tăng phí, giảm hạn mức hoặc xử lý nợ theo quy trình quản trị tài sản bảo đảm.
Hỏi: Phí bổ sung tài sản bảo đảm có được tính vào lãi suất khoản vay không?
Không nhất thiết. Phí bổ sung tài sản đảm bảo là khoản phí riêng phát sinh do nghĩa vụ bổ sung hoặc tăng cường bảo đảm. Cách thu, thời điểm ghi nhận và mức phản ánh trên hệ thống thuộc biểu phí của ngân hàng và thỏa thuận với khách hàng.