Cung tiền M1 — M2 (Money Supply)
Cung tiền (Money Supply) là tổng lượng phương tiện thanh toán đang lưu thông trong nền kinh tế tại một thời điểm nhất định, được thống kê và công bố bởi Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Đây là một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất của chính sách tiền tệ, phản ánh mức độ cung ứng vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng. Cung tiền được phân chia theo mức độ thanh khoản — tức khả năng chuyển đổi nhanh thành tiền mặt để thực hiện giao dịch — thành các cấp độ M0, M1, M2 và M3. Trong đó, M1 và M2 là hai chỉ tiêu được sử dụng phổ biến nhất trong phân tích kinh tế vĩ mô và trong các đề thi tuyển dụng ngân hàng.
M0 (Monetary Base / Tiền cơ sở) bao gồm toàn bộ tiền mặt do NHNN phát hành (tiền giấy, tiền kim loại đang lưu thông ngoài hệ thống ngân hàng) cộng với dự trữ bắt buộc và dự trữ vượt mức của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại NHNN. M0 là cơ sở để nhân ra các cấp tiền rộng hơn thông qua số nhân tiền tệ (Money Multiplier). M1 (Tiền hẹp / Narrow Money) bao gồm tiền mặt lưu thông ngoài hệ thống ngân hàng cộng với tiền gửi không kỳ hạn (tiền gửi thanh toán) tại các tổ chức tín dụng. Đặc điểm của M1 là các thành phần đều có thể được sử dụng ngay lập tức làm phương tiện thanh toán mà không cần chuyển đổi hay chịu ràng buộc thời gian nào. M2 (Tiền rộng / Broad Money) là chỉ tiêu được nhắc đến phổ biến nhất khi nói về "cung tiền", bao gồm M1 cộng thêm tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các chứng chỉ tiền gửi tại tổ chức tín dụng. M3 là cấp rộng hơn, bao gồm thêm một số công cụ tài chính có tính thanh khoản cao khác.
Công thức và số nhân tiền tệ
Mối quan hệ giữa các cấp tiền được biểu diễn qua công thức: M2 = Monetary Base (M0) × Money Multiplier (m). Số nhân tiền tệ phản ánh khả năng hệ thống ngân hàng thương mại tạo ra tiền gửi mới từ một đơn vị tiền cơ sở, thông qua cơ chế cho vay và tái gửi. Số nhân tiền tệ phụ thuộc vào ba yếu tố chính: tỷ lệ dự trữ bắt buộc (rr), tỷ lệ tiền mặt mà công chúng nắm giữ so với tiền gửi (c) và tỷ lệ tiền gửi so với tổng tiền gửi. Công thức cụ thể: m = (c + 1)/(c + rr). Khi NHNN tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc, số nhân giảm → M2 giảm; khi tỷ lệ dự trữ bắt buộc giảm, số nhân tăng → M2 tăng.
Các công cụ kiểm soát cung tiền của NHNN
NHNN kiểm soát cung tiền M2 thông qua nhiều công cụ chính sách tiền tệ khác nhau. Nghiệp vụ thị trường mở (OMO): NHNN mua/bán giấy tờ có giá trên thị trường mở để điều chỉnh lượng tiền cơ sở (M0). Mua vào → bơm tiền → M0 tăng → M2 tăng; bán ra → hút tiền → M0 giảm → M2 giảm. Dự trữ bắt buộc (DTBB): Thay đổi tỷ lệ DTBB tác động trực tiếp đến số nhân tiền tệ, qua đó điều chỉnh M2 mà không cần thay đổi M0. Lãi suất tái cấp vốn, tái chiết khấu: Ảnh hưởng đến chi phí vay vốn của NHTM, từ đó tác động đến khả năng mở rộng tín dụng và tạo tiền. Hạn mức tín dụng (room tín dụng): Đây là công cụ đặc thù được NHNN áp dụng hàng năm, giới hạn tốc độ tăng trưởng tín dụng của từng NHTM, qua đó kiểm soát trực tiếp lượng tiền mới được tạo ra thông qua hoạt động cho vay.
Cung tiền tại Việt Nam và ý nghĩa kinh tế vĩ mô
Tính đến cuối năm 2025 và đầu năm 2026, tổng phương tiện thanh toán M2 của Việt Nam đạt khoảng 17–18 triệu tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng M2 bình quân giai đoạn 2020–2025 đạt khoảng 14–15%/năm. Tỷ lệ M2/GDP (còn gọi là độ sâu tài chính — Financial Deepening) của Việt Nam hiện ở mức khoảng 180%, thuộc nhóm cao trong khu vực Đông Nam Á, phản ánh nền kinh tế sử dụng nhiều tiền tệ so với quy mô sản lượng. Tuy nhiên, cần lưu ý phân biệt với vận tốc tiền tệ (Velocity of Money) — tức số lần trung bình một đơn vị tiền được sử dụng trong giao dịch trong một năm. M2/GDP cao không đồng nghĩa với vận tốc tiền tệ cao; thực tế ở Việt Nam, vận tốc tiền tệ có xu hướng giảm, một phần do người dân có tâm lý tích trữ tiền gửi tiết kiệm.
Trong các đề thi tuyển dụng ngân hàng, ứng viên thường được yêu cầu phân biệt rõ M0, M1, M2 và giải thích cơ chế tác động của chính sách tiền tệ (lãi suất, tỷ lệ DTBB, OMO) đến từng cấp tiền. Một số dạng câu hỏi phổ biến bao gồm: "Khi NHNN tăng tỷ lệ DTBB thêm 1%, M2 sẽ thay đổi như thế nào?" — Đáp án: số nhân tiền tệ giảm → M2 giảm; hoặc "Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn 6 tháng thuộc cấp cung tiền nào?" — Đáp án: M2 (không thuộc M1 vì không dùng làm phương tiện thanh toán trực tiếp).
Lưu ý: Các số liệu về quy mô M2 và tốc độ tăng trưởng được tổng hợp từ các báo cáo công bố và mang tính tham khảo, không thay thế số liệu chính thức từ NHNN tại từng thời điểm cụ thể.