Cho vay trực tuyến
Cho vay trực tuyến (online lending) là hình thức cấp tín dụng mà toàn bộ quy trình từ tiếp nhận nhu cầu, nộp hồ sơ, thẩm định, phê duyệt, ký hợp đồng đến giải ngân và trả nợ được thực hiện trên các kênh số (ứng dụng di động, website, nền tảng số) mà không yêu cầu khách hàng đến quầy giao dịch hay gặp trực tiếp cán bộ tín dụng. Đây là một trong những sản phẩm tiêu biểu của quá trình chuyển đổi số trong hoạt động ngân hàng, cho phép rút ngắn đáng kể thời gian xử lý so với mô hình tín dụng truyền thống tại Việt Nam.
Quy trình vận hành chuẩn
Một quy trình cho vay trực tuyến điển hình tại ngân hàng thương mại Việt Nam thường bao gồm các bước: (1) Khách hàng đăng ký trên ứng dụng ngân hàng số hoặc website; (2) Hệ thống định danh khách hàng điện tử (eKYC) qua căn cước công dân gắn chip, xác thực sinh trắc học khuôn mặt và video call; (3) Thu thập dữ liệu thu nhập, lịch sử tín dụng từ CIC (Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam) và các nguồn dữ liệu lớn được đồng thuận; (4) Chấm điểm tín dụng tự động bằng mô hình scoring; (5) Phê duyệt tự động hoặc chuyển cán bộ tín dụng xử lý đối với hồ sơ vượt ngưỡng; (6) Ký hợp đồng điện tử bằng chữ ký số theo quy định hiện hành; (7) Giải ngân vào tài khoản thanh toán của khách hàng và thiết lập lịch trả nợ tự động. Thời gian từ lúc nộp hồ sơ đến khi nhận tiền có thể chỉ từ vài phút đến vài giờ đối với các khoản vay tiêu dùng có giá trị nhỏ.
Phân loại và chủ thể tham gia
Tại thị trường Việt Nam hiện nay tồn tại ba nhóm chủ thể chính cung cấp dịch vụ cho vay trực tuyến. Nhóm thứ nhất là các ngân hàng thương mại với sản phẩm cho vay trực tuyến thông qua ứng dụng ngân hàng số, ví dụ như VCB Digibank, MyVIB, TPBank LiveBank, Cake by VPBank, Timo by HDBank, các sản phẩm như "vay nhanh 24/7" của một số ngân hàng. Nhóm thứ hai là công ty tài chính tiêu dùng được Ngân hàng Nhà nước cấp phép như FE Credit, Home Credit, HD Saison, Mcredit, SHB Finance, MCredit, Easy Credit by EVN Finance... Nhóm thứ ba là các công ty fintech hoạt động dưới mô hình P2P lending hoặc cho vay ngang hàng, tuy nhiên từ năm 2022, Thủ tướng Chính phủ đã có yêu cầu dừng hoạt động của các mô hình cho vay ngang hàng chưa được cấp phép chính thức tại Việt Nam.
Lợi ích và rủi ro cần lưu ý
Về lợi ích, cho vay trực tuyến giúp giảm chi phí vận hành cho tổ chức tín dụng, tăng tốc độ giải ngân, mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho khách hàng ở vùng nông thôn, khu công nghiệp và đối tượng chưa có tài khoản ngân hàng truyền thống. Đối với người dùng, thủ tục đơn giản, thời gian phản hồi nhanh, có thể vay mọi lúc mọi nơi. Về rủi ro, người dùng cần cảnh giác với các dấu hiệu cho vay nặng lãi, tín dụng đen trực tuyến giả mạo, các ứng dụng yêu cầu truy cập danh bạ, tin nhắn, hình ảnh cá nhân để gây áp lực đòi nợ khi khách hàng chậm trả. Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức không được phép hoạt động cho vay sẽ không có giấy phép chính thức; khách hàng cần kiểm tra tên miền, giấy phép hoạt động, mã số thuế và phản hồi từ cộng đồng trước khi cung cấp thông tin cá nhân. Ngoài ra, mức lãi suất cho vay tiêu dùng trên thị trường hiện dao động từ 15% đến 40%/năm tùy đối tượng, hồ sơ và thời hạn vay; khách hàng cần đọc kỹ hợp đồng điện tử trước khi xác nhận và lưu ý phí phạt trả trước hạn.
Câu hỏi luyện thi tuyển dụng ngân hàng
Trong đề thi tuyển dụng ngân hàng, thuật ngữ "cho vay trực tuyến" thường xuất hiện dưới dạng câu hỏi về quy trình eKYC, các bước thẩm định tín dụng tự động, vai trò của CIC, cách tính lãi suất trên dư nợ giảm dần so với dư nợ ban đầu, hoặc phân biệt giữa cho vay trực tuyến do ngân hàng/công ty tài chính cung cấp với hoạt động cho vay ngang hàng chưa cấp phép. Ứng viên nên nắm rõ khái niệm eKYC, chữ ký số, điểm tín dụng, hạn mức tín dụng quay vòng, và nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân (nội dung tham khảo). Trong phỏng vấn, ứng viên có thể được hỏi cách xử lý tình huống khách hàng khiếu nại về lãi suất hoặc quy trình giải ngân, cũng như cách phối hợp giữa bộ phận công nghệ và bộ phận tín dụng trong vận hành hệ thống cho vay số.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý hay tài chính chuyên nghiệp. Số liệu về lãi suất và danh sách đơn vị được nêu mang tính minh họa, có thể thay đổi theo thời điểm thực tế tại từng tổ chức tín dụng.