Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa
Cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME lending) là hình thức cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), bao gồm cả doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa theo tiêu chí phân loại về số lao động, doanh thu hoặc tổng nguồn vốn. Đây là một phân khúc tín dụng quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế của nhiều quốc gia, đặc biệt tại Việt Nam, nơi khối DNNVV chiếm trên 97% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 45% GDP và tạo việc làm cho hơn 50% lao động cả nước. So với cho vay doanh nghiệp lớn, gói vay DNNVV thường có quy trình thẩm định rút gọn, hồ sơ đơn giản hơn, thời gian phê duyệt nhanh hơn, đồng thời áp dụng linh hoạt hơn về tài sản bảo đảm.
Tiêu chí xác định DNNVV
Theo quy định hiện hành của Chính phủ về hỗ trợ DNNVV (Nghị định hướng dẫn Luật Hỗ trợ DNNVV), doanh nghiệp nhỏ và vừa được xác định dựa trên hai trong ba tiêu chí gồm tổng số lao động bình quân năm, tổng doanh thu bình quân năm và tổng nguồn vốn bình quân năm. Cụ thể: doanh nghiệp siêu nhỏ có dưới 10 lao động, doanh thu dưới 3 tỷ đồng hoặc tổng vốn dưới 3 tỷ đồng; doanh nghiệp nhỏ có từ 10 đến dưới 100 lao động, doanh thu từ 3 tỷ đến dưới 50 tỷ đồng hoặc tổng vốn từ 3 tỷ đến dưới 20 tỷ đồng (theo ngành nghề cụ thể); doanh nghiệp vừa có từ 100 đến 200 lao động, doanh thu từ 50 tỷ đến 200 tỷ đồng hoặc tổng vốn từ 20 tỷ đến 100 tỷ đồng. Ngân hàng khi tiếp nhận hồ sơ vay vốn sẽ đối chiếu các tiêu chí này với giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp và báo cáo tài chính của khách hàng.
Các hình thức cho vay phổ biến
Trên thị trường hiện nay, các gói vay dành cho DNNVV được chia thành nhiều hình thức. Cho vay theo hạn mức tín dụng (line of credit) cho phép doanh nghiệp rút vốn linh hoạt trong hạn mức đã cam kết, phù hợp với nhu cầu vốn lưu động biến động theo mùa vụ. Cho vay theo dự án đầu tư dành cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đổi mới máy móc thiết bị, với thời hạn vay từ 3 đến 10 năm. Cho vay mua xe ô tô phục vụ sản xuất kinh doanh và cho vay bổ sung vốn lưu động trả góp hàng tháng là hai sản phẩm rất phổ biến tại các ngân hàng thương mại cổ phần lớn. Bên cạnh đó, các sản phẩm cho vay cầm cố chứng từ có giá, chiết khấu bộ chứng từ xuất khẩu và bảo lãnh ngân hàng cũng được thiết kế riêng cho phân khúc này. Một số ngân hàng còn triển khai gói cho vay không có tài sản bảo đảm (unsecured lending) với hạn mức giới hạn, dựa trên điểm tín nhiệm và dòng tiền doanh nghiệp.
Lãi suất và điều kiện vay
Lãi suất cho vay DNNVV thường được niêm yết theo dải, dao động từ 6% đến 12%/năm đối với vay ngắn hạn và từ 8% đến 14%/năm đối với vay trung và dài hạn, tùy thuộc vào uy tín tín dụng của khách hàng, mục đích vay và tài sản bảo đảm. So với lãi suất cho vay doanh nghiệp lớn, mức lãi suất DNNVV thường cao hơn từ 1% đến 3%/năm do chi phí thẩm định trên mỗi khoản vay lớn hơn và rủi ro tín dụng phân tán. Theo chương trình hỗ trợ tín dụng của Ngân hàng Nhà nước, một số gói vay ưu đãi dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ có thể được hưởng lãi suất thấp hơn thị trường từ 1% đến 2%/năm. Một số ngân hàng còn triển khai gói vay combo kết hợp tài khoản thanh toán, dịch vụ chuyển tiền quốc tế và bảo hiểm doanh nghiệp với phí ưu đãi.
Quy trình thẩm định và giải ngân
Quy trình cho vay DNNVV tại các ngân hàng thương mại thường trải qua 6 bước cơ bản. Bước 1, doanh nghiệp nộp hồ sơ vay vốn bao gồm giấy đăng ký kinh doanh, báo cáo tài chính 2 năm gần nhất, báo cáo thuế, hợp đồng kinh tế và phương án sản xuất kinh doanh. Bước 2, nhân viên quan hệ khách hàng (RM) tiếp nhận và sơ bộ đánh giá hồ sơ. Bước 3, bộ phận thẩm định phân tích báo cáo tài chính, đánh giá dòng tiền, phân tích ngành và kiểm tra lịch sử tín dụng tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC). Bước 4, định giá tài sản bảo đảm (nếu có) và thẩm định giá trị khoản vay. Bước 5, hội đồng tín dụng phê duyệt khoản vay theo phân cấp thẩm quyền. Bước 6, ký hợp đồng tín dụng, công chứng tài sản bảo đảm và giải ngân. Thời gian từ lúc nộp hồ sơ đầy đủ đến giải ngân trung bình từ 7 đến 21 ngày làm việc đối với DNNVV, nhanh hơn đáng kể so với 30 đến 45 ngày đối với doanh nghiệp lớn.
Lưu ý khi tiếp cận gói vay DNNVV
Doanh nghiệp khi chuẩn bị hồ sơ vay vốn cần lưu ý bốn điểm quan trọng. Thứ nhất, hệ thống sổ sách kế toán và báo cáo tài chính cần được lập đúng chuẩn mực, phản ánh trung thực dòng tiền vì đây là cơ sở chính để ngân hàng thẩm định. Thứ hai, doanh nghiệp nên so sánh lãi suất và phí dịch vụ giữa ít nhất 3 ngân hàng, đồng thời đọc kỹ các điều khoản về phí phạt trả nợ trước hạn và điều kiện biến động lãi suất. Thứ ba, ưu tiên xây dựng lịch sử tín dụng tốt bằng cách sử dụng các sản phẩm tín dụng nhỏ trước khi vay số tiền lớn. Thứ tư, doanh nghiệp nên tìm hiểu các chương trình tín dụng ưu đãi từ Ngân hàng Nhà nước, Quỹ Bảo lãnh tín dụng DNNVV hoặc các tổ chức tài chính vi mô để tiếp cận vốn với chi phí thấp nhất.
Nội dung mang tính tham khảo về sản phẩm ngân hàng thông dụng, không thay thế tư vấn tài chính, pháp lý chuyên nghiệp và chính sách cụ thể của từng tổ chức tín dụng tại thời điểm giao dịch.