Chính sách tiền tệ quốc gia
Chính sách tiền tệ quốc gia là tổng hợp các quyết định, biện pháp và công cụ mà Nhà nước sử dụng để điều tiết cung tiền, lãi suất, tỷ giá và tín dụng của nền kinh tế, nhằm mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền, kiểm soát lạm phát, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững và bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng. Theo Hiến pháp và Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, chính sách tiền tệ do Quốc hội quyết định thông qua các nghị quyết về mục tiêu tổng quát, còn Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) là cơ quan hành pháp chuyên trách, trực tiếp điều hành và chịu trách nhiệm trước Chính phủ, Quốc hội về việc triển khai. Đây là một trong những trụ cột quan trọng nhất của điều hành vĩ mô, có tác động trực tiếp đến lãi suất huy động, lãi suất cho vay, tỷ giá hối đoái và khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân.
Mục tiêu của chính sách tiền tệ
Mục tiêu cuối cùng (ultimate objectives) của chính sách tiền tệ quốc gia thường được xác định theo thứ tự ưu tiên gồm: ổn định giá trị đồng tiền (kiềm chế lạm phát), hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, bảo đảm việc làm và ổn định hệ thống tài chính – ngân hàng. Tại Việt Nam, Nghị quyết của Quốc hội hằng năm về kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội thường đặt ra chỉ tiêu tăng tổng phương tiện thanh toán (M2) và mức lạm phát mục tiêu, ví dụ giai đoạn 2020–2024 tốc độ tăng M2 thường được kiểm soát ở mức tương đương hoặc cao hơn tốc độ tăng GDP danh nghĩa một tỷ lệ phần trăm nhất định, còn lạm phát mục tiêu thường dưới 4%/năm. Khi lạm phát có dấu hiệu tăng nóng, NHNN sẽ thắt chặt tiền tệ; ngược lại khi kinh tế suy giảm, NHNN sẽ nới lỏng để kích cầu tín dụng.
Các công cụ chính
Để điều hành chính sách tiền tệ, NHNN sử dụng nhiều công cụ phối hợp. Thứ nhất là lãi suất: lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu và đặc biệt là lãi suất điều hành (gồm lãi suất OMO, lãi suất qua đêm liên ngân hàng mục tiêu) được dùng làm tín hiệu định hướng cho thị trường. Thứ hai là nghiệp vụ thị trường mở (Open Market Operation): NHNN mua bán tín phiếu, giấy tờ có giá để bơm hoặc hút thanh khoản. Thứ ba là dự trữ bắt buộc: tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi bằng VND và ngoại tệ được điều chỉnh linh hoạt theo diễn biến thanh khoản. Thứ tư là tỷ giá: NHNN điều hành tỷ giá trung tâm USD/VND trên cơ sở phối hợp chính sách lãi suất, dự trữ ngoại hối và diễn biến thị trường, với biên độ giao dịch giữa các ngân hàng thương mại được quy định cụ thể. Thứ năm là giám sát tín dụng thông qua trần tăng trưởng tín dụng phân bổ cho từng ngân hàng thương mại theo từng năm, đặc biệt áp dụng cho các lĩnh vực rủi ro cao như bất động sản, chứng khoán.
Cơ chế phối hợp chính sách
Chính sách tiền tệ không hoạt động đơn lập mà được phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa (do Bộ Tài chính quản lý, trong đó có thuế, chi ngân sách, phát hành trái phiếu Chính phủ) và chính sách vĩ mô khác như thị trường chứng khoán, bảo hiểm, bất động sản. Ủy ban Điều phối chính sách tiền tệ quốc gia (trước đây gọi là Ban Chỉ đạo điều hành chính sách tiền tệ) là nơi các bên phối hợp định hướng, bàn bạc giải pháp khi thị trường có biến động lớn, ví dụ trong giai đoạn 2022–2023 khi FED thắt chặt tiền tệ mạnh, NHNN đã phối hợp với Bộ Tài chính để ổn định tỷ giá, bảo vệ dự trữ ngoại hối (duy trì mức trên 80 tỷ USD) và điều chỉnh trần tín dụng phù hợp.
Vai trò đối với thị trường và bài thi ngân hàng
Đối với ứng viên thi tuyển dụng ngân hàng, nắm vững chính sách tiền tệ là yêu cầu nền tảng vì hầu hết nghiệp vụ ngân hàng thương mại (huy động vốn, cho vay, quản trị rủi ro lãi suất, kinh doanh ngoại tệ, phát hành chứng chỉ tiền gửi) đều chịu tác động trực tiếp. Khi NHNN nâng lãi suất điều hành, lãi suất huy động và cho vay thường tăng theo, ảnh hưởng đến biên lãi ròng (NIM) của ngân hàng thương mại; ngược lại khi nới lỏng, NHNN có thể giảm trần tín dụng hoặc giảm lãi suất, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn. Vì vậy, khi phỏng vấn vào vị trí quan hệ khách hàng, giao dịch viên, tín dụng hay kế toán, ứng viên cần hiểu rõ nguyên lý truyền dẫn chính sách tiền tệ (monetary transmission mechanism) để giải thích cho khách hàng và ra quyết định phù hợp.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo chuyên môn, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc tư vấn đầu tư chính thức từ các cơ quan có thẩm quyền.