Chính phủ (Government of Vietnam)
Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất, thực hiện quyền hành pháp và là cơ quan chấp hành của Quốc hội. Chính phủ chịu trách nhiệm trước Quốc hội và Ủy ban thường vụ Quốc hội; báo cáo công tác trước Quốc hội tại các kỳ họp. Chính phủ có nhiệm vụ tổ chức thi hành Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội, bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong mọi hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước.
Cơ cấu tổ chức và thành phần
Theo Luật Tổ chức Chính phủ và các nghị quyết của Quốc hội về cơ cấu tổ chức, Chính phủ gồm các thành viên: Thủ tướng, các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ. Tính đến giai đoạn 2024 – 2025, sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, hệ thống hành pháp gồm 18 Bộ và 4 cơ quan ngang Bộ. Thủ tướng do Quốc hội bầu trong số đại biểu Quốc hội, là người đứng đầu Chính phủ, lãnh đạo và điều hành hoạt động chung của toàn bộ hệ thống hành pháp. Các Phó Thủ tướng giúp Thủ tướng phụ trách các nhóm lĩnh vực cụ thể theo phân công. Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ chịu trách nhiệm quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực được phân công.
Nhiệm vụ và quyền hạn chủ yếu
Chính phủ thực hiện các nhóm nhiệm vụ, quyền hạn sau đây: (i) Tổ chức thi hành Hiến pháp, pháp luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh và nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội; (ii) Trình dự án luật, dự án pháp lệnh, dự toán ngân sách nhà nước và các vấn đề quan trọng khác trước Quốc hội hoặc Ủy ban thường vụ Quốc hội; (iii) Quản lý nhà nước về kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học, công nghệ, môi trường, thông tin, truyền thông, đối ngoại, quốc phòng, an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội; (iv) Thống nhất quản lý nội vụ hành chính, biên giới, lãnh thổ quốc gia; (v) Ban hành nghị định, quyết định, chỉ thị, thông tư liên tịch và các văn bản pháp quy khác để quản lý, điều hành nền hành chính; (vi) Chỉ đạo và kiểm tra hoạt động của Ủy ban nhân dân các cấp.
Nguyên tắc hoạt động và vai trò trong hệ thống pháp luật
Chính phủ hoạt động theo nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, quyết định theo đa số tại phiên họp Chính phủ thường kỳ (thường họp mỗi tháng một lần). Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật do Chính phủ ban hành bao gồm: Nghị định (văn bản có hiệu lực phổ biến và rộng rãi, quy định chi tiết thi hành luật, pháp lệnh); Quyết định của Thủ tướng (ban hành trong phạm vi thẩm quyền quản lý, điều hành); Chỉ thị (văn bản chỉ đạo thi hành, áp dụng thống nhất). Theo thứ bậc pháp lý, nghị định của Chính phủ đứng dưới luật và pháp lệnh nhưng có giá trị bắt buộc áp dụng đối với mọi tổ chức, cá nhân trong phạm vi điều chỉnh. Trong lĩnh vực ngân hàng, Chính phủ giữ vai trò trình dự án luật về các tổ chức tín dụng, ngân sách nhà nước, quản lý ngoại hối; đồng thời ban hành nghị định hướng dẫn thi hành các luật này. Thủ tướng ký ban hành nghị quyết về những vấn đề quan trọng, cấp bách thuộc thẩm quyền Chính phủ.
Vị trí của Chính phủ trong bộ máy nhà nước
Trong mô hình nhà nước Việt Nam, Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, thực hiện quyền lập pháp; Chính phủ là cơ quan hành pháp, chấp hành quyết định của Quốc hội; Tòa án nhân dân và Viện Kiểm sát nhân dân thực hiện quyền tư pháp. Ở cấp địa phương, Ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính nhà nước, chịu sự quản lý trực tiếp và toàn diện của Chính phủ. Cơ chế phối hợp giữa Chính phủ với các cơ quan khác được thể hiện qua việc: Chính phủ thành lập, giải thể bộ máy hành pháp; điều chỉnh phân vùng hành chính; quyết định chính sách tiền tệ quốc gia phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn.