Tỷ lệ CASA — Tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm trên tổng tiền gửi (Current Account Savings Account Ratio)
Tỷ lệ CASA (Current Account Savings Account Ratio) là chỉ tiêu tài chính thể hiện tỷ trọng của tiền gửi không kỳ hạn (current account) và tiền gửi tiết kiệm (savings account) trên tổng tiền gửi khách hàng tại một ngân hàng. Đây là một trong những thước đo quan trọng để đánh giá chất lượng huy động vốn, bởi tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm thường có lãi suất huy động thấp hơn so với tiền gửi có kỳ hạn, từ đó giúp ngân hàng giảm chi phí vốn đầu vào và cải thiện biên lãi ròng (NIM).
Công thức tính:
Tỷ lệ CASA (%) = (Tiền gửi không kỳ hạn + Tiền gửi tiết kiệm) / Tổng tiền gửi khách hàng × 100%
Trong đó:
- Tiền gửi không kỳ hạn (CAA – Current Account): Là loại tiền gửi mà khách hàng có thể rút bất kỳ lúc nào mà không cần báo trước, thường không hưởng lãi hoặc hưởng lãi rất thấp (ví dụ: tài khoản thanh toán cá nhân, tài khoản doanh nghiệp, tài khoản lương).
- Tiền gửi tiết kiệm (SA – Savings Account): Là loại tiền gửi có kỳ hạn linh hoạt, khách hàng có thể rút trước hạn, lãi suất thường cao hơn tiền gửi không kỳ hạn nhưng thấp hơn tiền gửi có kỳ hạn cố định.
- Tổng tiền gửi khách hàng: Bao gồm tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, tiền gửi có kỳ hạn và các hình thức tiền gửi khác theo báo cáo tài chính của ngân hàng.
Ví dụ: Một ngân hàng có tổng tiền gửi khách hàng là 500.000 tỷ đồng, trong đó tiền gửi không kỳ hạn là 80.000 tỷ đồng và tiền gửi tiết kiệm là 120.000 tỷ đồng. Tỷ lệ CASA = (80.000 + 120.000) / 500.000 × 100% = 40%.
Ý nghĩa và tầm quan trọng của tỷ lệ CASA
Tỷ lệ CASA cao là dấu hiệu tích cực cho thấy ngân hàng có lượng tiền gửi chi phí thấp lớn, giúp giảm chi phí vốn đầu vào. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh cạnh tranh lãi suất huy động gay gắt giữa các ngân hàng tại Việt Nam. Khi CASA cao, ngân hàng có thể cho vay với lãi suất cạnh tranh hơn mà vẫn đảm bảo biên lãi ròng hợp lý, từ đó thu hút khách hàng vay vốn và tăng doanh thu lãi thuần.
Ngoài ra, tỷ lệ CASA còn phản ánh mức độ gắn bó của khách hàng với ngân hàng. Khách hàng sử dụng tài khoản thanh toán thường xuyên có xu hướng sử dụng thêm các sản phẩm khác như thẻ tín dụng, vay tiêu dùng, bảo hiểm, tạo ra doanh thu phi lãi (non-interest income) — yếu tố ngày càng được các ngân hàng chú trọng trong chiến lược chuyển đổi số.
Theo thống kê ngành ngân hàng Việt Nam, các ngân hàng có tỷ lệ CASA cao thường là những ngân hàng lớn có mạng lưới chi nhánh rộng, hệ thống ngân hàng số phát triển và lượng khách hàng doanh nghiệp lớn. Ví dụ, trong giai đoạn 2022–2024, nhiều ngân hàng TMCP lớn tại Việt Nam duy trì tỷ lệ CASA ở mức 35%–45%, trong khi một số ngân hàng nhỏ hơn có thể chỉ đạt 20%–25%.
Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ CASA
1. Cơ cấu khách hàng: Ngân hàng có tỷ trọng khách hàng doanh nghiệp lớn thường có CASA cao hơn, vì doanh nghiệp thường duy trì lượng tiền gửi không kỳ hạn lớn để phục vụ hoạt động thanh toán hàng ngày. Ngược lại, ngân hàng phục vụ chủ yếu khách hàng cá nhân thường có xu hướng gửi tiết kiệm có kỳ hạn nhiều hơn.
2. Lãi suất huy động: Khi lãi suất tiền gửi có kỳ hạn tăng mạnh, khách hàng có xu hướng chuyển từ tiền gửi không kỳ hạn và tiết kiệm sang tiền gửi có kỳ hạn để hưởng lãi suất cao hơn, làm giảm tỷ lệ CASA. Điều này thường xảy ra trong các giai đoạn Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh tăng lãi suất điều hành.
3. Chất lượng dịch vụ và hệ thống ngân hàng số: Ngân hàng đầu tư mạnh vào ứng dụng ngân hàng số (mobile banking, internet banking), thanh toán không dùng tiền mặt sẽ tạo thói quen sử dụng tài khoản thanh toán thường xuyên, từ đó duy trì và gia tăng CASA.
4. Chính sách phí dịch vụ: Một số ngân hàng áp dụng phí duy trì tài khoản hoặc phí rút tiền có thể khiến khách hàng chuyển sang gửi tiết kiệm có kỳ hạn, ảnh hưởng tiêu cực đến CASA.
5. Môi trường kinh tế vĩ mô: Trong giai đoạn kinh tế bất ổn, khách hàng có xu hướng rút tiền mặt hoặc chuyển sang kênh đầu tư khác (vàng, chứng khoán, bất động sản), làm giảm tỷ lệ CASA toàn hệ thống.
Cách cải thiện tỷ lệ CASA
Để nâng cao tỷ lệ CASA, các ngân hàng thường triển khai nhiều giải pháp đồng bộ:
- Phát triển dịch vụ thanh toán: Mở rộng hệ sinh thái thanh toán (QR code, liên kết ví điện tử, thẻ tín dụng nội địa và quốc tế) để khuyến khích khách hàng sử dụng tài khoản thanh toán thường xuyên.
- Chương trình trả lương qua ngân hàng: Ký hợp đồng với các doanh nghiệp lớn để trả lương nhân viên qua tài khoản ngân hàng, từ đó tạo nguồn tiền gửi không kỳ hạn ổn định.
- Ưu đãi cho khách hàng doanh nghiệp: Cung cấp dịch vụ quản lý dòng tiền (cash management), bao thanh toán, tài trợ thương mại để thu hút doanh nghiệp mở tài khoản thanh toán.
- Đầu tư công nghệ: Nâng cấp ứng dụng di động, tích hợp AI và phân tích dữ liệu để cá nhân hóa sản phẩm, tăng trải nghiệm khách hàng.
- Chính sách lãi suất hợp lý: Cân đối giữa lãi suất tiền gửi không kỳ hạn, tiết kiệm và có kỳ hạn để khuyến khích khách hàng duy trì số dư tài khoản.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Tỷ lệ CASA cao luôn là tốt cho ngân hàng hay không?
Không hoàn toàn. CASA cao giúp giảm chi phí vốn, nhưng nếu ngân hàng không sử dụng hiệu quả nguồn vốn này để cho vay hoặc đầu tư sinh lời, hiệu quả kinh doanh vẫn không được cải thiện. Ngoài ra, CASA quá cao có thể phản ánh khách hàng chưa tin tưởng gửi tiết kiệm dài hạn, hoặc ngân hàng đang gặp khó khăn trong huy động tiền gửi có kỳ hạn — vốn là nguồn vốn ổn định hơn cho hoạt động cho vay trung và dài hạn. Vì vậy, cần đánh giá CASA kết hợp với các chỉ tiêu khác như NIM, ROA, ROE và tỷ lệ cho vay/trên tiền gửi (LDR).
Hỏi: Tại sao ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) thường có tỷ lệ CASA cao hơn các ngân hàng khác?
Vietcombank có lợi thế từ lượng khách hàng doanh nghiệp lớn, đặc biệt là các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp xuất nhập khẩu, vốn duy trì lượng tiền gửi không kỳ hạn lớn để phục vụ giao dịch quốc tế. Bên cạnh đó, Vietcombank đầu tư mạnh vào hạ tầng ngân hàng số từ sớm, hệ thống VCB Digibank phát triển giúp khách hàng sử dụng tài khoản thanh toán thường xuyên. Mạng lưới chi nhánh rộng khắp cũng giúp ngân hàng tiếp cận lượng lớn khách hàng cá nhân có thu nhập ổn định, gửi lương qua tài khoản Vietcombank.
Hỏi: Tỷ lệ CASA có được Ngân hàng Nhà nước quy định mức tối thiểu hay không?
Hiện tại, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không quy định mức tỷ lệ CASA tối thiểu hay tối đa cho các tổ chức tín dụng. Tỷ lệ CASA là chỉ tiêu quản trị nội bộ và được các nhà đầu tư, chuyên gia phân tích sử dụng để đánh giá chất lượng huy động vốn của ngân hàng. Tuy nhiên, các quy định về trần lãi suất huy động (áp dụng cho tiền gửi có kỳ hạn dưới 6 tháng theo từng thời kỳ) gián tiếp tác động đến cơ cấu tiền gửi và tỷ lệ CASA của toàn hệ thống.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính ngân hàng.