Tỷ lệ CASA
Tỷ lệ CASA (Current Account Savings Account Ratio) là chỉ tiêu tài chính thể hiện tỷ trọng tiền gửi không kỳ hạn và tiền gửi tiết kiệm trên tổng tiền gửi khách hàng (huy động vốn từ tổ chức và cá nhân) của một ngân hàng thương mại. Trong đó, tiền gửi không kỳ hạn (CDA – Current Deposit Account) thường được hưởng lãi suất rất thấp hoặc gần bằng 0%, còn tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn (TDA – Term Deposit Account) có lãi suất cao hơn rõ rệt. Vì vậy, khi tỷ lệ CASA càng cao, ngân hàng càng huy động được nhiều nguồn vốn giá rẻ, qua đó giảm chi phí vốn đầu vào (Cost of Funds), nâng cao biên lãi ròng (NIM) và cải thiện sức cạnh tranh trên thị trường.
Công thức tính phổ biến:
CASA (%) = (Tiền gửi không kỳ hạn + Tiền gửi tiết kiệm) / Tổng tiền gửi khách hàng × 100
Một số ngân hàng chỉ tính riêng tiền gửi không kỳ hạn (Current Account) trong tử số, nhưng cách phổ biến và được nhiều báo cáo tài chính niêm yết vẫn là tính gộp cả tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn (Savings Account).
Ý nghĩa và tầm quan trọng đối với ngân hàng
Tỷ lệ CASA là một trong những thước đo sức mạnh nền tảng khách hàng (customer franchise) của ngân hàng. Một ngân hàng có lượng khách hàng lớn, thường xuyên giao dịch, sử dụng tài khoản thanh toán, lương, dịch vụ thẻ… sẽ có xu hướng giữ lượng tiền gửi không kỳ hạn cao. Ngược lại, ngân hàng chủ yếu huy động qua các sản phẩm tiết kiệm có kỳ hạn với lãi suất cạnh tranh thì tỷ lệ này thường thấp, đồng nghĩa chi phí vốn cao hơn.
Trên thị trường Việt Nam, các ngân hàng có tỷ lệ CASA dẫn đầu thường thuộc nhóm có mạng lưới chi nhánh rộng, lượng khách hàng cá nhân lớn và hệ sinh thái số phát triển mạnh (ví dụ nhóm ngân hàng quốc doanh, một số ngân hàng cổ phần có nền tảng bán lẻ vững). Ngược lại, các ngân hàng tập trung vào tín dụng doanh nghiệp lớn, khách hàng tổ chức thường có CASA thấp do tiền gửi của doanh nghiệp thường ở dạng có kỳ hạn hoặc chứng chỉ tiền gửi.
Cách ngân hàng nâng cao tỷ lệ CASA
Ngân hàng thường triển khai nhiều giải trị đồng thời để gia tăng CASA:
- Phát triển ngân hàng số, internet banking, mobile banking giúp khách hàng mở tài khoản dễ dàng, duy trì tiền gửi thường xuyên.
- Đẩy mạnh dịch vụ trả lương qua tài khoản (payroll), liên kết với doanh nghiệp lớn, khu công nghiệp.
- Ra mắt các gói tài khoản miễn phí thường niên, miễn phí chuyển tiền, tích hợp QR, ví điện tử.
- Triển khai chương trình khuyến mại hoàn tiền, cashback cho giao dịch qua thẻ.
- Cải thiện trải nghiệm khách hàng tại quầy, giảm thời gian giao dịch.
- Xây dựng hệ sinh thái (siêu thị, bảo hiểm, chứng khoán, e-commerce…) để tiền lưu chuyển trong hệ thống.
Ngược lại, khi cạnh tranh huy động vốn gay gắt, nhiều ngân hàng buộc phải tăng lãi suất tiết kiệm có kỳ hạn, điều này vô tình kéo CASA xuống và đẩy chi phí vốn lên cao.
Ảnh hưởng của CASA đến chi phí vốn và lợi nhuận
Vì lãi suất tiền gửi không kỳ hạn thường rất thấp (thậm chí 0%/năm đối với tài khoản doanh nghiệp, 0,1–0,5%/năm đối với tài khoản cá nhân), trong khi lãi suất tiết kiệm kỳ hạn 12 tháng có thể ở mức 5–8%/năm tùy thời kỳ, mỗi phần trăm CASA tăng thêm có thể giúp ngân hàng tiết kiệm một khoản chi phí lãi rất lớn. Ví dụ minh họa: một ngân hàng có tổng huy động 500.000 tỷ đồng, nếu tăng CASA thêm 1 điểm phần trăm (tương đương 5.000 tỷ đồng chuyển từ tiết kiệm có kỳ hạn sang không kỳ hạn), với mức chênh lãi suất trung bình khoảng 4–5%/năm, ngân hàng có thể tiết kiệm 200–250 tỷ đồng chi phí lãi mỗi năm. Đây là lý do CASA luôn là chỉ tiêu được ban lãnh đạo và nhà đầu tư theo dõi sát sao trong các kỳ báo cáo tài chính.
Phân biệt CASA với các chỉ tiêu huy động khác
Cần lưu ý CASA chỉ phản ánh cơ cấu tiền gửi khách hàng, không bao gồm vốn huy động từ thị trường liên ngân hàng, phát hành giấy chứng nhận tiền gửi (CD), trái phiếu. Vì vậy, khi đánh giá sức mạnh huy động của ngân hàng, người ta thường xem xét đồng thời:
- Tỷ lệ CASA (chất lượng huy động).
- Tổng tiền gửi khách hàng (quy mô huy động).
- Lãi suất huy động bình quân (chi phí vốn thực tế).
- Tỷ lệ vốn ngắn hạn sử dụng cho cho vay trung dài hạn (rủi ro thanh khoản kỳ hạn).
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Vì sao nhiều ngân hàng Việt Nam công bố CASA rất cao trong khi lãi suất tiết kiệm vẫn tăng mạnh?
Đáp: Lý do là tử số của CASA tính gộp cả tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn (savings), không chỉ tiền gửi thanh toán. Khi ngân hàng chuyển sang huy động kỳ hạn ngắn 1–3 tháng với lãi suất hấp dẫn, dòng tiền này vẫn được tính vào tử số CASA nên tỷ lệ này không phản ánh trung thực cơ cấu vốn giá rẻ. Do đó, khi phân tích, nhà đầu tư nên xem thêm chi tiết tiền gửi không kỳ hạn (current account) riêng lẻ và xu hướng lãi suất huy động.
Hỏi: CASA cao có luôn tốt cho ngân hàng không?
Đáp: Không hoàn toàn. CASA rất cao có thể đi kèm rủi ro thanh khoản vì tiền gửi không kỳ hạn dễ rút ra bất cứ lúc nào, đặc biệt khi khách hàng có nhiều lựa chọn đầu tư khác (chứng khoán, vàng, tiết kiệm online nơi khác…). Nếu ngân hàng chỉ tập trung tăng CASA mà bỏ qua biên lãi ròng, chất lượng tín dụng hoặc rủi ro tập trung, hiệu quả tổng thể vẫn có thể đi xuống.
Hỏi: Trong đề thi tuyển dụng ngân hàng, ứng viên cần trình bày CASA như thế nào để ghi điểm?
Đáp: Ứng viên nên trình bày theo cấu trúc: (1) Định nghĩa, (2) Công thức tính, (3) Ý nghĩa với chi phí vốn và NIM, (4) Ví dụ minh họa bằng số (có thể lấy số liệu thực tế từ báo cáo thường niên của một ngân hàng niêm yết), (5) Cách ngân hàng cải thiện CASA và (6) Điểm hạn chế. Cách trả lời có số liệu cụ thể và liên hệ thực tế thường được đánh giá cao hơn câu trả lời chỉ mang tính lý thuyết.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về tài chính ngân hàng.