Tiền lương tối thiểu là gì?

Tiền lương tối thiểu

Tiền lương tối thiểu (tiếng Anh: Minimum wage) là mức lương thấp nhất mà người sử dụng lao động bắt buộc phải trả cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường, được Nhà nước quy định và điều chỉnh theo từng thời kỳ nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động và đảm bảo mức sống tối thiểu. Đây là một công cụ chính sách quan trọng trong quản lý vĩ mô, có vai trò trực tiếp đến chi phí sản xuất, lạm phát, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và an sinh xã hội. Tại Việt Nam, tiền lương tối thiểu được quy định tại Bộ luật Lao động 2019 và do Chính phủ ban hành theo từng vùng, áp dụng thống nhất cho mọi doanh nghiệp và mọi ngành nghề trong phạm vi vùng đó.

Các vùng áp dụng tiền lương tối thiểu

Hệ thống tiền lương tối thiểu tại Việt Nam được phân thành 4 vùng, phản ánh mức sống và chi phí sinh hoạt khác nhau giữa các khu vực. Theo Nghị định 74/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 01/01/2025), mức lương tối thiểu tháng được quy định cụ thể như sau:

• Vùng I: 4.960.000 đồng/tháng (bao gồm các quận nội thành tại Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, một số đô thị lớn).
• Vùng II: 4.410.000 đồng/tháng (gồm các thành phố trực thuộc trung ương, một số huyện ngoại thành Hà Nội, TP. HCM và các thành phố lớn).
• Vùng III: 3.860.000 đồng/tháng (các thành phố thuộc tỉnh, thị xã, một số huyện có điều kiện kinh tế - xã hội tương đối phát triển).
• Vùng IV: 3.450.000 đồng/tháng (các huyện còn lại, khu vực nông thôn, miền núi, hải đảo).

Ngoài mức lương theo tháng, Chính phủ còn quy định mức lương tối thiểu theo giờ đối với lao động làm việc không trọn tháng hoặc làm việc theo hợp đồng ngắn hạn, đảm bảo quyền lợi tương ứng.

Vai trò của tiền lương tối thiểu với doanh nghiệp và nền kinh tế

Tiền lương tối thiểu không chỉ đơn thuần là quy định bảo vệ người lao động mà còn là biến số kinh tế quan trọng, ảnh hưởng đến nhiều đối tượng:

• Đối với người lao động: đảm bảo mức thu nhập tối thiểu để trang trải chi phí sinh hoạt cơ bản, góp phần giảm nghèo và bất bình đẳng thu nhập; là cơ sở để tính các khoản trích theo lương như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn.
• Đối với doanh nghiệp: tạo sân chơi bình đẳng giữa các đơn vị trong cùng ngành, tránh cạnh tranh bằng cách ép giá lao động xuống quá thấp; đồng thời là yếu tố đầu vào quan trọng trong cơ cấu chi phí sản xuất, đặc biệt với ngành sử dụng nhiều lao động phổ thông như dệt may, da giày, thủy sản, xây dựng.
• Đối với nền kinh tế vĩ mô: khi điều chỉnh tăng lương tối thiểu có thể tác động đến cầu tiêu dùng, lạm phát, chỉ số giá tiêu dùng (CPI), năng suất lao động và khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các ngành thâm dụng lao động.

Chính vì những tác động đa chiều này, việc điều chỉnh tiền lương tối thiểu hằng năm luôn được Hội đồng Tiền lương Quốc gia cân nhắc dựa trên cơ sở khoa học là chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tốc độ tăng trưởng kinh tế, năng suất lao động và khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Lưu ý khi áp dụng trong ngân hàng và doanh nghiệp

• Tiền lương tối thiểu là mức sàn pháp lý, không phải mức lương phổ biến. Doanh nghiệp hoàn toàn có thể trả lương cao hơn mức tối thiểu để thu hút nhân sự, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng vốn có mặt bằng lương cao hơn đáng kể so với mức sàn.
• Các khoản phụ cấp (ăn trưa, xăng xe, điện thoại, nhà ở...) theo quy định hiện hành không được tính vào mức lương tối thiểu để so sánh, trừ khi doanh nghiệp và người lao động có thỏa thuận khác trong hợp đồng lao động.
• Người sử dụng lao động trả lương thấp hơn mức tối thiểu có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, với mức phạt tiền tối đa có thể lên tới hàng trăm triệu đồng tùy theo tính chất và số lượng người lao động bị vi phạm.
• Với thị trường lao động Việt Nam, tiền lương tối thiểu thường được dùng làm mệnh giá tham chiếu trong các hợp đồng tín dụng tiêu dùng, cho vay mua nhà, cho vay trả góp... khi ngân hàng đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Tiền lương tối thiểu và mức lương cơ sở có phải là một không? Không. Tiền lương tối thiểu là mức sàn lương mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động, do Chính phủ quy định theo vùng. Mức lương cơ sở (hiện là 2.340.000 đồng/tháng theo Nghị quyết của Quốc hội) là căn cứ để tính lương cho cán bộ, công chức, viên chức trong khu vực hành chính sự nghiệp, đồng thời làm cơ sở tính các khoản phụ cấp, trợ cấp và mức đóng bảo hiểm. Hai khái niệm này có mục đích, phạm vi áp dụng và cách tính hoàn toàn khác nhau.

Hỏi: Doanh nghiệp có được trả lương thấp hơn mức tối thiểu cho lao động thử việc hay không? Không. Theo quy định tại Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động phải trả lương cho người lao động thử việc với mức không thấp hơn 85% mức lương của công việc đó, và mức lương đó cũng không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng. Như vậy, kể cả trong thời gian thử việc, doanh nghiệp vẫn phải đảm bảo mức sàn pháp lý này.

Hỏi: Khi ngân hàng thẩm định hồ sơ vay vốn của cá nhân, tiền lương tối thiểu được sử dụng như thế nào? Tiền lương tối thiểu vùng thường được ngân hàng sử dụng làm mốc tham chiếu tối thiểu để đánh giá thu nhập hợp pháp của khách hàng là công nhân, lao động phổ thông khi chứng minh năng lực trả nợ. Bên cạnh đó, ngân hàng còn dựa vào hợp đồng lao động, sao kê lương, xác nhận của doanh nghiệp và tỷ lệ nợ trên thu nhập (DTI) để ra quyết định cho vay.

Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên ngành. Mức lương tối thiểu có thể thay đổi theo từng thời kỳ, người đọc nên tra cứu văn bản mới nhất để có thông tin cập nhật.