Tăng trưởng xanh
Tăng trưởng xanh (tiếng Anh: Green Growth) là mô hình tăng trưởng kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hiệu quả và thúc đẩy phát triển bền vững. Khác với mô hình tăng trưởng truyền thống chỉ lấy GDP làm thước đo duy nhất, tăng trưởng xanh đặt mục tiêu kép: duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế đủ nhanh để đảm bảo an sinh xã hội, đồng thời giảm áp lực lên hệ sinh thái và hạn chế tác động biến đổi khí hậu. Theo định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), tăng trưởng xanh nhấn mạnh việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển đồng thời bảo đảm tài sản môi trường tiếp tục cung cấp nguồn lợi tự nhiên và dịch vụ hệ sinh thái cho các thế hệ tương lai.
Nội dung cốt lõi của tăng trưởng xanh
Mô hình tăng trưởng xanh bao trùm nhiều trụ cột liên quan chặt chẽ với nhau:
- Sử dụng tài nguyên hiệu quả: Khuyến khích tái sử dụng, tái chế, tiết kiệm năng lượng và nguyên vật liệu; chuyển đổi từ nền kinh tế tuyến tính (khai thác – sản xuất – thải bỏ) sang nền kinh tế tuần hoàn.
- Giảm phát thải khí nhà kính: Thúc đẩy năng lượng tái tạo (điện mặt trời, điện gió, thủy điện nhỏ), giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch và áp dụng công nghệ sản xuất sạch.
- Bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái: Duy trì và phục hồi các hệ sinh thái rừng, biển, đất ngập nước; phát triển nông nghiệp bền vững.
- Công bằng xã hội: Đảm bảo lợi ích của tăng trưởng được phân phối công bằng, tạo việc làm xanh, bảo vệ quyền lợi của cộng đồng bị ảnh hưởng.
- Đổi mới sáng tạo và tài chính xanh: Khuyến khích nghiên cứu phát triển công nghệ sạch, phát triển thị trường trái phiếu xanh, tín dụng xanh và các công cụ tài chính bền vững.
Vai trò đối với ngành ngân hàng và tài chính
Tăng trưởng xanh đang định hình lại chiến lược kinh doanh của hệ thống ngân hàng Việt Nam theo nhiều hướng:
- Tín dụng xanh: Các ngân hàng thương mại ưu tiên cho vay các dự án năng lượng tái tạo, xử lý rác thải, nông nghiệp sạch, giao thông xanh với lãi suất ưu đãi. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành khung chính sách khuyến khích dòng tín dụng chảy vào các lĩnh vực thân thiện môi trường.
- Phát hành trái phiếu xanh: Nhiều ngân hàng và doanh nghiệp đã phát hành trái phiếu xanh để huy động vốn cho dự án bền vững. Đây là kênh đầu tư ngày càng được nhà đầu tư cá nhân và tổ chức quan tâm.
- Quản trị rủi ro môi trường và xã hội (ESG): Ngân hàng tích hợp yếu tố ESG vào quy trình thẩm định, phân loại khách hàng, đánh giá rủi ro tín dụng để tránh cấp tín dụng cho các dự án gây ô nhiễm nghiêm trọng.
- Phát triển sản phẩm dịch vụ xanh: Thẻ tín dụng xanh, tiết kiệm xanh, bảo hiểm rủi ro thiên tai, tài trợ chuỗi cung ứng bền vững.
- Báo cáo và minh bạch: Áp lực từ nhà đầu tư quốc tế và các tiêu chuẩn quốc tế yêu cầu ngân hàng công bố thông tin về tác động môi trường của danh mục cho vay.
Một số chỉ tiêu đo lường tăng trưởng xanh
Khác với GDP truyền thống, tăng trưởng xanh sử dụng bộ chỉ tiêu đa chiều:
- GDP xanh: Phần GDP được điều chỉnh sau khi trừ chi phí phục hồi môi trường và tổn thất tài nguyên.
- Cường độ phát thải carbon trên GDP (tấn CO₂/triệu USD GDP): Phản ánh hiệu quả sử dụng năng lượng của nền kinh tế.
- Cường độ sử dụng năng lượng (TOE/triệu USD GDP): Mức tiêu hao năng lượng trên một đơn vị sản phẩm.
- Tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung năng lượng sơ cấp.
- Chỉ số phát triển bền vững (SDG Index) của Liên Hợp Quốc.
- Dư nợ tín dụng xanh / tổng dư nợ tín dụng trong hệ thống ngân hàng.
Ví dụ, Việt Nam đặt mục tiêu giảm cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP ở mức khoảng 8 – 9% mỗi năm trong giai đoạn 2021 – 2030 theo cam kết tại COP26, đồng thời đưa tỷ trọng năng lượng tái tạo lên khoảng 15 – 20% tổng nguồn cung năng lượng sơ cấp vào năm 2030.
Ví dụ thực tế về tăng trưởng xanh
- Một ngân hàng thương mại cổ phần lớn tại Việt Nam phát hành trái phiếu xanh trị giá hàng nghìn tỷ đồng để cho vay các dự án điện mặt trời mái nhà, nhà máy xử lý nước thải, nông nghiệp hữu cơ.
- Doanh nghiệp xuất khẩu dệt may đầu tư hệ thống xử lý nước thải tuần hoàn và pin mặt trời trên mái nhà xưởng, vừa giảm chi phí vận hành vừa đáp ứng tiêu chuẩn ESG của đối tác châu Âu.
- Các quỹ đầu tư xây dựng danh mục cổ phiếu ESG, loại trừ doanh nghiệp có rủi ro môi trường cao, ưu tiên doanh nghiệp có báo cáo bền vững minh bạch.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Tăng trưởng xanh và phát triển bền vững có phải là một khái niệm không? Không hoàn toàn. Phát triển bền vững là khái niệm rộng hơn, bao gồm ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường, với mục tiêu đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến thế hệ tương lai. Tăng trưởng xanh là một phương thức hiện thực hóa phát triển bền vững, tập trung chủ yếu vào việc tái cấu trúc mô hình tăng trưởng kinh tế theo hướng bảo vệ môi trường và giảm phát thải carbon.
Hỏi: Tín dụng xanh khác gì so với tín dụng thông thường trong ngân hàng? Tín dụng xanh là khoản vay dành riêng cho dự án, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thân thiện môi trường (năng lượng sạch, xử lý ô nhiễm, nông nghiệp bền vững…), thường đi kèm lãi suất ưu đãi, quy trình thẩm định có tích hợp đánh giá tác động môi trường – xã hội và yêu cầu báo cáo sử dụng vốn minh bạch. Tín dụng thông thường không có các điều kiện ràng buộc về tiêu chí xanh.
Hỏi: Người đi thi tuyển dụng ngân hàng cần nắm thuật ngữ nào liên quan đến tăng trưởng xanh? Các thuật ngữ quan trọng bao gồm: tín dụng xanh, trái phiếu xanh, ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị), phát thải carbon, kinh tế tuần hoàn, tài chính bền vững, danh mục đầu tư ESG, báo cáo bền vững, rủi ro khí hậu và chỉ số phát triển bền vững (SDG). Nắm vững các thuật ngữ này giúp ứng viên làm tốt phần thi về nghiệp vụ, phân tích tình huống và phỏng vấn chuyên môn.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về chính sách tài chính – ngân hàng. Các số liệu và mục tiêu có thể thay đổi theo từng thời kỳ và quy định hiện hành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cùng các cơ quan liên quan.