Sàn HNX — Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội
Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (viết tắt: HNX, tên tiếng Anh: Hanoi Stock Exchange) là một trong hai sàn giao dịch chứng khoán chính thức tại Việt Nam hiện nay, hoạt động dưới mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ. HNX được thành lập ngày 31 tháng 12 năm 2005 trên cơ sở tổ chức lại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HSTC), đặt trụ sở chính tại Hà Nội và chịu sự quản lý nhà nước trực tiếp của Bộ Tài chính đồng thời chịu sự giám sát chuyên môn của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Sàn HNX hiện vận hành song song ba thị trường: thị trường giao dịch cổ phiếu niêm yết (điều kiện niêm yết nhẹ hơn so với Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh), thị trường đăng ký giao dịch UPCoM dành cho cổ phiếu của các doanh nghiệp chưa đủ điều kiện niêm yết, và thị trường trái phiếu — trong đó HNX là đầu mối tổ chức giao dịch trái phiếu Chính phủ, trái phiếu chính quyền địa phương và trái phiếu doanh nghiệp niêm yết.
Chỉ số giao dịch và biên độ giá trên HNX
Hệ thống chỉ số của HNX được tính toán và cập nhật theo thời gian thực, gồm các chỉ số chính: HNX-Index (đại diện toàn bộ cổ phiếu niêm yết và đăng ký giao dịch trên HNX, tính theo phương pháp vốn hóa thị trường có điều chỉnh tỷ lệ free-float), HNX30 (gồm 30 cổ phiếu có vốn hóa lớn và thanh khoản hàng đầu trên sàn, đóng vai trò tương tự VN30 trên HOSE), HNX-UPCoM (chỉ số đại diện cho thị trường UPCoM) và HNX-Con (chỉ số ngành xây dựng). Biên độ dao động giá trong ngày trên HNX là ±10% đối với cổ phiếu niêm yết, đối với UPCoM là ±15%, còn giao dịch trái phiếu Chính phủ được thực hiện theo cơ chế đấu giá trên hệ thống HNX với biên độ do Sở quy định theo từng kỳ hạn. Đơn vị giao dịch tối thiểu trên sàn cổ phiếu là 100 cổ phiếu (board lot), khác với HOSE vốn giao dịch theo lô 10 cổ phiếu từ năm 2021.
Điều kiện niêm yết và đăng ký giao dịch trên HNX
So với Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE), ngưỡng vào của HNX được thiết kế phù hợp hơn với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Để niêm yết trên HNX, tổ chức đăng ký cần đáp ứng các điều kiện cơ bản gồm: vốn điều lệ từ 30 tỷ đồng trở lên (đối với công ty cổ phần), hoạt động kinh doanh có lãi trong hai năm liền kề trước đó, tỷ lệ cổ đông nắm giữ tối thiểu 20% vốn cổ phần phải là cổ đông cá nhân và tổ chức không phải người có liên quan, không có nợ quá hạn trên một năm, có ít nhất 100 cổ đông nắm giữ trở lên (trừ trường hợp doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa). Đối với đăng ký giao dịch trên UPCoM, điều kiện đơn giản hơn đáng kể: doanh nghiệp chỉ cần là công ty cổ phần được Đại hội đồng cổ đông thông qua phương án đăng ký giao dịch, có vốn điều lệ từ 5 tỷ đồng trở lên, hoạt động từ hai năm trở lên và không bị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đình chỉ hoạt động.
Chức năng quản lý thị trường trái phiếu
Một vai trò đặc thù và ít được nhắc tới của HNX là đầu mối tổ chức thị trường giao dịch trái phiếu Chính phủ tại Việt Nam. Hệ thống giao dịch trái phiếu của HNX bao gồm: thị trường sơ cấp (đấu giá phát hành trái phiếu mới), thị trường thứ cấp (mua bán lại giữa các thành viên), thị trường mở (cho vay và vay mua lại trái phiếu để điều hòa thanh khoản) và thị trường hoán đổi. Thành viên giao dịch bao gồm các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán có nghiệp vụ về trái phiếu và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam với tư cách thành viên đặc biệt. Ngoài ra, HNX còn vận hành hệ thống đăng ký, lưu ký và thanh toán chứng khoán cho cả cổ phiếu và trái phiếu, hỗ trợ nghiệp vụ T+2 đối với cổ phiếu và T+1 hoặc T+2 tùy loại đối với trái phiếu.
So sánh HNX với HOSE và thực tiễn vận hành
Về vốn hóa thị trường và thanh khoản, HOSE hiện là sàn có quy mô lớn hơn, tập trung các blue-chip lớn nhất Việt Nam, trong khi HNX phục vụ phân khúc doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng thị trường trái phiếu. Thời gian giao dịch trên cả hai sàn đều theo khung 9h00 — 15h00 các ngày làm việc, chia thành phiên khớp lệnh liên tục và phiên đấu giá. Trong khi HOSE sử dụng cơ chế khớp lệnh giá cạnh tranh theo thời gian, HNX áp dụng cơ chế khớp lệnh định kỳ kết hợp khớp lệnh liên tục tùy theo loại chứng khoán. Cả hai sàn đều thuộc sự quản lý của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và chịu sự điều chỉnh của Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn dưới luật do Bộ Tài chính ban hành.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Sàn HNX và sàn UPCoM có phải là một không? UPCoM không phải một sàn giao dịch riêng biệt mà là thị trường đăng ký giao dịch do chính HNX quản lý và vận hành, dành cho cổ phiếu của các công ty đại chúng chưa đủ điều kiện niêm yết trên sàn cổ phiếu niêm yết của HNX hoặc HOSE. Cổ phiếu trên UPCoM có biên độ giao dịch rộng hơn (±15%), yêu cầu công bố thông tin đơn giản hơn và thường có thanh khoản thấp hơn so với cổ phiếu niêm yết.
Hỏi: Một công ty muốn chuyển từ UPCoM lên niêm yết chính thức tại HNX cần đáp ứng điều kiện gì? Doanh nghiệp phải đáp ứng đầy đủ điều kiện niêm yết tại HNX như vốn điều lệ từ 30 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế hai năm liền kề dương, số lượng cổ đông tối thiểu, không vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ công bố thông tin, và phải hoàn tất thủ tục hồ sơ tại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trước khi được HNX chấp thuận niêm yết chính thức. Quá trình chuyển sàn thường kéo dài từ 3 đến 6 tháng tùy mức độ sẵn sàng của tổ chức đăng ký.
Hỏi: Nhà đầu tư cá nhân có thể giao dịch trái phiếu Chính phủ trên HNX trực tiếp không? Nhà đầu tư cá nhân không thể tham gia trực tiếp vào thị trường giao dịch trái phiếu Chính phủ liên sở (thị trường chuyên nghiệp giữa các thành viên) trên HNX, vì đây là thị trường dành cho thành viên giao dịch là tổ chức tài chính. Tuy nhiên, nhà đầu tư cá nhân vẫn có thể mua trái phiếu Chính phủ thông qua đấu giá sơ cấp tại các ngân hàng thương mại được ủy quyền hoặc thông qua quỹ đầu tư trái phiếu do các công ty quản lý quỹ vận hành.
Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quan về cơ cấu tổ chức và vận hành của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, không thay thế các văn bản pháp luật chuyên ngành hiện hành và không phải tư vấn đầu tư cụ thể cho bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào. Người đọc cần đối chiếu với Luật Chứng khoán, các nghị định và thông tư hướng dẫn có liên quan do Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ban hành để có thông tin chính thức và cập nhật nhất.