Phí định giá lại tài sản đảm bảo
Phí định giá lại tài sản đảm bảo là khoản phí thuộc chi phí quản lý tài sản bảo đảm, thường do khách hàng vay hoặc bên thứ ba có trách nhiệm thanh toán để bù đắp chi phí cho việc định giá định kỳ, cập nhật hoặc kiểm định lại giá trị tài sản bảo đảm của khoản vay. Việc định giá lại giúp ngân hàng xác định mức đảm bảo thực tế, phát hiện biến động giá trị tài sản và điều chỉnh chính sách bảo đảm phù hợp với rủi ro tín dụng hiện tại. Tùy thỏa thuận tín dụng, khoản phí có thể được thu định kỳ theo tháng, quý hoặc năm; khi có yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm hoặc giá trị tài sản giảm sâu, ngân hàng cũng có thể thực hiện định giá lại ngoài lịch thường quy.
Mục đích của việc thu phí
Phí định giá lại tài sản đảm bảo phản ánh chi phí thực tế phát sinh khi ngân hàng cần cập nhật thông tin về giá trị, thanh khoản hoặc tình trạng pháp lý của tài sản bảo đảm. Một số khoản vay có giá trị tài sản bảo đảm biến động mạnh theo giá thị trường, chẳng hạn bất động sản thương mại, cổ phiếu, doanh nghiệp hoặc phương tiện vận tải, nên ngân hàng phải thường xuyên đánh giá lại mức độ an toàn của khoản vay.
Chi phí này cũng hỗ trợ ngân hàng duy trì tỷ lệ tài sản bảo đảm theo thỏa thuận, hạn chế rủi ro thiếu hụt tài sản và bảo vệ khả năng thu hồi nợ nếu khách hàng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán.
Các hình thức định giá lại
Định giá lại định kỳ được thực hiện theo lịch đã thống nhất trong hợp đồng, chẳng hạn mỗi sáu tháng hoặc mỗi năm. Đối với tài sản như bất động sản, ngân hàng có thể giao cho công ty định giá độc lập xác định giá trị thị trường hiện tại. Đối với tài sản có giá thị trường giao dịch, chẳng hạn cổ phiếu niêm yết, có thể sử dụng giá đóng cửa gần nhất tại thời điểm đánh giá hoặc áp dụng mức chiết khấu rủi ro theo chính sách của ngân hàng.
Định giá lại theo yêu cầu phát sinh khi có sự kiện bất thường, chẳng hạn khách hàng chậm trả lãi, thay đổi tình hình tài chính, thay đổi quy mô kinh doanh, có thay đổi về pháp lý hoặc tài sản bảo đảm bị thiệt hại. Trong trường hợp này, chi phí định giá thường được tính vào các chi phí quản lý tài sản bảo đảm hoặc chi phí liên quan đến khoản vay.
Ngoài ra, việc kiểm định tài sản đảm bảo có thể được thực hiện bởi bên thứ ba độc lập với ngân hàng. Bên được thuê có thể là công ty định giá, tổ chức kiểm toán, công ty tư vấn tài sản hoặc chuyên gia pháp lý, tùy loại tài sản và mức độ rủi ro. Khi tài sản được giao dịch trên thị trường, ngân hàng cũng có thể kết hợp dữ liệu định giá của nhiều nguồn để đối chiếu.
Cách tính và thanh toán
Phí định giá lại tài sản đảm bảo có thể được tính theo một trong các cách sau:
- Phí cố định: áp dụng mức phí nhất định cho mỗi lần định giá, chẳng hạn 500.000 đồng mỗi lần.
- Phí theo giá trị tài sản: tính trên tỷ lệ phần trăm của giá trị tài sản bảo đảm, chẳng hạn 0,1% giá trị tài sản mỗi kỳ định giá.
- Phí theo chi phí thực tế: ngân hàng thu đúng số chi phí đã trả cho công ty định giá, bên kiểm định hoặc chuyên gia độc lập.
- Phí tăng dần theo tần suất: mỗi lần đánh giá ngoài kế hoạch thuộc nhóm rủi ro cao có thể bị áp dụng mức phí cao hơn lần định giá định kỳ.
Cách tính, thời điểm thu, người chịu chi phí và việc hoàn phí nếu ngân hàng không thực hiện định giá đều cần được quy định rõ trong hợp đồng tín dụng, biên bản thỏa thuận bảo đảm hoặc biểu phí áp dụng. Khách hàng có thể trả trực tiếp cho bên định giá nếu hợp đồng quy định như vậy, đồng thời cung cấp báo cáo kết quả cho ngân hàng. Cách thu phí trực tiếp này không đồng nghĩa với việc khách hàng tự lựa chọn đơn vị định giá; ngân hàng vẫn phải bảo đảm đơn vị thực hiện đáp ứng yêu cầu chuyên môn và chính sách quản trị rủi ro.
Ví dụ minh họa
Khách hàng doanh nghiệp vay 5 tỷ đồng, đảm bảo bằng một nhà xưởng. Hợp đồng quy định tài sản phải được định giá lại mỗi năm và ngân hàng được thu phí định giá lại tối đa 3 triệu đồng mỗi lần. Chi phí này được ghi vào biểu phí dịch vụ quản lý tài sản bảo đảm.
Sau sáu tháng, giá trị thị trường của nhà xưởng giảm còn 4,2 tỷ đồng. Ngân hàng thực hiện định giá lại ngoài lịch để xác định mức thiếu hụt bảo đảm. Nếu hợp đồng không quy định người chịu phí cho trường hợp này, các bên cần thống nhất trước cách thu và mức phí áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Nếu khách hàng không đồng ý trả phí định giá lại thì ngân hàng có thể yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm không?
Có. Nếu hợp đồng quy định việc định giá lại là nghĩa vụ của khách hàng và giá trị tài sản bảo đảm không còn đáp ứng tỷ lệ tối thiểu, ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng bổ sung tài sản, tăng mức bảo đảm hoặc thực hiện biện pháp quản trị rủi ro khác theo thỏa thuận tín dụng.
Hỏi: Phí định giá lại có được tính vào lãi suất vay không?
Không nhất thiết. Phí định giá lại thường được thu riêng dưới dạng chi phí quản lý tài sản bảo đảm hoặc phí dịch vụ liên quan. Tuy nhiên, trong điều kiện cạnh tranh, tổng chi phí khoản vay và phí liên quan có thể ảnh hưởng đến mức lãi suất thực tế mà khách hàng phải chịu.
Hỏi: Khách hàng có quyền yêu cầu xem kết quả và báo giá định giá không?
Khách hàng có thể được cung cấp báo cáo định giá hoặc thông tin liên quan tùy theo thỏa thuận và quy định bảo mật. Trong trường hợp không đồng ý với kết quả của bên định giá, các bên thường thống nhất bổ sung dữ liệu hoặc lựa chọn cơ quan định giá độc lập khác theo quy định trong hợp đồng.
Nội dung mang tính tham khảo cho mục đích học tập và nghiệp vụ; các thỏa thuận cụ thể cần được rà soát theo hồ sơ tín dụng, chính sách ngân hàng và quy định hiện hành.