Hiến pháp 2013 (Constitution of Vietnam 2013)
Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (gọi tắt là Hiến pháp 2013) là đạo luật cơ bản, có hiệu lực pháp lý cao nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Văn bản được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 28 tháng 11 năm 2013 tại Kỳ họp thứ 6 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2014, thay thế Hiến pháp 1992 (cùng các bản sửa đổi, bổ sung năm 2001). Hiến pháp 2013 gồm 11 chương, 120 điều, là nền tảng cho toàn bộ hệ thống pháp luật quốc gia, trong đó có các văn bản pháp luật điều chỉnh hoạt động ngân hàng, tài chính, thương mại. Đây cũng là cơ sở hiến định để ban hành Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các văn bản hướng dẫn liên quan.
Cấu trúc và nội dung cốt lõi
Chương I — Chế độ chính trị (Điều 1–Điều 9): Khẳng định nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một nước độc lập, thống nhất, có chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Quyền lực nhà nước là thống nhất, nhưng có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lực lập pháp, hành pháp, tư pháp. Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo Nhà nước và xã hội (Điều 4).
Chương II — Quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân (Điều 10–Điều 49): Lần đầu tiên Hiến pháp Việt Nam quy định riêng khái niệm "quyền con người" (không chỉ "quyền công dân"). Các quyền quan trọng bao gồm quyền bất khả xâm phạm về thân thể (Điều 20), quyền có nơi ở hợp pháp (Điều 22), quyền tự do kinh doanh (Điều 33), quyền sở hữu tài sản hợp pháp được Nhà nước bảo hộ (Điều 32), quyền bình đẳng trước pháp luật (Điều 14). Điều 27 quy định cử tri bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân từ đủ 18 tuổi; người ứng cử từ đủ 21 tuổi. Quyền bầu cử, ứng cử là quyền công dân đặc biệt gắn với chế độ dân chủ đại diện.
Chương III — Kinh tế, xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ và môi trường (Điều 50–Điều 68): Trong đó Điều 51 quy định Nhà nước thống nhất quản lý và điều phối nền kinh tế quốc dân, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo. Điều 53 ghi nhận đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện quản lý. Điều 58 quy định về tài chính quốc gia, ngân sách nhà nước — đây là cơ sở hiến định trực tiếp cho hoạt động của Ngân hàng Nhà nước với tư cách là cơ quan quản lý tiền tệ, ngân hàng và tổ chức phát hành tiền.
Chương IV — Bảo vệ Tổ quốc (Điều 69–Điều 77): Quy định về nghĩa vụ quân sự, an ninh quốc phòng, không liên quan trực tiếp đến nghiệp vụ ngân hàng nhưng được đề cập trong nội dung thi tuyển dụng ngân hàng phần kiến thức pháp luật chung.
Chương V đến Chương XI — Tổ chức bộ máy nhà nước (Điều 69–Điều 120): Quốc hội (Chương V) là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, có quyền lập hiến, lập pháp, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Chủ tịch nước (Chương VI), Chính phủ (Chương VII) với Thủ tướng là người đứng đầu, Tòa án nhân dân (Chương VIII), Viện Kiểm sát nhân dân (Chương IX), Chính quyền địa phương gồm Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân (Chương X). Chương XI quy định về Hiến pháp và việc sửa đổi Hiến pháp — yêu cầu ít nhất hai phần ba tổng số đại biểu Quốc hội tán thành.
Nguyên tắc áp dụng trong hệ thống pháp luật
Hiến pháp có hiệu lực pháp lý cao nhất; mọi văn bản pháp luật khác phải phù hợp với Hiến pháp. Trong lĩnh vực ngân hàng, điều này có nghĩa Luật Các tổ chức tín dụng, các nghị định, thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước đều phải đảm bảo tương thích với các nguyên tắc hiến định về quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh, nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật. Khi giải quyết tranh chấp, Tòa án nhân dân có quyền kiến nghị Quốc hội xem xét sửa đổi hoặc hủy bỏ văn bản pháp luật trái với Hiến pháp.
Vị trí đối với ngân hàng và tài chính
Điều 58 Hiến pháp 2013 quy định: "Nhà nước thống nhất quản lý nền tài chính quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước; ngân sách nhà nước, dự toán ngân sách nhà nước phải được Quốc hội quyết định". Đây là căn cứ hiến định để Quốc hội ban hành Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật Các tổ chức tín dụng, xác lập vị thế pháp lý của Ngân hàng Nhà nước. Điều 53 về quyền sở hữu đất đai cũng ảnh hưởng trực tiếp đến tài sản bảo đảm trong hoạt động tín dụng ngân hàng.
Sửa đổi, bổ sung năm 2025
Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025 của Quốc hội khóa XV đã sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 2013. Nội dung trọng tâm là tổ chức chính quyền địa phương tại các thành phố trực thuộc trung ương: bỏ Hội đồng nhân dân cấp quận, cấp phường; cấp xã ở một số địa bàn đặc thù; đồng thời điều chỉnh thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cùng cấp. Việc sửa đổi được thực hiện theo đúng trình tự quy định tại Chương XI Hiến pháp — thể hiện nguyên tắc Hiến pháp là đạo luật cứng, chỉ được sửa đổi bởi chính cơ quan lập hiến với đa số đặc biệt.
Ý nghĩa đối với thi tuyển dụng ngân hàng
Trong các bài thi tuyển dụng vào ngân hàng, câu hỏi về Hiến pháp thường tập trung vào: quyền con người, quyền công dân (Điều 14, 20, 22, 27, 32, 33); nguyên tắc nhà nước pháp quyền; tổ chức Quốc hội và Chính phủ; đặc biệt là Điều 58 liên quan đến tài chính quốc gia. Thí sinh cần nắm rõ cấu trúc 11 chương, 120 điều, ngày thông qua 28/11/2013 và ngày có hiệu lực 01/01/2014 để trả lời chính xác các câu hỏi trắc nghiệm pháp luật phổ thông.
Lưu ý: Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên nghiệp. Đề thi tuyển dụng ngân hàng có thể cập nhật theo văn bản sửa đổi mới nhất, thí sinh nên đối chiếu với bản Hiến pháp hiện hành khi ôn tập.