Hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi
Hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi là chỉ số tài chính dùng để đo lường mức độ một tổ chức tín dụng sử dụng nguồn tiền gửi của khách hàng để giải ngân các khoản vay. Chỉ số được tính bằng cách chia tổng dư nợ phải thu cho tổng tiền gửi của khách hàng, thường thể hiện theo tỷ lệ phần trăm.
Công thức tính:
Hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi = Tổng dư nợ phải thu ÷ Tổng tiền gửi của khách hàng × 100%
Ví dụ, tại một ngân hàng có tổng dư nợ phải thu là 75.000 tỷ đồng và tổng tiền gửi khách hàng là 100.000 tỷ đồng thì hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi là 75%. Điều này cho thấy cứ 100 đồng tiền gửi của khách hàng, ngân hàng sử dụng khoảng 75 đồng để cấp tín dụng; phần tiền gửi còn lại được tài trợ bằng các nguồn vốn khác như tiền gửi của tổ chức tín dụng khác, vốn tự có, vốn thu được từ phát hành chứng chỉ khoản, vốn vay hoặc các công cụ tài chính khác.
Ý nghĩa của hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi
Hệ số này phản ánh mức độ phụ thuộc của ngân hàng đối với nguồn tiền gửi của khách hàng trong hoạt động cấp tín dụng. Khi hệ số càng cao, ngân hàng càng sử dụng nhiều tiền gửi của khách hàng so với tổng dư nợ phải thu.
Nếu hệ số bằng 100%, toàn bộ dư nợ phải thu của ngân hàng được tài trợ tương ứng bằng tiền gửi khách hàng. Nếu hệ số vượt 100%, quy mô tín dụng lớn hơn nguồn tiền gửi của khách hàng, đồng thời ngân hàng phải sử dụng thêm các nguồn vốn khác để đáp ứng nhu cầu cho vay. Nếu hệ số dưới 100%, một phần tiền gửi của khách hàng không được chuyển thành khoản vay mà được sử dụng cho các mục đích khác như đầu tư chứng khoán, liên ngân hàng hoặc giữ tăng trưởng thanh khoản.
Chỉ số này cần được xem xét cùng với quy mô tiền gửi, tốc độ tăng trưởng tín dụng, cơ cấu nguồn vốn, thanh khoản và chất lượng tài sản. Việc hệ số tăng không nhất thiết đồng nghĩa với hiệu quả tốt hơn, vì ngân hàng còn phải đảm bảo khả năng thanh khoản và tuân thủ các yêu cầu quản trị rủi ro hiện hành.
Cách tính và lựa chọn số liệu
Tổng dư nợ phải thu thường được xác định tại một thời điểm cụ thể và có thể bao gồm số dư gốc, lãi phải thu hoặc các khoản nợ phải thu khác tùy theo phương pháp tính được tổ chức áp dụng. Tổng tiền gửi của khách hàng có thể bao gồm tiền gửi không kỳ hạn và có kỳ hạn, các loại tiền gửi theo từng sản phẩm cụ thể.
Để bảo đảm tính đồng nhất, cần thống nhất ba yếu tố:
- Phạm vi dữ liệu: chỉ tính các khoản nợ phải thu và tiền gửi thuộc phạm vi hoạt động của đơn vị báo cáo.
- Thời điểm đối chiếu: sử dụng số liệu cùng một ngày hoặc cùng một kỳ báo cáo.
- Phương pháp xử lý: xác định rõ cách tính lãi phải thu, nợ phải thu từ các công cụ phái sinh và các khoản liên quan.
Trong báo cáo quản trị, chỉ số thường được theo dõi theo tháng, quý hoặc năm. Ngoài mức bình quân, ngân hàng còn có thể theo dõi tỷ lệ tăng trưởng của dư nợ phải thu so với tăng trưởng tiền gửi để nhận diện sớm thay đổi trong cơ cấu tài trợ.
Ví dụ minh họa trong phỏng vấn tuyển dụng
Câu hỏi: “Nếu hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi của ngân hàng tăng từ 80% lên 95%, điều đó có nhất thiết cho thấy ngân hàng đang kinh doanh hiệu quả hơn không?”
Không nhất thiết. Hệ số tăng cho thấy ngân hàng đang sử dụng nhiều hơn nguồn tiền gửi của khách hàng để cấp tín dụng, nhưng cần đánh giá đồng thời chất lượng khoản vay, nợ xấu, nhu cầu thanh khoản và khả năng huy động thêm nguồn vốn. Nếu tăng hệ số do tăng trưởng tín dụng quá nhanh trong khi tiền gửi không tăng tương ứng, ngân hàng có thể đối diện với áp lực thanh khoản và rủi ro huy động.
Câu hỏi: “Tại sao không sử dụng tiền gửi của khách hàng và tiền gửi của các tổ chức tín dụng khác vào cùng một chỉ tiêu?”
Hai nguồn tiền gửi này có đặc điểm và mức độ ổn định khác nhau. Tiền gửi của khách hàng thể hiện nhu cầu gửi tiền và phản ánh khả năng huy động trực tiếp của ngân hàng, trong khi tiền gửi của tổ chức tín dụng khác có tính chất thị trường và chịu ảnh hưởng của các yếu tố thị trường. Vì vậy, chỉ tiêu tài trợ cho vay trên tiền gửi khách hàng thường được tách riêng để đánh giá rõ hơn mức độ sử dụng nguồn vốn từ khách hàng.
Câu hỏi: “Nếu ngân hàng có dư nợ phải thu 90.000 tỷ đồng và tiền gửi khách hàng 120.000 tỷ đồng thì hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi là bao nhiêu?”
Hệ số được tính như sau: 90.000 ÷ 120.000 × 100% = 75%. Như vậy, cứ 100 đồng tiền gửi của khách hàng, ngân hàng đang tài trợ khoảng 75 đồng cho các khoản vay; 25 đồng còn lại được sử dụng cho các mục đích khác hoặc chuyển tới tài trợ các hoạt động khác.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Chỉ số tài trợ cho vay trên tiền gửi có phải càng cao càng tốt không?
Không phải. Chỉ số cao có thể phản ánh khả năng huy động tiền gửi và mức độ tận dụng nguồn vốn tốt, nhưng đồng thời có thể làm tăng sự phụ thuộc vào tiền gửi khách hàng. Ngân hàng cần cân đối giữa lợi nhuận, tăng trưởng tín dụng, thanh khoản và khả năng chống chịu sốc.
Hỏi: Hệ số dưới 100% có nghĩa là ngân hàng không sử dụng hiệu quả tiền gửi của khách hàng không?
Không. Hệ số dưới 100% chỉ cho thấy tổng dư nợ phải thu nhỏ hơn tổng tiền gửi của khách hàng. Phần tiền gửi còn lại có thể được dùng cho đầu tư, liên ngân hàng, dự trữ thanh khoản hoặc các hoạt động khác. Mức hiệu quả còn phụ thuộc vào lợi nhuận, chi phí vốn, chất lượng tín dụng và chiến lược quản trị thanh khoản.
Hỏi: Nên so sánh hệ số tài trợ cho vay trên tiền gửi giữa các ngân hàng như thế nào?
Cần xác nhận số liệu được lấy tại cùng thời điểm, cùng phạm vi và theo cùng phương pháp tính trước khi so sánh. Ngân hàng có mô hình kinh doanh, cơ cấu khách hàng và đặc thù tài trợ cho vay khác nhau, nên chỉ số cần được đặt trong bối cảnh riêng của từng đơn vị thay vì kết luận chỉ từ một con số đơn lẻ.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.