Giao dịch mua lại đảo ngược (Reverse Repo)
Giao dịch mua lại đảo ngược (Reverse Repurchase Agreement, gọi tắt là Reverse Repo) là một nghiệp vụ thị trường tiền tệ, trong đó một bên (bên mua lại đảo ngược) mua chứng khoán từ bên kia và đồng thời cam kết sẽ bán lại chính những chứng khoán đó cho bên ấy vào một ngày xác định trong tương lai, với một mức giá đã thỏa thuận trước. Về bản chất, đây là hình thức cho vay có bảo đảm bằng tài sản, trong đó chứng khoán đóng vai trò là tài sản bảo đảm và chênh lệch giữa giá mua ban đầu với giá bán lại sau này chính là lãi suất của khoản cho vay. Trên thị trường, Reverse Repo là giao dịch đối ứng của Repo: nếu bên A thực hiện một giao dịch Repo (bán chứng khoán kèm cam kết mua lại), thì từ phía B sẽ là một giao dịch Reverse Repo (mua chứng khoán kèm cam kết bán lại). Chính vì vậy, hai khái niệm này luôn được đề cập song hành trong tài liệu về hoạt động thị trường mở và quản lý thanh khoản.
Vai trò và ý nghĩa của Reverse Repo
Reverse Repo có vai trò quan trọng đối với cả ngân hàng trung ương, các tổ chức tín dụng và các tổ chức đầu tư lớn. Với ngân hàng trung ương, Reverse Repo là một công cụ chính sách tiền tệ nhằm hút thanh khoản khỏi hệ thống ngân hàng: khi muốn giảm lượng tiền trong lưu thông, ngân hàng trung ương sẽ bán chứng khoán ra kèm cam kết mua lại (thực hiện Repo), và từ phía các ngân hàng thương mại, giao dịch đó được ghi nhận là Reverse Repo — tức là họ cho ngân hàng trung ương vay tiền có bảo đảm và nhận về chứng khoán. Ngược lại, khi cần bơm thanh khoản, ngân hàng trung ương sẽ thực hiện giao dịch mua lại đảo ngược thuần túy (mua chứng khoán kèm cam kết bán lại) để cung tiền ra thị trường.
Với các tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán, Reverse Repo là kênh huy động vốn ngắn hạn nhanh chóng với chi phí hợp lý, đồng thời là cách đầu tư tiền nhàn rỗi có tài sản bảo đảm. Nhờ có tài sản bảo đảm bằng chứng khoán, rủi ro tín dụng của giao dịch được hạ thấp đáng kể so với cho vay không có bảo đảm, giúp các bên yên tâm giao dịch ngay cả trong những giai đoạn thị trường căng thẳng.
Ví dụ minh họa cơ chế hoạt động
Để hình dung rõ hơn, có thể lấy ví dụ sau: Ngân hàng X có lượng tiền nhàn rỗi và muốn tìm một kênh an toàn để cho vay ngắn hạn. Ngân hàng Y cần tiền để bổ sung thanh khoản trong 7 ngày. Hai bên thỏa thuận: Ngân hàng X mua một lô trái phiếu chính phủ có mệnh giá 100 tỷ đồng từ Ngân hàng Y với giá 98 tỷ đồng, đồng thời cam kết sẽ bán lại lô trái phiếu đó cho Ngân hàng Y sau 7 ngày với giá 98,15 tỷ đồng. Khi đó, từ phía Ngân hàng X, đây là một giao dịch Reverse Repo: X cho Y vay 98 tỷ đồng, nhận trái phiếu làm bảo đảm và thu về khoản chênh lệch 0,15 tỷ đồng khi mua lại — tương đương với lãi suất khoảng 0,15/98 × (360/7) ≈ 7,9%/năm. Từ phía Ngân hàng Y, đây là một giao dịch Repo: Y bán trái phiếu kèm cam kết mua lại để huy động 98 tỷ đồng với cùng mức lãi suất đó.
Phân biệt Reverse Repo với Repo và các lưu ý khi sử dụng
Reverse Repo và Repo chỉ khác nhau về góc nhìn của các bên tham gia chứ không khác về bản chất giao dịch. Trong khi Repo là nghiệp vụ huy động vốn có bảo đảm cho bên bán chứng khoán, thì Reverse Repo là nghiệp vụ đầu tư/cho vay có bảo đảm của bên mua chứng khoán. Cùng một dòng tiền, cùng một tài sản bảo đảm, cùng một kỳ hạn, nhưng ghi nhận trên sổ sách của hai bên sẽ là hai nghiệp vụ đối ứng khác nhau.
Khi sử dụng Reverse Repo, các bên cần lưu ý một số vấn đề quan trọng: chất lượng và tính thanh khoản của chứng khoán bảo đảm (thường ưu tiên trái phiếu chính phủ hoặc trái phiếu chính phủ bảo lãnh); mức chiết khấu (haircut) tức là phần trăm giá trị chứng khoán không được tính vào giá trị giao dịch nhằm giảm thiểu rủi ro biến động giá; thỏa thuận về quyền sử dụng chứng khoán trong thời gian giao dịch (có được bán lại cho bên thứ ba hay không); và các điều khoản về xử lý khi một bên vỡ nghĩa vụ. Theo thông lệ quốc tế, các giao dịch Reverse Repo được thực hiện theo khung hợp đồng Global Master Repurchase Agreement (GMRA) do Hiệp hội Thị trường Chứng khoán Thế giới xây dựng.
Ở Việt Nam, nghiệp vụ Reverse Repo trên thị trường liên ngân hàng và thị trường mở được Ngân hàng Nhà nước quy định trong các văn bản về hoạt động thị trường mở, trong đó đối tượng tham gia, loại chứng khoán được sử dụng làm tài sản bảo đảm và khung lãi suất giao dịch phải tuân thủ các quy định hiện hành. Doanh nghiệp và cá nhân tìm hiểu về nghiệp vụ này nên tham khảo trực tiếp văn bản của Ngân hàng Nhà nước và ý kiến tư vấn của các chuyên gia tài chính để cập nhật quy định mới nhất, vì nội dung trình bày ở trên mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn.