Giao dịch kỳ hạn
Giao dịch kỳ hạn (Forward transaction) trong ngoại hối là loại giao dịch mua bán ngoại tệ mà hai bên thỏa thuận tỷ giá ngay tại thời điểm ký kết hợp đồng, nhưng việc giao nhận ngoại tệ và thanh toán thực tế được thực hiện vào một ngày cụ thể trong tương lai đã được hai bên thống nhất trước. Khác với giao dịch giao ngay (spot), giao dịch kỳ hạn không yêu cầu chuyển giao ngoại tệ ngay trong ngày (thường là T+2 đối với spot), mà cho phép các doanh nghiệp, tổ chức tài chính hoặc nhà đầu tư khóa một mức tỷ giá cố định cho một khoản thanh toán quốc tế sẽ phát sinh trong tương lai, từ đó loại bỏ rủi ro biến động tỷ giá trong khoảng thời gian chờ giao hàng.
Đặc điểm cơ bản của giao dịch kỳ hạn
Giao dịch kỳ hạn có một số đặc điểm riêng biệt giúp phân biệt với các hình thức giao dịch ngoại hối khác. Thứ nhất, tỷ giá kỳ hạn (forward rate) được ấn định tại thời điểm ký hợp đồng và không bị ảnh hưởng bởi biến động tỷ giá thị trường trong tương lai. Thứ hai, kỳ hạn giao dịch rất linh hoạt, có thể là 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng hoặc dài hơn tùy theo thỏa thuận giữa hai bên và nhu cầu thực tế. Thứ ba, hợp đồng kỳ hạn có thể được ký kết giữa các ngân hàng thương mại với nhau, giữa ngân hàng với khách hàng doanh nghiệp, hoặc giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp thông qua ngân hàng trung gian. Thứ tư, hợp đồng kỳ hạn thường được giao dịch ngoài sàn (OTC - Over The Counter), không qua sàn giao dịch tập trung, nên tính tùy biến cao nhưng đi kèm rủi ro đối tác.
Tỷ giá kỳ hạn và cơ chế hình thành
Tỷ giá kỳ hạn không phải là một con số ngẫu nhiên mà được xác định dựa trên tỷ giá giao ngay hiện tại và chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền liên quan, theo nguyên lý cân bằng lãi suất (Interest Rate Parity). Nếu lãi suất đồng tiền A cao hơn đồng tiền B, thì tỷ giá kỳ hạn A/B sẽ được điều chỉnh để phản ánh khoản lợi tức mà nhà đầu tư sẽ mất khi nắm giữ đồng tiền có lãi suất thấp hơn. Khi tỷ giá kỳ hạn cao hơn tỷ giá giao ngay, hiện tượng này gọi là kỳ hạn cao (forward premium); ngược lại, khi tỷ giá kỳ hạn thấp hơn tỷ giá giao ngay gọi là kỳ hạn thấp (forward discount). Trên thị trường liên ngân hàng, các ngân hàng thương mại Việt Nam thường niêm yết tỷ giá kỳ hạn cho các kỳ hạn tiêu chuẩn như 1 tuần, 2 tuần, 1 tháng, 3 tháng, 6 tháng và 12 tháng.
Vai trò đối với doanh nghiệp và ngân hàng
Giao dịch kỳ hạn là công cụ phòng vệ rủi ro tỷ giá (hedging) quan trọng nhất đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Việt Nam. Một doanh nghiệp nhập khẩu biết rằng 3 tháng tới phải thanh toán 1 triệu USD cho lô hàng nguyên liệu có thể ký hợp đồng kỳ hạn mua USD với tỷ giá cố định hôm nay, qua đó chủ động tính giá thành sản phẩm và bảo vệ biên lợi nhuận. Ngược lại, doanh nghiệp xuất khẩu có nguồn thu USD tương lai có thể bán kỳ hạn USD để chống rủi ro USD giảm giá so với VND. Đối với ngân hàng thương mại, giao dịch kỳ hạn là một phần nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ, đồng thời là sản phẩm dịch vụ cung cấp cho khách hàng doanh nghiệp, mang lại doanh thu phí giao dịch và chênh lệch tỷ giá.
So sánh giao dịch kỳ hạn với các công cụ phái sinh khác
So với hợp đồng tương lai (futures), giao dịch kỳ hạn có tính tùy biến cao hơn về kỳ hạn và số lượng, nhưng không có thị trường thanh toán bù trừ tập trung (clearing house) nên rủi ro đối tác lớn hơn. So với quyền chọn ngoại tệ (currency option), giao dịch kỳ hạn ràng buộc cả hai bên phải thực hiện hợp đồng đúng hạn, trong khi quyền chọn cho phép bên mua quyền được quyền không thực hiện nếu tỷ giá thị trường có lợi hơn. Do đó, giao dịch kỳ hạn phù hợp với doanh nghiệp đã xác định rõ dòng tiền ngoại tệ tương lai, không muốn trả phí quyền chọn và sẵn sàng cam kết thực hiện nghĩa vụ.
Lưu ý khi sử dụng giao dịch kỳ hạn tại Việt Nam
Tại Việt Nam, hoạt động mua bán ngoại tệ kỳ hạn giữa ngân hàng thương mại và khách hàng được thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước về quản lý ngoại hối. Doanh nghiệp khi tham gia cần cung cấp hợp đồng ngoại thương hoặc chứng từ chứng minh nhu cầu ngoại tệ hợp pháp để ngân hàng phê duyệt giao dịch kỳ hạn. Một số trường hợp doanh nghiệp ký hợp đồng kỳ hạn nhưng sau đó dòng tiền thay đổi sẽ phải chịu chi phí hủy hợp đồng hoặc bù chênh lệch tỷ giá hai chiều. Vì vậy, trước khi ký kết, doanh nghiệp cần đánh giá kỹ dự báo dòng tiền, tham khảo ý kiến bộ phận kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng và cân nhắc các phương án phòng vệ thay thế.
Lưu ý: Nội dung trên mang tính tham khảo tổng quát, không thay thế tư vấn pháp lý hay tư vấn tài chính chuyên nghiệp. Người đọc nên tham vấn chuyên gia hoặc bộ phận ngân hàng có thẩm quyền trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch kỳ hạn ngoại tệ nào.