FOB (Free On Board)
FOB (viết tắt của Free On Board) là một điều kiện giao hàng trong nhóm các điều khoản Incoterms do Phòng Công nghiệp và Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành. Theo FOB, người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng khi hàng hóa đã được đặt lên boong tàu (qua lan can tàu) tại cảng xếp hàng do người bán chỉ định. Từ thời điểm đó, rủi ro về hàng hóa (mất mát, hư hỏng, thiệt hại) được chuyển từ người bán sang người mua. FOB là điều kiện giao hàng chỉ áp dụng cho vận tải đường biển hoặc đường thủy nội địa; nếu hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không, đường bộ hay đường sắt, các điều kiện FCA, CPT, CIP sẽ được sử dụng thay thế.
Đặc điểm chính của FOB
Điểm chuyển rủi ro (critical point) của FOB là khi hàng hóa được đặt lên tàu tại cảng xếp hàng. Trước thời điểm này, mọi chi phí và rủi ro thuộc về người bán; sau thời điểm này, mọi chi phí và rủi ro thuộc về người mua. Người bán có nghĩa vụ làm thủ tục xuất khẩu, nộp thuế xuất khẩu (nếu có), xin giấy phép xuất khẩu, đóng gói, giao hàng lên tàu và cung cấp chứng từ giao hàng (thường là vận đơn đường biển). Người mua có nghĩa vụ ký hợp đồng vận tải, trả cước vận chuyển đường biển, mua bảo hiểm hàng hóa (nếu muốn), làm thủ tục nhập khẩu, nộp thuế nhập khẩu và nhận hàng tại cảng đến.
Trong FOB có hai biến thể quan trọng: FOB Incoterms 2020 đã loại bỏ các biến thể FOB Vessel (theo nghĩa gốc cổ điển — hàng qua lan can tàu) trong khi FOB Airport (áp dụng cho hàng không) từng tồn tại trong Incoterms 1953 và không còn được sử dụng. Phiên bản Incoterms 2020 hiện hành giữ nguyên khái niệm FOB là điều kiện áp dụng cho đường biển và đường thủy nội địa, với điểm chuyển rủi ro là khi hàng được đặt lên boong tàu (on board).
Phân biệt FOB với các điều kiện giao hàng khác
FOB khác với FCA (Free Carrier) ở chỗ: FCA có thể áp dụng cho mọi phương thức vận tải và điểm chuyển rủi ro là khi hàng được giao cho người vận chuyển tại địa điểm đã thỏa thuận (có thể là kho người bán); FOB chỉ áp dụng cho đường biển và điểm chuyển rủi ro là trên tàu tại cảng đi. FOB cũng khác với CIF (Cost, Insurance and Freight): ở FOB, người mua chịu cước biển và tự mua bảo hiểm; ở CIF, người bán phải trả cước biển đến cảng đến và mua bảo hiểm cho hàng hóa với mức bảo hiểm tối thiểu. FOB cũng khác CFR ở chỗ: CFR người bán chịu cước biển nhưng người mua tự mua bảo hiểm (giống FOB), tuy nhiên FOB người mua còn chịu cả cước biển.
Ví dụ minh họa và lưu ý thực tế
Một doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại Việt Nam ký hợp đồng FOB Hải Phòng với khách hàng Philippines. Doanh nghiệp phải chịu chi phí vận chuyển từ kho đến cảng Hải Phòng, phí bốc xếp lên tàu, thủ tục xuất khẩu, lệ phí cảng đi. Khi gạo đã qua lan can tàu tại cảng Hải Phòng, rủi ro chuyển sang người mua. Từ đó, mọi chi phí cước biển, bảo hiểm, phát sinh trên biển đều thuộc người mua. Hợp đồng nên ghi rõ "FOB Hải Phòng, Incoterms 2020" để tránh tranh chấp về phiên bản áp dụng.
Khi luyện thi ngân hàng, thí sinh cần lưu ý: FOB thuộc nhóm điều kiện giao hàng "F" (chỉ phương thức vận tải đường biển), điểm chuyển rủi ro là trên tàu, người bán làm thủ tục xuất khẩu, người mua trả cước biển và mua bảo hiểm; đây là điểm khác biệt then chốt so với CFR và CIF thuộc nhóm "C". Thanh toán quốc tế theo FOB thường đi kèm các phương thức như L/C (Thư tín dụng), D/P, D/A, T/T; bộ chứng từ trong L/C theo FOB thường yêu cầu vận đơn đường biển đã on board, hóa đơn thương mại, packing list, giấy chứng nhận xuất xứ (C/O), và nếu hàng hóa thuộc danh mục kiểm dịch thì có giấy kiểm dịch (thực vật, động vật).
Nội dung mang tính tham khảo về Incoterms 2020 và nghiệp vụ thanh toán quốc tế, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên môn khi soạn thảo hợp đồng ngoại thương thực tế.