Cổ tức ưu tiên
Cổ tức ưu tiên là khoản lợi nhuận trả cho cổ đông sở hữu cổ phiếu ưu tiên theo thứ tự ưu tiên đã được xác định trước khi phân bổ cho cổ đông thường. Cổ tức ưu tiên thường được xác định theo tỷ lệ cố định trên mệnh giá cổ phiếu, chẳng hạn 8% mệnh giá mỗi năm, hoặc theo tỷ lệ thuộc về lợi nhuận sau thuế được chia cho cổ đông ưu tiên. Khoản cổ tức ưu tiên thường được trả trước cổ tức cho cổ đông thường, nhưng mức cổ tức thực tế vẫn phụ thuộc vào khả năng chi trả của doanh nghiệp và các điều kiện được ghi nhận trong điều lệ, phương án phân bổ lợi nhuận.
Đặc điểm của cổ phiếu ưu tiên
Cổ phiếu ưu tiên thường đi kèm các quyền lợi như được trả cổ tức ưu tiên, được ưu tiên trong thanh toán khi doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản, hoặc có quyền chuyển đổi thành cổ phiếu thường. Mức cổ tức ưu tiên có thể cố định theo tỷ lệ phần trăm mệnh giá hoặc không cố định nếu doanh nghiệp không đủ khả năng chi trả.
Trong thời gian doanh nghiệp hoạt động bình thường, cổ đông ưu tiên thường nhận được khoản cổ tức ưu tiên trước cổ đông thường. Tuy nhiên, cổ tức ưu tiên không phải lúc nào cũng được trả đầy đủ nếu doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính. Một số doanh nghiệp có thể đề nghị không phân bổ cổ tức, trong đó cổ tức ưu tiên tích lũy chưa thanh toán có thể được cộng dồn vào các kỳ sau hoặc chuyển thành cổ phiếu ưu tiên phát hành bổ sung.
Cơ chế xác định và thanh toán cổ tức ưu tiên
Cổ tức ưu tiên được xác định trên cơ sở điều lệ doanh nghiệp, nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông và phương án phân bổ lợi nhuận sau khi hội đồng quản trị và kiểm toán viên xác nhận số liệu. Quy trình thường bao gồm các bước:
- Xác định lợi nhuận sau thuế phát sinh trong kỳ và số lượng cổ phiếu ưu tiên đang lưu hành.
- Phân bổ lợi nhuận theo thứ tự ưu tiên quy định tại điều lệ.
- Tính cổ tức ưu tiên tương ứng với từng cổ phiếu.
- Thông báo phương án phân bổ lợi nhuận để Đại hội đồng cổ đông thông qua.
- Thực hiện chi trả qua hệ thống của Trung tâm lưu ký chứng khoán và thông báo thời gian chốt ngày giao dịch không hưởng quyền cổ tức.
Ví dụ, doanh nghiệp có 1 triệu cổ phiếu ưu tiên với mệnh giá 10.000 đồng và tỷ lệ cổ tức ưu tiên 10% mệnh giá. Nếu đáp ứng điều kiện chi trả, mỗi cổ phiếu ưu tiên nhận 1.000 đồng cổ tức ưu tiên. Khi đó, tổng cổ tức ưu tiên dự kiến là 1 tỷ đồng, trước khi phân bổ phần lợi nhuận còn lại cho cổ đông thường.
Phân biệt với cổ tức thường và cổ tức cố định
Cổ tức ưu tiên là quyền được ưu tiên hơn cổ tức thường, còn cổ tức cố định là một dạng cổ tức ưu tiên được cam kết theo tỷ lệ phần trăm mệnh giá trong điều lệ. Ví dụ, một cổ phiếu ưu tiên có mệnh giá 10.000 đồng và tỷ lệ cổ tức cố định 8% sẽ có mức cổ tức ưu tiên tương ứng 800 đồng mỗi cổ phiếu mỗi năm, nếu doanh nghiệp có đủ khả năng chi trả.
Khác với cổ tức thường, vốn phụ thuộc vào lợi nhuận thực tế và tỷ lệ phân bổ do Đại hội đồng cổ đông quyết định, cổ tức cố định tạo ra nghĩa vụ chi trả theo cam kết. Tuy nhiên, cam kết này không đồng nghĩa doanh nghiệp luôn có nghĩa vụ thanh toán bất kể tình hình tài chính. Khi doanh nghiệp không đủ khả năng thanh toán, các khoản cổ tức ưu tiên chưa thanh toán có thể được giữ lại để cộng dồn hoặc xử lý theo điều lệ và quy định pháp luật hiện hành.
Ảnh hưởng đến nhà đầu tư
Đối với nhà đầu tư, cổ tức ưu tiên có thể phù hợp với mục tiêu tạo dòng tiền tương đối ổn định và chấp nhận mức tăng trưởng lợi nhuận thấp hơn so với cổ phiếu thường. Tuy nhiên, mức sinh lời thực tế còn phụ thuộc vào giá mua, chi phí giao dịch, thuế thu nhập cá nhân áp dụng với cổ tức và khả năng doanh nghiệp tiếp tục chi trả.
Nhà đầu tư cần kiểm tra điều lệ doanh nghiệp để biết tỷ lệ cổ tức ưu tiên là cố định hay không cố định, cổ tức có tích lũy nếu chưa thanh toán hay không, quyền chuyển đổi ra sao và thứ tự ưu tiên trong thanh toán. Giá cổ phiếu ưu tiên có thể tăng khi lãi suất thị trường giảm và thường giảm khi lãi suất tăng, vì dòng tiền cổ tức tương đối ổn định có mối liên hệ nghịch với lãi suất. Đây là yếu tố cần cân nhắc nhưng không phải là cơ sở duy nhất để quyết định đầu tư.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Nếu doanh nghiệp lỗ, cổ đông ưu tiên có nhận được cổ tức không?
Không phải trong mọi trường hợp. Cổ tức ưu tiên phụ thuộc vào lợi nhuận sau thuế, khả năng chi trả và phương án phân bổ lợi nhuận được Đại hội đồng cổ đông thông qua. Nếu doanh nghiệp không có lợi nhuận để phân bổ, cổ tức ưu tiên có thể không được trả; cổ tức chưa thanh toán có thể được cộng dồn tùy điều lệ.
Hỏi: Cổ đông ưu tiên có được trả cổ tức trước cổ đông thường không?
Đây là đặc điểm cơ bản của cổ tức ưu tiên. Doanh nghiệp phân bổ phần lợi nhuận dành cho cổ đông ưu tiên trước, sau đó mới phân bổ phần còn lại cho cổ đông thường, trừ khi các quy định tại điều lệ quy định khác.
Hỏi: Làm sao tính cổ tức ưu tiên từ tỷ lệ phần trăm mệnh giá?
Công thức cơ bản là: Cổ tức ưu tiên mỗi cổ phiếu = Mệnh giá cổ phiếu × Tỷ lệ cổ tức ưu tiên. Chẳng hạn, cổ phiếu ưu tiên mệnh giá 10.000 đồng, tỷ lệ cổ tức ưu tiên 8% sẽ được trả 800 đồng mỗi cổ phiếu, nếu doanh nghiệp đáp ứng điều kiện chi trả.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn về đầu tư hoặc tư vấn pháp lý.