Cho vay theo chế độ chia sẻ rủi ro với bên bảo lãnh
Cho vay theo chế độ chia sẻ rủi ro với bên bảo lãnh là khoản vay được ngân hàng cung cấp cho khách hàng kèm theo sự bảo lãnh của một bên thứ ba. Theo đó, ngân hàng và bên bảo lãnh cùng chịu trách nhiệm đối với khoản vay, nhưng mức trách nhiệm và phần rủi ro được phân bổ theo tỷ lệ hoặc cơ chế thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu khách hàng vay không đủ khả năng trả nợ, ngân hàng có quyền yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đối với phần thuộc trách nhiệm của bên đó.
Mô hình này thường được sử dụng trong trường hợp khách hàng có nhu cầu tài trợ lớn nhưng chưa đủ điều kiện đáp ứng tỷ lệ bảo lãnh theo chính sách của ngân hàng, hoặc khoản vay vượt quá mức tài trợ mà ngân hàng có thể độc lập chấp nhận. Bên bảo lãnh có thể là tổ chức tín dụng, doanh nghiệp, tập đoàn hoặc cá nhân có năng lực tài chính phù hợp. Điểm khác biệt cốt lõi so với bảo lãnh thông thường là người bảo lãnh không chỉ đóng vai trò người bảo đảm thuộc trách nhiệm pháp lý mà còn tham gia chia sẻ rủi ro tài chính cùng ngân hàng.
Đặc điểm của khoản vay chia sẻ rủi ro
Một số đặc điểm quan trọng gồm:
- Có sự tham gia của bên bảo lãnh: Hồ sơ vay phải bao gồm các tài liệu chứng minh năng lực tài chính, phạm vi bảo lãnh và hiệu lực bảo lãnh của bên thứ ba.
- Rủi ro được phân chia: Hợp đồng thường quy định tỷ lệ rủi ro mà ngân hàng và bên bảo lãnh cùng chịu, chẳng hạn ngân hàng chịu 70% và bên bảo lãnh chịu 30%.
- Phạm vi bảo lãnh được xác định rõ: Bên bảo lãnh chịu trách nhiệm về khoản gốc, lãi, phí và các khoản thu được hợp lý trong phạm vi nghĩa vụ bảo lãnh.
- Không phải cơ chế phân tách rủi ro theo hồ sơ tín dụng: Ngân hàng vẫn phải thực hiện đánh giá khách hàng vay, kiểm soát khoản vay và quản trị rủi ro theo quy định hiện hành.
- Có tính điều kiện: Bên bảo lãnh thường được yêu cầu thực hiện nghĩa vụ khi khách hàng vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ và ngân hàng đã thực hiện các biện pháp đòi hỏi phù hợp theo thỏa thuận.
Phân biệt với bảo lãnh thông thường
Trong bảo lãnh thông thường, ngân hàng là chủ nợ chính và người bảo lãnh chịu trách nhiệm đối với nghĩa vụ của khách hàng vay nếu khách hàng không thực hiện đúng nghĩa vụ. Rủi ro tài chính thường được xem là rủi ro của ngân hàng, còn bên bảo lãnh là đối tác hỗ trợ thu hồi nợ và bảo đảm nguồn thu.
Đối với khoản vay chia sẻ rủi ro, hai bên ngân hàng và bên bảo lãnh đồng thời là các bên chịu rủi ro theo tỷ lệ đã thỏa thuận. Vì vậy, cách gọi và nội dung thỏa thuận phải thể hiện rõ việc chia sẻ rủi ro, không chỉ quy định nghĩa vụ bảo lãnh như một quan hệ bảo đảm thông thường.
Ví dụ, ngân hàng giải ngân 10 tỷ đồng với bên bảo lãnh chịu 30% rủi ro. Nếu khoản vay không được hoàn trả đầy đủ, trách nhiệm của bên bảo lãnh có thể tương ứng tối đa 3 tỷ đồng, trong khi phần rủi ro còn lại thuộc về ngân hàng. Tuy nhiên, mức thực thi cụ thể còn phụ thuộc vào điều khoản bảo lãnh, loại hình bảo lãnh, phạm vi trách nhiệm và quy trình xử lý nợ nợ của ngân hàng.
Yêu cầu về bên bảo lãnh
Bên bảo lãnh cần có năng lực tài chính tương đối với tỷ lệ rủi ro được phân bổ. Khi tiếp nhận hồ sơ, ngân hàng thường xem xét:
- Báo cáo tài chính, kết quả kinh doanh và dòng tiền của bên bảo lãnh;
- Hạng tín dụng hoặc đánh giá rủi ro tín dụng nếu bên bảo lãnh là tổ chức tín dụng;
- Tình hình nợ hiện hữu, bảo lãnh đang thực hiện và khả năng thu hồi nợ;
- Tài sản bảo đảm bổ sung, nếu có, như bất động sản, cổ phiếu, tài khoản tiền gửi hoặc quyền lợi bảo hiểm;
- Uy tín, năng lực quản trị và mức độ tập trung rủi ro của bên bảo lãnh.
Bên bảo lãnh cũng cần bảo đảm khả năng thực hiện nghĩa vụ bằng nguồn lực tài chính thực tế, tránh hình thức bảo lãnh quá mức có khả năng. Việc đánh giá này đặc biệt quan trọng khi bên bảo lãnh đồng thời bảo lãnh cho nhiều khách hàng hoặc hoạt động trong cùng ngành với khách hàng vay.
Hồ sơ và điều khoản cần lưu ý
Hồ sơ khoản vay thường gồm hồ sơ của khách hàng vay, hồ sơ của bên bảo lãnh, tài liệu bảo lãnh và tài liệu tài sản bảo đảm bổ sung nếu áp dụng. Hợp đồng bảo lãnh cần quy định rõ:
- Khoản bảo lãnh tối đa và tỷ lệ rủi ro được chia sẻ;
- Loại nghĩa vụ bảo lãnh, gồm bảo lãnh khoản gốc, lãi, phí và chi phí thu hồi nợ trong phạm vi được phép;
- Thời hạn hiệu lực của bảo lãnh;
- Điều kiện và thủ tục yêu cầu bên bảo lãnh thực hiện nghĩa vụ;
- Thứ tự thông báo cho bên bảo lãnh;
- Cơ chế phân bổ nghĩa vụ khi khoản vay được giải ngân nhiều lần;
- Cách xử lý khi bên bảo lãnh vi phạm nghĩa vụ hoặc không đủ khả năng thực hiện;
- Quyền của ngân hàng trong việc yêu cầu bổ sung tài liệu, tài sản bảo đảm hoặc giải trừ nghĩa vụ bảo lãnh.
Nếu bên bảo lãnh tham gia đồng thời với tài sản bảo đảm, cần làm rõ giá trị bảo đảm, thứ tự xử lý nợ và phần trách nhiệm của mỗi bên. Các nội dung này giúp hạn chế tranh chấp khi xảy ra vi phạm nghĩa vụ.
Ví dụ nghiệp vụ
Một doanh nghiệp cần vay 20 tỷ đồng để bổ sung vốn lưu động. Ngân hàng đánh giá doanh nghiệp chưa đủ tỷ lệ bảo lãnh theo chính sách, trong khi tập đoàn bảo lãnh có mức độ an toàn tài chính tốt. Hai bên thỏa thuận ngân hàng chịu 80% rủi ro và tập đoàn bảo lãnh chịu 20% rủi ro trên khoản vay.
Khi doanh nghiệp ngừng trả lãn và ngân hàng yêu cầu tất toán, ngân hàng áp dụng quy trình đòi hỏi theo hợp đồng. Nếu tập đoàn bảo lãnh không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, ngân hàng có thể hoàn lại khoản vay theo phạm vi trách nhiệm được bảo lãnh và tiến hành các biện pháp bảo đảm theo quy định pháp luật. Phần rủi ro không thuộc trách nhiệm của tập đoàn vẫn do ngân hàng tiếp tục theo dõi và quản trị.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Phần rủi ro ngân hàng chịu trong khoản vay chia sẻ có được xác định trên cơ sở cấp tín dụng không?
Không hoàn toàn. Tỷ lệ chia sẻ rủi ro là kết quả thỏa thuận giữa ngân hàng, khách hàng vay và bên bảo lãnh, nhưng vẫn phải phù hợp với chính sách rủi ro, hạn mức tín dụng và khả năng tài chính của bên bảo lãnh. Ngân hàng không thể đẩy rủi ro vượt quá mức được phê duyệt hoặc ghi nhận.
Hỏi: Khi khách hàng vay không trả nợ, ngân hàng có phải yêu cầu bên bảo lãnh trước khi xử lý tài sản bảo đảm không?
Điều này phụ thuộc vào nội dung hợp đồng và loại bảo lãnh. Ngân hàng phải tuân thủ điều kiện thông báo, thời hạn trả nợ và thứ tự thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận. Nếu bên bảo lãnh thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuộc trách nhiệm, ngân hàng có thể tiếp tục xử lý tài sản bảo đảm đối với phần còn lại theo quy trình phù hợp.
Hỏi: Bên bảo lãnh có phải chịu trách nhiệm toàn bộ khoản vay nếu không thực hiện nghĩa vụ đúng hạn không?
Không nhất thiết. Phạm vi trách nhiệm được xác định theo hợp đồng, có thể giới hạn bằng một số tiền cố định hoặc tỷ lệ rủi ro được phân bổ. Vì vậy, người bảo lãnh cần kiểm tra rõ số tiền tối đa, loại nghĩa vụ được bảo lãnh, thời hạn hiệu lực và các điều kiện trước khi ký.
Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn chuyên môn hoặc ý kiến pháp lý đối với từng hồ sơ tín dụng cụ thể.