Cam kết thế chấp khoản vay thương mại
Cam kết thế chấp khoản vay thương mại là sự thỏa thuận bằng văn bản giữa bên tài trợ và ngân hàng, theo đó bên tài trợ cam kết dùng tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ trả nợ của khách hàng trong khoản vay thương mại do ngân hàng cấp. Hình thức phổ biến nhất là hợp đồng thế chấp tài sản, trong đó tài sản thế chấp được giao giữ tại ngân hàng hoặc giao cho bên thứ ba được ngân hàng chấp nhận.
Cam kết thế chấp có vai trò bảo đảm cho ngân hàng khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ đúng hạn, cụ thể là chậm trả lãi, trả gốc hoặc không tự nguyện thực hiện các nghĩa vụ tài chính phát sinh từ khoản vay. Đây là một biện pháp bảo đảm không bắt buộc theo luật định, nhưng ngân hàng thường yêu cầu khách hàng cung cấp tài sản bảo đảm trước khi cấp tín dụng, đặc biệt với các khoản vay có mức độ rủi ro cao.
Các hình thức cam kết thế chấp phổ biến
Trong thực tế ngân hàng, tài sản được sử dụng để bảo đảm cho khoản vay thương mại khá đa dạng. Tài sản bất động sản như đất đai, nhà cửa và công trình xây dựng thường được thế chấp cho các khoản vay mua bán nhà, xây dựng hoặc vốn tín dụng dài hạn. Phương tiện giao thông như ô tô, xe máy được dùng cho khoản vay mua xe hoặc vay tiêu dùng có tài sản đảm bảo. Giấy tờ có giá như sổ tiết kiệm, chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu doanh nghiệp hoặc cổ phiếu được dùng cho các khoản vay ngắn hạn, vay chiết khấu và vay mua trái phiếu.
Ngoài ra, các tài sản không có định hình thuộc sở hữu của doanh nghiệp như quyền sử dụng đất, tài sản trên đất, tài sản diện tử, bản quyền và quyền bảo hiểm cũng có thể được sử dụng làm tài sản bảo đảm, tuỳ theo tính chất từng khoản vay và khả năng định giá của tài sản.
Điều kiện và thủ tục thực hiện cam kết thế chấp
Quy trình cam kết thế chấp thường bắt đầu khi khách hàng đề nghị cung cấp tài sản bảo đảm cho khoản vay đang đề nghị hoặc đang vay. Ngân hàng tiến hành định giá tài sản, xác minh quyền sở hữu và tình trạng pháp lý của tài sản, đồng thời đánh giá giá trị tài sản bảo đảm có đủ để bảo đảm khoản vay hay không.
Hai bên sau đó ký hợp đồng thế chấp và các văn bản liên quan như giấy chứng nhận quyền sử dụng tài sản, hồ sơ đăng ký thế chấp. Thế chấp tài sản bất động sản và tài sản là tài sản diện tử phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền để có hiệu lực đối với bên thứ ba. Trong trường hợp ngân hàng yêu cầu bảo hiểm tài sản thế chấp, khách hàng còn phải mua bảo hiểm với số tiền bảo hiểm tối thiểu tương ứng giá trị khoản vay.
Tỷ lệ bảo đảm là một chỉ tiêu quan trọng. Giá trị tài sản thế chấp thường phải lớn hơn giá trị khoản vay một khoản để tạo biên an toàn, do giá trị tài sản có thể biến động theo thị trường và chi phí xử lý tài sản trong trường hợp phải thực hiện quyền thu hồi nợ.
Quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia
Bên tài trợ có nghĩa vụ cung cấp tài sản bảo đảm đúng quy định, không tự ý chuyển nhượng, tặng cho, trao đổi hoặc thế chấp tài sản đó cho bên thứ ba nếu chưa được ngân hàng đồng ý bằng văn bản. Bên tài trợ cũng phải thông báo cho ngân hàng khi phát sinh thay đổi về tình trạng tài sản, ví dụ tài sản bị tranh chấp, bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hoặc bị tổ chức, cá nhân khác thực hiện yêu cầu.
Ngân hàng có quyền yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin và giấy tờ có liên quan đến tài sản bảo đảm, giám sát tình trạng tài sản thế chấp, yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm khi giá trị tài sản giảm hoặc rủi ro khoản vay tăng. Ngân hàng cũng có nghĩa vụ bảo mật thông tin về tài sản thế chấp và thực hiện quyền, nghĩa vụ theo hợp đồng.
Khách hàng vay tiếp tục là người chịu trách nhiệm chính trong việc trả nợ theo hợp đồng tín dụng. Khi khách hàng vi phạm nghĩa vụ, ngân hàng có quyền yêu cầu bên tài trợ thực hiện nghĩa vụ theo cam kết, hoặc xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi khoản nợ theo quy trình pháp luật và thỏa thuận trong hợp đồng.
Xử lý khi khách hàng không trả nợ đúng hạn
Khi khách hàng vay không thực hiện nghĩa vụ và ngân hàng đã áp dụng các biện pháp nhắc nhở, thông báo trước theo quy định, tình trạng nợ ngoại hạn vẫn tiếp diễn, ngân hàng có thể tiến hành xử lý tài sản thế chấp.
Đối với tài sản là bất động sản, ngân hàng thường tổ chức định giá và bán đấu giá tài sản theo quy định của pháp luật về đấu giá tài sản, hoặc thực hiện thỏa thuận bán tài sản với bên thứ ba. Đối với phương tiện giao thông, tài sản bảo đảm thường được bán theo thỏa thuận hoặc qua đấu giá. Giá trị thu được từ bán tài sản được dùng để thu hồi nợ; trường hợp thu hồi không đủ, ngân hàng tiếp tục có quyền yêu cầu khách hàng vay trả phần còn lại.
Thời hiệu thực hiện nghĩa vụ bảo đảm được xác định trong hợp đồng và phụ lục, theo quy định của pháp luật hiện hành. Việc thế chấp tài sản không làm thay đổi trách nhiệm của khách hàng vay trong trường hợp tài sản bảo đảm không được bán được, bán được với giá thấp hơn khoản nợ hoặc chi phí xử lý tài sản lớn hơn dự kiến.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Khách hàng vay là người thế chấp tài sản thì có được không? Trong trường hợp khách hàng vay không đủ tài sản bảo đảm, ngân hàng có thể đề nghị bên thứ ba có năng lực tài chính thế chấp tài sản của mình hoặc cung cấp bảo lưu, bảo lãnh cho khoản vay. Tuy nhiên, bên thứ ba không phải chủ sở hữu tài sản thế chấp thì không được thế chấp tài sản đó, mà chỉ có thể thực hiện nghĩa vụ bảo đảm dưới hình thức bảo lãnh hoặc cam kết thanh toán.
Hỏi: Thế chấp tài sản đã được ngân hàng A thế chấp thì có thể thế chấp tiếp cho ngân hàng B không? Không. Khi tài sản đã được thế chấp cho ngân hàng A mà chưa được giải tỏa thế chấp, bên tài trợ không có quyền thế chấp tài sản đó cho ngân hàng B, trừ khi được ngân hàng A đồng ý bằng văn bản. Ngân hàng B khi tiếp nhận hồ sơ cần kiểm tra tình trạng thế chấp của tài sản tại Vạn phòng đăng ký tài sản hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền tương ứng.
Hỏi: Khi giá trị tài sản thế chấp giảm mạnh, ngân hàng xử lý thế nào? Ngân hàng thường theo dõi định kỳ và định giá lại tài sản bảo đảm đối với các tài sản có biến động giá như chứng khoán, bất động sản thương mại hoặc phương tiện giao thông. Khi giá trị tài sản giảm, ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng bổ sung tài sản bảo đảm, tăng tỷ lệ bảo đảm bằng cách giảm dư nợ, hoặc trả một phần khoản vay trước hạn. Trước khi áp dụng các biện pháp này, ngân hàng thực hiện thông báo và tạo cơ hội để khách hàng vay chủ động khắc phục tình trạng thiếu hụt tài sản bảo đảm.
Lưu ý
Nội dung trên mang tính tham khảo cho mục đích học tập và nghiệp vụ, không thay thế tư vấn pháp lý chuyên nghiệp. Thủ tục đăng ký thế chấp, xử lý tài sản bảo đảm và quyền thu hồi nợ cần được thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành và hướng dẫn cụ thể của từng tổ chức tín dụng.