Bộ chuẩn định giá nội bộ
Bộ chuẩn định giá nội bộ là tập hợp các tài liệu, quy định, phương pháp và thông số kỹ thuật do ngân hàng ban hành để hướng dẫn thống nhất cách xác định giá trị của tài sản, nợ phải trả, các công cụ tài chính và các vị thế có liên quan trong hoạt động ngân hàng. Bộ tài liệu này thường được xây dựng theo quy định pháp luật hiện hành, quy chế quản trị rủi ro của ngân hàng cùng các phương pháp định giá phù hợp với từng loại tài sản, bao gồm tài sản tài chính, tài sản bất động sản, doanh nghiệp, doanh nghiệp vừa và nhỏ, cổ phiếu, phái viên nợ và các sản phẩm phái sinh.
Trong thực tế, bộ chuẩn định giá nội bộ đóng vai trò là cơ sở tham chiếu chung để các đơn vị nghiệp vụ, quản trị rủi ro, tài chính, kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập sử dụng khi đánh giá giá trị, lập báo cáo tài chính, xác định tỷ lệ an toàn vốn, theo dõi chất lượng tài sản hoặc tính toán các chỉ tiêu rủi ro. Một bộ chuẩn tốt cần bảo đảm tính nhất quán, khả năng kiểm chứng và cơ chế cập nhật khi quy định pháp luật, điều kiện thị trường hoặc chiến lược kinh doanh của ngân hàng thay đổi.
Mục đích và phạm vi sử dụng
Bộ chuẩn định giá nội bộ thường được áp dụng cho các nội dung sau:
- Xác định giá trị hợp lý của tài sản và nợ phải trả tại một thời điểm cụ thể.
- Định giá tài sản tài chính khi chúng chưa có giá thị trường hoặc mức giá thị trường không đáng tin cậy.
- Xác định giá trị doanh nghiệp phục vụ công tác quản trị rủi ro, phân tích tín dụng, phê duyệt tín dụng và theo dõi khoản vay.
- Hỗ trợ kiểm toán nội bộ, kiểm toán độc lập và lập báo cáo tài chính.
- Tính toán tỷ lệ an toàn vốn và ảnh hưởng của các khoản vay, chứng khoán, tài sản bảo đảm đến vốn tự có.
- Xây dựng cơ sở dữ liệu giá trị tài sản phục vụ phân tích danh mụp, stress test và xây dựng chính sách quản trị rủi ro.
Phạm vi sử dụng có thể bao gồm toàn bộ hoạt động của ngân hàng hoặc chỉ áp dụng cho một số khối kinh doanh nhất định. Khi triển khai, ngân hàng cần xác định rõ đối tượng áp dụng, thời điểm định giá, đơn vị chịu trách nhiệm, chu kỳ rà soát và quy trình phê duyệt kết quả định giá.
Các thành phần chính
Bộ chuẩn định giá nội bộ thường gồm nhiều tài liệu được liên kết với nhau. Cấu trúc phổ biến có thể bao gồm:
- Chính sách định giá: quy định nguyên tắc chung, phạm vi áp dụng, vai trò của các bộ phận, tiêu chuẩn dữ liệu và yêu cầu kiểm soát chất lượng định giá.
- Phương pháp luận định giá: hướng dẫn cách lựa chọn phương pháp cho từng nhóm tài sản, chẳng hạn dòng tiền chiết khấu, so sánh thị trường, chi phí thay thế hoặc mô hình giá phái sinh.
- Mô hình và thông số kỹ thuật: các giả định, biến thị trường, lãi suất, chênh lệch tín dụng, bộ đệm thanh khoản, tỷ lệ thu hồi và các tham số cần sử dụng trong mô hình.
- Quy trình nghiệp vụ: quy trình thu thập dữ liệu, định giá, phê duyệt, phản hồi của đơn vị nghiệp vụ, xử lý ngoại lệ và đánh giá lại định kỳ.
- Hệ thống biểu mẫu và báo cáo: quy định biểu mẫu đầu vào, bảng tính, báo cáo kết quả, hồ sơ kiểm toán và cơ chế lưu trữ dữ liệu.
Các thành phần này cần được quản lý thống nhất nhằm tránh tình trạng cùng một tài sản được định giá theo nhiều phương pháp khác nhau giữa các bộ phận mà không có cơ s�ế giải trình.
Nguyên tắc xác định giá trị
Nguyên tắc quan trọng nhất là xác định giá trị tài sản và nợ phải trả dựa trên thông tin phù hợp tại thời điểm đánh giá, có xét đến các điều kiện và thông tin mà ngân hàng có thể thu thập hoặc có thể thu thập được hợp lý. Giá trị không nên phản ánh mức giá thuần túy có thể thực hiện ngay lập tức nếu mức giá đó chịu ảnh hưởng đáng kể từ các yếu tố như lực bán cưỡng chế, thiếu thông tin hoặc giao dịch không đại diện cho thị trường.
Đối với tài sản có thể quan sát giá thị trường, giá thị trường tại thời điểm đánh giá thường được ưu tiên. Khi không có giá thị trường đủ tin cậy, cần sử dụng phương pháp định giá khác phù hợp, đồng thời kiểm soát các tham số đầu vào, mức độ không chắc chắn và tính nhạy cảm của kết quả.
Quy trình định giá cũng cần phân biệt rõ:
- Định giá phục vụ báo cáo tài chính.
- Định giá phục vụ quản trị rủi ro nội bộ.
- Định giá phục vụ thẩm định tín dụng.
- Định giá phục vụ kiểm toán và đối chiếu dữ liệu.
- Định giá phục vụ giao dịch, thẩm định tài sản bảo đảm hoặc tái cấu trúc nợ.
Các mục đích khác nhau có thể yêu cầu mức độ chính xác, tần suất cập nhật và cơ chế phê duyệt khác nhau. Vì vậy, ngân hàng không nên sử dụng một kết quả định giá duy nhất cho tất cả các mục đích nếu chưa làm rõ giả định và giới hạn sử dụng.
Quản lý dữ liệu và kiểm soát chất lượng
Chất lượng định giá phụ thuộc đáng kể vào dữ liệu đầu vào. Bộ chuẩn định giá nội bộ cần quy định rõ nguồn dữ liệu được chấp nhận, thời điểm cập nhật, tần suất sử dụng và trách nhiệm kiểm tra dữ liệu. Ví dụ, lãi suất đường cong được lấy từ nguồn bên ngoài đáng tin cậy, còn biên lãi suất và mức điều chỉnh rủi ro được ấn định theo chính sách quản trị rủi ro của ngân hàng.
Các thao tác kiểm soát chất lượng có thể bao gồm:
- Kiểm tra tính hợp lệ, đầy đủ và mới nhất của dữ liệu.
- Đối chiếu kết quả mô hình với biến động thị trường và kết quả của các mô hình khác.
- Phân tích độ nhạy cảm đối với các tham số quan trọng.
- Kiểm tra ngược mô hình khi có dữ liệu thực tế mới.
- Theo dõi sai lệch giữa kết quả định giá nội bộ và giá thị trường.
- Rà soát định kỳ, đặc biệt sau khi có thay đổi lớn về lãi suất, thanh khoản, khả năng trả nợ hoặc chất lượng tín dụng.
Đối với mô hình phức tạp, việc độc lập kiểm chứng hoặc định giá lại bởi bộ phận quản trị rủi ro giúp hạn chế rủi ro sai sót. Kết quả kiểm chứng cần được lưu lại cùng nhận xét, phần tích nguyên nhân chênh lệch và kế hoạch khắc phục nếu có.
Ví dụ minh họa
Giả sử ngân hàng đang định giá một khoản vay doanh nghiệp không có thông tin định giá thị trường đủ tin cậy. Chuyên viên định giá có thể sử dụng phương pháp dòng tiền chiết khấu, trong đó dự án từ các kỳ dòng tiền tự do của doanh nghiệp được chiết khấu theo một tỷ lệ phản ánh rủi ro tín dụng.
Trong mô hình cần xác định các giả định như:
- Doanh thu dự kiến trong ba năm đầu.
- Biên lợi nhuận hoạt động được xác định.
- Chi phí vốn bình quân tại thời điểm định giá.
- Tỷ lệ thu hồi trong trường hợp doanh nghiệp gặp khó khăn.
- Các khoản nợ phải trả và nghĩa vụ ngoài bảng cân định.
- Kịch bản cơ sở, kịch bản lạc quan và kịch bản tiêu cực.
Ví dụ, nếu giá trị sản phẩm của khoản vay trong kịch bản cơ sở là 105 tỷ đồng và trong kịch bản tiêu cực là 82 tỷ đồng, ngân hàng cần ghi nhận rõ mức chênh lệch, lý do biến động và ảnh hưởng tiềm tàng đến tỷ lệ an toàn vốn. Kết quả này không chỉ để phục vụ hồ sơ tín dụng mà còn có thể được sử dụng để xây dựng cảnh báo sớm, điều chỉnh hạn mức hoặc thực hiện biện pháp quản trị rủi ro.
Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Bộ chuẩn định giá nội bộ có phải là văn bản pháp luật không?
Không. Đây là tài liệu quản trị nội bộ do từng ngân hàng xây dựng và phê duyệt. Tuy nhiên, nội dung của bộ chuẩn phải phù hợp với quy định pháp luật hiện hành và các yêu cầu quản trị rủi ro, kế toán, kiểm toán có liên quan.
Hỏi: Khi nào cần lập hoặc cập nhật bộ chuẩn định giá nội bộ?
Bộ chuẩn cần được rà soát định kỳ theo kế hoạch quản trị rủi ro và cập nhật khi có thay đổi về sản phẩm, phương pháp định giá, hệ thống công nghệ thông tin, quy định pháp luật hoặc điều kiện thị trường. Mức tần suất cụ thể phụ thuộc vào quy mô, mô hình hoạt động và mức độ rủi ro của từng ngân hàng.
Hỏi: Nếu kết quả định giá nội bộ khác với giá thị trường thì xử lý như thế nào?
Chuyên viên định giá cần phân tích nguyên nhân khác biệt, bao gồm thời điểm lấy dữ liệu, điều kiện thanh khoản, mức độ khác biệt về rủi ro và đặc điểm của từng giao dịch. Sai lệch đáng kể phải được báo cáo, kiểm chứng và theo dõi; nếu nguyên nhân nằm ở dữ liệu hoặc mô hình, cần thực hiện điều chỉnh và cập nhật tài liệu.
Thông tin trên mang tính tham khảo về thuật ngữ và thực tiễn ngân hàng; việc xây dựng, áp dụng bộ chuẩn cụ thể cần phù hợp với quy định hiện hành và không thay thế tư vấn chuyên môn.